TPITH AΠOΨH Aπολογισμός του «Όχι»

Ένας χρόνος συμπληρώθηκε από την απόρριψη του Ευρωπαϊκού Συντάγματος στα
δημοψηφίσματα της Γαλλίας και της Ολλανδίας και η θεσμική και πολιτική
αμηχανία γύρω από την προοπτική της Ένωσης είναι γενικευμένη. Με 16 από τις 25
χώρες – μέλη να έχουν κυρώσει τη συνταγματική συνθήκη (μεταξύ αυτών και εμείς,
τόσο αθόρυβα στην ελληνική Βουλή που σχεδόν δεν το πήραμε είδηση, και μόνον η
Ισπανία και το Λουξεμβούργο με δημοψήφισμα), οι υπόλοιπες παραμένουν
επιφυλακτικές. H συζήτηση για ένα εναλλακτικό σχέδιο, που υπόσχονταν οι Γάλλοι
προπαγανδιστές του «Όχι» διεκδικώντας μια πιο κοινωνική Ευρώπη, δεν έχει
προχωρήσει καθόλου. Στη Βιέννη το περασμένο Σαββατοκύριακο οι υπουργοί
Εξωτερικών των «25» απλώς αναγνώρισαν το μη ρεαλιστικό μιας επανάληψης των
δημοψηφισμάτων που απέτυχαν, για να παραπέμψουν το θέμα στη γερμανική προεδρία
του χρόνου, με ανοικτό ακόμα και το ενδεχόμενο να εγκαταλειφθεί τελικά το
σχέδιο. Μετέωρη είναι και η περαιτέρω διεύρυνση, καθώς οι υπουργοί φαίνεται να
συμφώνησαν με τη γαλλική άποψη, ότι θα πρέπει να εκτιμηθεί η «ικανότητα
αφομοίωσης» της E.E. πριν γίνουν δεκτά νέα κράτη-μέλη, καθιστώντας αμφίβολο τι
θα αποφασισθεί το φθινόπωρο για την προσχώρηση της Βουλγαρίας και της
Ρουμανίας που προβλεπόταν το 2007.

Είχε άραγε κάποιες θετικές επιπτώσεις η απόρριψη του Ευρωσυντάγματος από την
πλειοψηφία των Γάλλων και των Ολλανδών; Θα μπορούσε κανείς να καταγράψει την
τροποποίηση της οδηγίας Μπόλκεσταϊν για την ενιαία αγορά των υπηρεσιών σε μια
κατεύθυνση σεβασμού των εργατικών δικαιωμάτων από το ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Ίσως ακόμα τον συμβιβασμό του περασμένου Δεκεμβρίου για τον κοινοτικό
προϋπολογισμό 2007-2013, όπου προστέθηκε συμβολικά ένα ταμείο 500 εκατομμυρίων
ευρώ για τη στήριξη όσων πλήττονται από τις αναδιαρθρώσεις, ενώ πάντως
παραμένει πολύ χαμηλός για να ενισχύσει συνολικά την οικονομική ανάπτυξη και
την κοινωνική συνοχή στην Ευρώπη. H πρώτη περίπτωση έδειξε ότι δεν μπορούσαν
πια να αγνοηθούν οι μαζικές διαμαρτυρίες των εργαζομένων, στη δεύτερη οι 25
ηγέτες φοβήθηκαν την εικόνα διάλυσης που θα εξέπεμπαν αν αδυνατούσαν και πάλι
να συμφωνήσουν. Αλλά εκεί περίπου εξαντλείται ο κατάλογος, και είναι φτωχός.

