Kυψέλες βίας στα σχολεία

Κυψέλες βίας αναπτύσσονται ολοένα και συχνότερα στις σχολικές κοινότητες,
σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες. Ανήλικοι εκδηλώνουν παραβατική έως εγκληματική
συμπεριφορά με θύματα συμμαθητές τους, τις περισσότερες φορές με την ανοχή και
τη σιωπή της κοινωνίας των σχολείων.

Τα κρούσματα βίας μέσα στα σχολεία, μάλιστα, έχουν ως συνέπεια ένας στους δέκα
μαθητές Γυμνασίου να μη θέλει να πάει στο σχολείο γιατί φοβάται συμμαθητές
του!

Όπως αποκαλύπτει πρόσφατη έρευνα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών
(EKKE), 12% των μαθητών Γυμνασίου λείπουν από μία έως και 10 μέρες από το
σχολείο τους, επειδή – όπως οι ίδιοι λένε – δεν αισθάνονται ασφαλείς.

Στην έρευνα – που πραγματοποιήθηκε με συμμετοχή 1.431 μαθητών Γυμνασίου –
Λυκείου – 16,6% των μαθητών ανέφεραν ότι έχουν δεχτεί επίθεση χωρίς λόγο από
ομάδα συμμαθητών τους. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, πρόκειται για επίθεση
με έντονη λογομαχία, εξύβριση και σωματική επίθεση (πιάνονται στα χέρια).
Τρεις στους δέκα μαθητές αναφέρουν ότι έχουν δεχτεί απειλές.

H «διαφορετικότητα»

Οι «διαφορετικοί» μαθητές – στην εμφάνιση, στο θρήσκευμα, στην εθνικότητα
κ.λπ. – είναι τα συχνότερα θύματα εκφοβισμού, λεκτικής ή σωματικής βίας
(bullying) από τους συμμαθητές τους.

Όπως προκύπτει από τα διεθνή δεδομένα, τα «θύματα» μπορούν να μετατραπούν σε
δράστες: «Σε αυτές τις περιπτώσεις, η πράξη βίας γίνεται στη λογική της
αυτοδικίας, αφού κυριαρχεί ο θυμός», σχολιάζει η Ιωάννα Τσίγκανου, επικεφαλής
της έρευνας του EKKE.

Ψυχολογικές επιπτώσεις

Στη χώρα μας, πάντως, τα όρια ανάμεσα στον εκφοβισμό ή τη βία και τα απλά
πειράγματα μεταξύ των μαθητών είναι ρευστά. Όπως εξηγεί η κ. Τσίγκανου, «το
πώς αντιμετωπίζει ένας μαθητής τα πειράγματα – ήπια ή σοβαρά – εξαρτάται από
τα στηρίγματα και τις σχέσεις που έχει στην οικογένεια και το ευρύτερο
περιβάλλον του. Τέτοιες συμπεριφορές, πάντως, μπορεί να έχουν σοβαρές
ψυχολογικές επιπτώσεις. Κι αυτό γιατί, ιδιαίτερα στην εφηβική ηλικία, οι
συνομήλικοι είναι για το κάθε παιδί σημαντικά πρόσωπα των οποίων η αποδοχή
παίζει μεγάλο ρόλο».

Δεν είναι τυχαίο ότι μόνο 13,1% των μαθητών που έχουν δεχτεί κάποιας μορφής
επίθεση το αναφέρουν σε κάποιον μεγάλο και μόλις 3,4% των περιστατικών
καταγγέλλονται στην αστυνομία.

Παιδιά πουλάνε προστασία!

H ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ των μαθητών λόγω της σχολικής βίας καταγράφεται και σε
έρευνα που πραγματοποίησαν μαθητές από το 2ο Γυμνάσιο Κερατσινίου, η οποία
δείχνει ότι επτά στους δέκα μαθητές έχουν δεχθεί επιθετική συμπεριφορά στον
χώρο του σχολείου.

Όπως προκύπτει από τις απαντήσεις των παιδιών, πέντε στους δέκα (52,14%)
αισθάνονται ανασφαλείς στον χώρο του σχολείου, «επειδή οι καθηγητές δεν
αξιολογούν τη σοβαρότητα του προβλήματος της επιθετικής συμπεριφοράς ορισμένων
μαθητών».

Περίπου δύο στους δέκα μαθητές απαντούν ότι νιώθουν ανασφαλείς διότι «οι
κανονισμοί λειτουργίας του σχολείου δεν αντιμετωπίζουν τις επιθετικές
συμπεριφορές», ενώ μικρότερη μερίδα παιδιών (5,98%) αναφέρει ως αιτία της
ανασφάλειας είναι ότι ο διευθυντής είναι ελαστικός στην αντιμετώπιση
κρουσμάτων επιθετικής συμπεριφοράς.

