Φόβοι για αλυσιδωτή αντίδραση

Την ανεξαρτησία του κήρυξε επισήμως το Σάββατο το Μαυροβούνιο σε ειδική
πανηγυρική κοινοβουλευτική συνεδρίαση στην Ποντγκόριτσα. H ανεξαρτητοποίηση
του Μαυροβουνίου όμως προκαλεί ανησυχία σε ολόκληρη την Ευρώπη, επειδή έχει
αναζωπυρώσει αποσχιστικές τάσεις σε πολλές χώρες, που θα μπορούσαν να
προκαλέσουν νέο γύρο κρίσης σε περιοχές ήδη ασταθείς.

Χιλιάδες άνθρωποι πανηγύριζαν προχθές στους δρόμους της Ποντγκόριτσα, όμως το
γεγονός ότι σημαντική μειοψηφία στήριζε την ένωση με τη Σερβία φάνηκε από τη
συνεδρίαση του Κοινοβουλίου από όπου απούσα ήταν η «ενωτική» αντιπολίτευση.
Την επόμενη εβδομάδα η Σερβία θα κηρύξει τη δική της ανεξαρτησία, δίνοντας
επίσημο τέλος στην ένωση των έξι δημοκρατιών της Πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Αν και η εξέλιξη αυτή ήταν αναμενόμενη από την Ευρώπη, οι Ευρωπαίοι ανησυχούν
πως μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτά προβλήματα σε όλη την έκταση της Γηραιάς
Ηπείρου. Και αυτό επειδή, από τους Βάσκους στην Ισπανία έως τους Κούρδους στην
Τουρκία, υπάρχουν μειονότητες που ονειρεύονται – ενίοτε και αγωνίζονται – για
μία δική τους χώρα. Έτσι το παράδειγμα του Μαυροβουνίου έχει ξυπνήσει ή δώσει
νέα πνοή σε πολλές τοπικές εθνότητες που θέλουν να ανεξαρτητοποιηθούν και
ευελπιστούν πως ακόμα και πολύ μικρά κομμάτια γης σε ξεχασμένες άκρες της
Ευρώπης θα μπορούσαν να εξελιχτούν σε βιώσιμα κράτη.

Αποσχιστικές τάσεις

Στα Βαλκάνια, τον δρόμο της ανεξαρτητοποίησης αναμένεται να ακολουθήσει το
Κόσοβο, προκαλώντας νέες αποσχιστικές κινήσεις από την Ρεπούμπλικα Σέρμπσκα
των Σέρβων της Βοσνίας- Ερζεγοβίνης και από τους Κροάτες της ίδιας
ομοσπονδίας. Στον Καύκασο η Ρωσία ακόμα αγωνίζεται να αντιμετωπίσει την
αυτονομιστική εξέγερση των Τσετσένων, το κλίμα ανάμεσα στη Γεωργία και στις
αποσχισθείσες περιοχές της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας παραμένει
τεταμένο, ενώ ακόμα δεν έχει λυθεί το θέμα του Ναγκόρνο- Καραμπάχ, ένα κομμάτι
γης στο Αζερμπαϊτζάν που ελέγχεται από την Αρμενία.

Ακόμα και η Δυτική Ευρώπη δεν παραμένει ανέγγιχτη από αυτές τις αποσχιστικές
τάσεις. Οι εθνικιστές στην Βόρεια Ιρλανδία ακόμα επιδιώκουν μία Ηνωμένη
Ιρλανδία, η Σκωτία – θεωρητικά τουλάχιστον – βρίσκεται πολύ πιο κοντά στην
ανεξαρτησία σήμερα, από οποιαδήποτε άλλη στιγμή μέσα στα τελευταία 300 χρόνια.
Τα αυτονομιστικά κινήματα υπάρχουν ακόμη στα εδάφη των Βάσκων, στην Κορσική,
την Σαρδηνία και την Ιταλία.

H νεώτερη οντότητα της Ευρώπης, που θέλει να γίνει ανεξάρτητο κράτος, είναι η
Υπερδνειστερία, που αποσπάστηκε από την Μολδαβία το 1990, προκαλώντας το 1992
έναν πόλεμο που είχε θύματα περισσότερους από 1.500 ανθρώπους.