H δυσφορία των πολιτών της Ευρώπης που εκφράσθηκε στα «Όχι» έχει ως βάση την
ανεπαρκή οικονομική μεγέθυνση, την παρατεταμένη υψηλή ανεργία, την εντεινόμενη
ανασφάλεια που προκαλούν οι συνεχείς αναδιαρθρώσεις των επιχειρήσεων αφενός,
οι περικοπές των δημοσίων κοινωνικών δαπανών αφετέρου, και αυτή δεν
αντιμετωπίζεται. H διελκυστίνδα ανάμεσα στην πίεση για την απελευθέρωση των
αγορών και τις απόπειρες προστατευτισμού των περισσότερων ευρωπαϊκών
κυβερνήσεων συνεχίζεται, το ίδιο και ο φαύλος κύκλος ελλειμμάτων, περικοπών,
χαμηλής μεγέθυνσης, αλλά και φόρων στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας, ο
μονοσήμαντα αντιπληθωριστικός χαρακτήρας της νομισματικής πολιτικής που ασκεί
η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που σύντομα ίσως θα αρχίσει να δαγκώνει. Όσο για
τη διάψευση των φιλόδοξων στόχων της στρατηγικής της Λισαβώνας στις
περισσότερες χώρες, όπου δεν αλλάζει πολλά η περυσινή αναθεώρηση, αποδίδεται
στερεότυπα στην υστέρηση των μεταρρυθμίσεων. H αντίσταση των κοινωνιών στις
μεταρρυθμίσεις αυτές όμως δεν διερευνάται. Απλώς προβάλλονται τα παραδείγματα
των σκανδιναβικών χωρών, που έχουν επιτύχει να συνδυάζουν την υψηλή
ανταγωνιστικότητα των οικονομιών τους με υψηλή επίσης και καλή απασχόληση και
με προηγμένη κοινωνική ασφάλεια. Παραδείγματα που ανέπτυξαν ιστορικά οι
κοινωνίες αυτές, αξίζει να μελετηθούν, αλλά πάντως δεν αντιγράφονται.

Ανακυκλώνεται έτσι μια συζήτηση στην Ευρώπη που μοιάζει να αναιρεί τη ρήση ότι
στις δημοκρατίες αδιέξοδα δεν υπάρχουν. Αλλά κάποτε είναι χρήσιμο να ακούσει
κανείς μια γνώμη απ’ έξω. Καθόλου δεν έχασε σε επικαιρότητα η πολύ απλή θέση
που είχε διατυπώσει πριν από τρία χρόνια ο βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομικών
Αμερικανός Μπομπ Σόλοου σε σεμινάριο που είχε διοργανωθεί στην Αθήνα από την
ελληνική τότε προεδρία της E.E.:

«Τείνουμε να ξεχνάμε – είχε πει – ότι κάθε οικονομική πολιτική ωφελεί κάποιους
ανθρώπους και κάποιους οργανισμούς, και πλήττει άλλους, ή ωφελεί κάποιους
πολύ, και άλλους μόνο λίγο. Σε μια πολιτική δημοκρατία, δεν μπορεί κανείς ποτέ
να αξιολογήσει πολιτικές χωρίς να ρωτήσει: Ποιον ωφελούν, και ποιον βλάπτουν;

Το να μιλάει κανείς για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σημαίνει να μιλάει για
επιπτώσεις στην κατανομή. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις επηρεάζουν την
κατανομή, βλάπτουν κάποιους και ωφελούν κάποιους άλλους. Και νομίζω ότι είναι
καιρός οι διαμορφωτές της πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση να δουν αυτό το
γεγονός. Και να πουν, είναι καλό να κάνουμε το τάδε πράγμα, αλλά αν το κάνουμε
θα πλήξουμε ένα μέρος του πληθυσμού. Οπότε αν θέλουμε να το κάνουμε, πρέπει να
βρούμε κάποιο τρόπο να αποζημιώσουμε τους ανθρώπους που θα πληγούν. Αυτός ο
τρόπος να ισοσταθμίζει κανείς πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα για τα διάφορα
τμήματα του πληθυσμού είναι πολύ σημαντικό συστατικό στοιχείο της δημοκρατικής
πολιτικής. Αλλά είναι κάτι που οι πολιτικές συζητήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση
αντιμετωπίζουν πολύ σπάνια».