Φόβος

Ο φόβος για αντίποινα αποτρέπει τους μαθητές θύματα επιθετικής συμπεριφοράς να
την καταγγείλουν.

Δύο στους δέκα μαθητές (21,69%) δεν έχουν ζητήσει προστασία επειδή έχουν
δεχθεί απειλή, σε μικρότερο ποσοστό (16,27%) φοβούνται τον χαρακτηρισμό του
μαμμόθρεφτου, ενώ τέσσερις στους δέκα πιστεύουν ότι θα τα βγάλουν πέρα μόνοι
τους.

«Διαπιστώσαμε ραγδαία αύξηση των κρουσμάτων βίας στα σχολεία. Το
ανησυχητικότερο είναι ότι τα περιστατικά είναι πιο βίαια τώρα, αλλά και ότι η
βία έχει μετεξελιχθεί. Για παράδειγμα, μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα ήταν
αδιανόητο να μιλάμε για μαθητές που πουλάνε προστασία σε συμμαθητές τους,
συμπλέκονται για υποθέσεις ναρκωτικών ή επιτίθενται εναντίον εκπαιδευτικών»,
επισημαίνει η κ. Τσίγκανου.

Ενδεικτικό των διαστάσεων που έχει πάρει η σχολική βία είναι το περιστατικό
που συνέβη τον περασμένο Νοέμβριο στον Τίρναβο. Ένας 17χρονος μαθητής Γ’ τάξης
του Ενιαίου Λυκείου Τιρνάβου υφίστατο συνεχείς επιθέσεις από συμμαθητές του.
Από θύμα όμως, έγινε στη συνέχεια αυτός θύτης, χτυπώντας με μαχαίρι ένα
συμμαθητή του. Ως αποτέλεσμα ο πρώτος βρέθηκε αντιμέτωπος με τη Δικαιοσύνη και
ο δεύτερος νοσηλεύθηκε με τραύματα στο χέρι, το πόδι και τον θώρακα, στο
Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας!

Το πρωτοφανές περιστατικό συνέβη στον Τίρναβο, μετά το πέρας των μαθημάτων στο
σχολείο.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες από τους καθηγητές και τον λυκειάρχη, ο 17χρονος
ήταν ήσυχο παιδί, καλός μαθητής, αλλά όπως λένε κλεισμένος στον εαυτό του. Για
τον λόγο αυτό μάλιστα, πολλές φορές γινόταν δέκτης των πειραγμάτων πολλών
συμμαθητών του.

Και περιστατικά ένοπλων επιθέσεων!

«ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ άμεσα να εφαρμοστούν και στην Ελλάδα – όπως ήδη συμβαίνει σε
πολλές ευρωπαϊκές χώρες – ειδικά προγράμματα για την πρόληψη και αντιμετώπιση
του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο. Τα προγράμματα αυτά, όπως προτείνει
και το Συμβούλιο Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα πρέπει να περιλαμβάνουν
ενεργή συμμετοχή των παιδιών και ειδική ενημέρωση γονέων και δασκάλων»,
αναφέρει η κ. Βάσω Αρτινοπούλου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Εγκληματολογίας και
μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων της E.E. για την Ασφάλεια στο Σχολείο.

Όπως δείχνει η έρευνα του ΕΚΚΕ, κατά τη διάρκεια κάποιας συμπλοκής με μαθητές
ή παρέες μαθητών, χτύπησε αλλά δεν τραυματίστηκε σοβαρά το 27,3%, το 9,9%
δηλώνει ότι κάποιος ή κάποιοι χτυπήθηκαν σοβαρά, ενώ το 1,3% των μαθητών
χρειάστηκε να πάει στο νοσοκομείο.

Τα αποτελέσματα της έρευνας σόκαραν τους ερευνητές: ένας στους δύο μαθητές
έχει πέσει θύμα επίθεσης (λεκτικής ή σωματικής) από συμμαθητές του, ενώ παρέες
αναλαμβάνουν να τιμωρήσουν παραδειγματικά όποιον πρόσβαλε κάποιο μέλος τους.
Στις περιπτώσεις αυτές επιλέγουν ακόμη και να καταστρέψουν τα ρούχα τού
«ενόχου» ή να τον ληστέψουν. Για πρώτη φορά, όμως, στην έρευνα καταγράφονται
και περιστατικά ένοπλης βίας των μαθητών εναντίον συμμαθητών τους, με σκοπό τη
ληστεία ή τον έλεγχο του εμπορίου ναρκωτικών μέσα στο σχολείο.