IΩANNA ΠAΠANTΩNIΟY «Xρειαζόμαστε Mουσείο Eνδύματος»

Χρειάζεται και το ένδυμα – δείκτης πολιτισμού κι αυτό – το «σπίτι» του, ένα Μουσείο, πιστεύει η σκηνογράφος -ενδυματολόγος Ιωάννα Παπαντωνίου, που είχε εμπνευστεί την πιο επιτυχημένη ίσως Ολυμπιακή έκθεση, «Πτυχώσεις», στο νέο Μουσείο Μπενάκη

Και η μόδα εκφράζει τον πολιτισμό, πιστεύει η Ιωάννα Παπαντωνίου. Εδώ και
μερικά χρόνια, τα ρουχαλάκια και τα παπούτσια που φορούν δυο παιδιά ελληνικών
οικογενειών που τα έχει ως «πειραματόζωα μόδας», ένα αγόρι κι ένα κορίτσι,
όταν παλιώνουν δεν πάνε στα σκουπίδια. Συγκεντρώνονται από την Ιωάννα
Παπαντωνίου (ιδρύτρια και του δραστήριου Πελοποννησιακού Λαογραφικού
Ιδρύματος, στο Ναύπλιο) σ’ ένα πρωτότυπο αρχείο ενδύματος για τον μελλοντικό
μελετητή του ελληνικού ενδυματολογικού πολιτισμού του 21ου αιώνα.

Σ’ αυτό το αρχείο έχει καταχωρηθεί και το λαμέ κοστούμι με τα λουλούδια που
έραψε η σύζυγος του λαϊκού κλαριντζή Γιώργου Μάγγα, για τις εμφανίσεις του,
αλλά και μερικά από τα τελευταία μοντελάκια της Σοφίας Κοκοσαλάκη. Δείγματα
αυτής της συλλογής μπορεί να δει κανείς στην έκθεση αφιέρωμα στην Ιωάννα
Παπαντωνίου που λειτουργεί στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς.

Στις συλλογές του μελλοντικού μουσείου, ανήκουν ρούχα της αλησμόνητης Μελίντας
Μερκούρη – ήταν φίλες με την Παπαντωνίου – μοντελάκια του Ντιόρ, του Καρβέν,
της Βίβιεν Γουέστγουντ, φορέματα σταρ του ελληνικού σινεμά που έδιναν τη
γραμμή στη μόδα, αλλά και του παλιού μόδιστρου ελληνικής καταγωγής Ζαν Ντεσσές
που έχει περάσει στην παγκόσμια ιστορία της μόδας. Όλο το πλούσιο αρχείο του
Γιάννη Τσεκλένη, το οποίο ήδη έχει ψηφιοποιηθεί, δωρήθηκε γι’ αυτόν τον σκοπό.

H Ιωάννα Παπαντωνίου δίνει τα ρέστα της προκειμένου ν’ αγοράσει από
δημοπρασίες του εξωτερικού και ν’ αποκτήσει ένα ρούχο που πιστεύει ότι
χρειάζεται για το μουσείο.

Τι παθαίνει η Ελλάδα από την έλλειψη ενός Μουσείου Ενδύματος;

«Ελλάδα δεν είναι μόνο οι αρχαιότητες, τα βυζαντινά, τα λαογραφικά μουσεία.
Κάθε μορφή πολιτισμού έχει το μουσείο της -έναν οργανισμό για τη μελέτη όχι
μια βιτρίνα. Χάνουμε λοιπόν ένα κομμάτι της αυτογνωσίας μας, και η έλλειψη
αυτού του μουσείου είναι ένας σοβαρός λόγος γιατί δεν προχωράμε στη μόδα. H
δημιουργία του θα ήταν κι ένα έναυσμα για τους ανθρώπους που ασχολούνται με το
ένδυμα να ασχοληθούν πολλαπλά. Γιατί το ένδυμα έχει την κοινωνική διάσταση,
την ιστορική, τη βιομηχανική, την ψυχολογική κ.ά.».

