Γυρίζουν την πλάτη στην Eυρώπη

Μόλις πριν από έναν χρόνο τα πράγματα πήγαιναν τόσο καλά για την Τουρκία,
ώστε ακόμη και οι πιο πιστοί φίλοι της έτριβαν τα μάτια τους. Τώρα, οι ίδιοι
φίλοι ανησυχούν. Φοβούνται μήπως η Τουρκία ακολουθεί στραβό δρόμο. Φοβούνται
μήπως η κυβέρνησή της την απομακρύνει από την Ευρώπη.

H ευρωπαϊκή υπόσχεση είχε φέρει πέρυσι μεγάλη άνθηση σε επενδύσεις στην
Τουρκία. Ένα κόμμα με ισλαμικές ρίζες έδειχνε για πρώτη φορά ότι η
μουσουλμανική ευσέβεια μπορούσε να είναι συμβατή με τη δυτική δημοκρατία. H
προοπτική τής ευρωπαϊκής ένταξης τροφοδοτούσε ένα κύμα μεταρρυθμίσεων με
ευχάριστα αποτελέσματα για τις ατομικές ελευθερίες και την ελευθερία έκφρασης.
Κυρίως, όλα έδειχναν ότι οι δύο δαίμονες που κυνηγούσαν πάντα τη χώρα είχαν
πια εξορκιστεί. Ο ένας ήταν ο πληθωρισμός. Είχε νικηθεί. Και ο άλλος ήταν η
πεποίθηση ότι μόνο το άγρυπνο βλέμμα του στρατού μπορούσε να εγγυηθεί το
κοσμικό κράτος. Πολιτικοί και στρατιωτικοί είχαν αγαστή συνεργασία.

H κλίκα. Δυστυχώς, η περυσινή ευφορία για την πορεία της Τουρκίας προς
την Ευρώπη σήμερα έχει εξατμιστεί, διαπιστώνει το περιοδικό «Εκόνομιστ» (που
ουδέποτε έτρεφε εχθρικά αισθήματα γι’ αυτήν τη χώρα). Το κυβερνών Κόμμα
Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης δεν είναι πια η καλύτερη διαφήμιση για το
μετριοπαθές Ισλάμ. Με την ανοχή του στη διαφθορά και τον νεποτισμό, προκαλεί
υποψίες ότι επιδιώκει να συγκεντρώσει την εξουσία στα χέρια μιας μικρής
κλίκας. Και η στροφή του σε μια απροκάλυπτα ισλαμιστική εξωτερική πολιτική
αποτελεί πηγή ανησυχίας. Οι Ευρωπαίοι παρακολουθούν με απογοήτευση το
φλερτάρισμα του Ερντογάν με το Ιράν, τη Συρία και τη Χαμάς. Την ίδια ώρα, η
ένοπλη δράση των Κούρδων προκαλεί σκληρές αντιδράσεις από το τουρκικό κράτος.
Μεταρρυθμίσεις οι οποίες είχαν βοηθήσει την Τουρκία να κερδίσει μια ημερομηνία
στον δρόμο της προς την Ευρώπη σήμερα έχουν ανακληθεί.

Ίσως η Τουρκία να διολισθαίνει στις παλιές κακές ημέρες, όταν άνθρωποι
ρίχνονταν στη φυλακή μόνο και μόνο επειδή μιλούσαν τη γλώσσα τους ή επειδή
διατύπωναν ειρηνικά τις ιδέες τους.

Οι στρατιωτικοί παίρνουν το πάνω χέρι

Δεκέμβριος 2004. Μικρή Τουρκάλα σε εκδήλωση υπέρ της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Στη μάχη που δίνει η κυβέρνηση Ερντογάν με το «βαθύ κράτος», το οποίο
αισθάνεται να απειλείται από τις μεταρρυθμίσεις που εμπνέει το ευρωπαϊκό
όραμα, οι στρατιωτικοί φαίνεται ότι παίρνουν το πάνω χέρι. Ας πάρουμε το
παράδειγμα του Φερχάτ Σαρίκαγια, εισαγγελέα στην πόλη Βαν. Οι στρατηγοί τον
εγκάλεσαν για κατάχρηση εξουσίας όταν αυτός κατονόμασε τον Χασάν
Μπουγιουκανίτ, έναν από τους ανώτερους διοικητές των ενόπλων δυνάμεων, στο
παραπεμπτικό του βούλευμα για τρεις άνδρες των στρατιωτικών μυστικών υπηρεσιών
οι οποίοι κατηγορούνται ότι ανατίναξαν κουρδικό βιβλιοπωλείο στην πόλη
Σεμντινλί τον περασμένο Νοέμβριο. Αργότερα, ο Σαρίκαγια απολύθηκε. Τώρα οι
κατηγορούμενοι, η δίκη τους άρχισε αυτή την εβδομάδα, μπορεί να τη γλιτώσουν
και το σκάνδαλο να θαφτεί.

H αλλαγή πλεύσης του πρωθυπουργού ίσως οφείλεται στην επιθυμία του να
προσεταιριστεί τους εθνικιστές εν όψει των βουλευτικών εκλογών του προσεχούς
έτους. Θα ήταν πιο ευχαριστημένος αν μπορούσε να αποσπάσει τις ευλογίες των
στρατηγών για να γίνει πρόεδρος της χώρας, όταν αποσυρθεί από την προεδρία ο
Αχέτ Νετζέτ Σεζέρ τον προσεχή Μάιο. Οι στρατηγοί όμως δεν θέλουν ούτε τον
Ερντογάν ούτε κανέναν άλλο από το κόμμα του στην προεδρία, που είναι το
τελευταίο προπύργιο της κοσμικής εξουσίας. Με τη βοήθεια του Σεζέρ και του
Ντενίζ Μπαϊκάλ, αρχηγού του αντιπολιτευόμενου Λαϊκού Ρεπουμπλικανικού
Κόμματος, ο στρατός επισείει ξανά τα «δίδυμα φαντάσματα» του ακραίου Ισλάμ και
της κουρδικής αυτονομίας στην προσπάθειά του να προκαλέσει πρόωρες εκλογές.
Ελπίζουν ότι ο Ερντογάν θα χάσει την πλειοψηφία, αλλά το παιχνίδι τους είναι
επικίνδυνο.

Μεγάλος κίνδυνος. Πολλοί Τούρκοι φοβούνται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα
χαρεί αν η Τουρκία σκοντάψει στον δρόμο της προς την Ευρώπη. Όπως όμως
επισημαίνει το «Εκόνομιστ», ο κίνδυνος να χαθεί η Τουρκία ως υπόδειγμα
φιλελεύθερης δυτικής και μουσουλμανικής δημοκρατίας είναι μεγάλος.