Παρ’ ότι ποτέ δεν αναγνωρίστηκε διεθνώς, έχει στενές σχέσεις με τη Ρωσία, η
οποία διατηρεί στρατεύματα εκεί.

Αν και η διεθνής κοινότητα έχει ανακοινώσει πως «δεν υπάρχει νομική βάση» για
ένα δημοψήφισμα για ανεξαρτητοποίηση της περιοχής, ωστόσο ο Ιγκόρ Σμιρνόφ, ο
«πρόεδρος» της Υπερδνειστερίας, έχει ανακοινώσει πως οι 550.000 κάτοικοί της
θα αποφασίσουν γι’ αυτό σε δημοψήφισμα που θα πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο.

ΤΙΜΟΘΙ ΓΚΑΡΤΟΝ ΑΣ

«Αν θέλουν να χωρίσουν, αφήστε τους να το πράξουν»

O Βρετανός ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Άς

H ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ του Μαυροβουνίου γκρεμίζει το εθνικιστικό όνειρο για μια
Μείζονα Σερβία, αλλά συνιστά επίσης ήττα για μια ορισμένη δυτικοευρωπαϊκή
προσέγγιση, σημειώνει στη βρετανική «Γκάρντιαν» ο Τίμοθι Γκάρτον Ας.

Για τον έγκυρο Βρετανό ιστορικό, το δημοψήφισμα με το οποίο οι Μαυροβούνιοι
αποφάσισαν να πάρουν διαζύγιο από τη Σερβία – και μάλιστα με το αυξημένο
ποσοστό, 55%, που τους επέβαλε η Ευρωπαϊκή Ένωση για να αναγνωρίσει την
ανεξαρτητοποίησή τους – ήταν ήττα για τους Ευρωπαίους εκείνους που συνέχιζαν
να καλούν τους πρώην Γιουγκοσλάβους να μείνουν μαζί, όταν ήταν πλέον φανερό
πως ήθελαν να πάρουν ο καθένας τον δρόμο του. Ο κόσμος στην περιοχή,
επισημαίνει ο Ας, αποκαλούσε «Σολανία» την Ένωση Σερβίας και Μαυροβουνίου –
ειρωνική αναφορά στον Χαβιέρ Σολάνα, τον επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής
της E.E. που ήταν ο κύριος αρχιτέκτονάς της.

Ο Σολάνα φοβόταν πως η ανεξαρτητοποίηση του Μαυροβουνίου μπορεί να ενθάρρυνε
τους Αλβανούς του Κοσόβου και τους Σέρβους της Βοσνίας να ζητήσουν το ίδιο,
υπονομεύοντας την εύθραυστη ειρήνη που η E.E. προσπαθεί να διαφυλάξει στα
Βαλκάνια. Για τον Τίμοθι Γκάρτον Ας, ο φόβος αυτός είναι κατανοητός, αλλά η
προσέγγιση εσφαλμένη. Αν λαοί θέλουν πραγματικά να χωρίσουν, υπογραμμίζει στο
άρθρο του, και εφόσον αυτό είναι δυνατό μέσα στα σύνορα βιώσιμων κρατών,
πρέπει να τους επιτρέπεται να το πράξουν. Το σημαντικό είναι να το κάνουν
ειρηνικά, συνταγματικά και με δημοκρατικά μέσα.

H E.E. πρέπει να κρατήσει τις θύρες της ανοικτές, αλλά και τα ενταξιακά
κριτήριά της υψηλά, καταλήγει ο Βρετανός ιστορικός. Ο πολλαπλασιασμός του
αριθμού των κρατών στην Ευρώπη καθιστά τα πράγματα πιο περίπλοκα στις σχέσεις
μεταξύ των χωρών, αλλά απλούστερα στο εσωτερικό τους. Μερικές φορές, είναι
καλύτερο να κόβεται ο γόρδιος δεσμός, μερικές φορές οι καλοί φράχτες κάνουν
τους καλούς γείτονες, επισημαίνει. Τώρα οι λαοί του Μαυροβουνίου και της
Σερβίας ξέρουν πως πρέπει να χαράξουν έκαστος τον δικό του δρόμο προς την
ευημερία, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.