Να φαντασθούμε ένα μουσείο για μοντέλα;

«Διαφωνώ με την ιδέα ότι αυτό το μουσείο χρειάζεται ένα κτίριο. Το μουσείο
χρειάζεται μια αλάνα, μια αποθήκη. Σαν τις αποθήκες στην οδό Πειραιώς. Όπου θα
στηθούν τραπέζια και πάγκοι και όπου ο κόσμος που θα ενδιαφέρεται θα
καταρτίζεται και θα μαθητεύει κοντά σε ειδικούς για τις τεχνικές λ.χ. της
ύφανσης, ή του πώς γίνεται ένα κορδόνι κι ένα παπούτσι. Τα βράδια οι μόδιστροι
– κυρίως νέοι – θα μπορούν να επιδείξουν τα ρούχα τους. Ένα ινστιτούτο
ονειρεύομαι».

Μήπως είναι πολυτέλεια να μιλάμε για ένα ακόμη μουσείο;

«Κανένα μουσείο δεν είναι πολυτέλεια. Όσο πιο πολλά και ποικίλα μουσεία έχει
μια χώρα, τόσο πιο πολιτισμένη είναι. Τόσο πιο πολλή παιδεία παρέχει. Το κακό
είναι ότι εδώ έχουμε ταυτίσει το μουσείο με τον σοβινισμό. Το ένδυμα είναι
ένας τομέας του πολιτισμού. Δεν είναι στατικό, εξελίσσεται. Αυτό στην Ελλάδα
δεν το είδαμε ποτέ δυναμικά, ως πεδίο έμπνευσης».

Πιστεύετε ότι οι παραδοσιακές φορεσιές της Ελλάδας, θα μπορούσαν ν’
αποτελέσουν αφετηρία για να υπάρξει μια ελληνική μόδα;

«Στις αρχές του περασμένου αιώνα κάτι γινόταν στον τομέα αυτό. Δεν συνεχίσθηκε
μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Και στην Ελλάδα μπερδεύτηκε η έμπνευση που
αντλούνταν από την παράδοση με τον τουρισμό. Κι αντί να αποτελεί δυναμική
αφετηρία για αναδημιουργία, έγινε μιμητισμός. Πήραν ατόφια κομμάτια – λ.χ.
σεγκούνια και τσεβρέδες και τα φόρεσαν. Πήραν τα υφαντά και τα έκαναν χιτώνες.
Δεν πήραν τα μορφολογικά στοιχεία της κοπής να τ’ αναλύσουν και να τα πάνε σε
άλλα πεδία, όπως λ.χ. έκαναν οι Γιαπωνέζοι. Που από το παραδοσιακό κιμονό δεν
κράτησαν το σχήμα, ήταν τα επάλληλα στρώματα του ρούχου».

Ολοκλήρωση της έρευνας

Για τη δημιουργία του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος – με 30.000
ενδύματα και αντικείμενα – το Παιδικό Μουσείο, τις εκδόσεις, τις υποτροφίες
αφιερώσατε ήδη μια ζωή και μια περιουσία. Πόσο βαστάνε οι δυνάμεις σας για ένα
νέο ξεκίνημα;

«Είναι ένα ζήτημα που μ’ έχει απασχολήσει πολύ. Δεν έχω τις αντοχές που είχα,
γι’ αυτό και δεν δουλεύω στο θέατρο. Θέλω, με όσες δυνάμεις μου μένουν να κάνω
κάτι, που να ολοκληρώσει την αγάπη και την έρευνα γύρω από το ένδυμα. Το
Μουσείο, για το οποίο θα ζητήσουμε χώρο και λίγα χρήματα. Έχουμε φτιάξει μια
ερευνητική ομάδα, την Ελληνική Εταιρεία Ενδυμασιολογίας, με λαμπρούς
συνεργάτες, όπως οι Βασίλης Ζηδιανάκης, Σταμάτης Ζάννος, Ξένια Πολίτου,
Αγγελική Ρουμελιώτη. Πιστεύω στη συνεργασία. Κανείς δεν προχωρά μόνος του.
Αρκεί να υπάρχει η αγάπη γι’ αυτό που κάνουμε, κι όλα τα άλλα έρχονται».

INFO

«Οι Συλλογές του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος», στο Μουσείο Μπενάκη
(Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου, τηλ. 210-3453.111), έως 30 Ιουνίου.