Aσκήσεις… συνεκμετάλλευσης στο Aιγαίο

Τη «συνδιαχείριση» με τους Τούρκους του δικαιώματος εκχώρησης αδειών σε
τρίτες χώρες για επιστημονικές σεισμικές έρευνες στο Αιγαίο αποδέχθηκε πριν
από λίγες ημέρες η Αθήνα ύστερα από έντονη παρέμβαση της Άγκυρας.

H Τουρκία αποκτά λόγο στο Αιγαίο αφού για τη διενέργεια επιστημονικών ερευνών από τρίτες χώρες θα χρειάζεται η έγκριση της Άγκυρας

Μέχρι τώρα τη δικαιοδοσία αυτή ασκούσε αποκλειστικά και με πλήρη διεθνή
αποδοχή η Ελλάδα, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό τις θέσεις της όσον αφορά το
ανοιχτό θέμα της υφαλοκρηπίδας και ό,τι αυτό συνεπάγεται για την (μελλοντική)
εκμετάλλευση των πόρων του Αιγαίου.

Ωστόσο, ύστερα από αντίδραση της Άγκυρας σε πρόσφατα αιτήματα της Γερμανίας
για σεισμικές γεωφυσικές έρευνες στο Αιγαίο η Αθήνα έκανε στροφή 180 μοιρών.
Έτσι οι Τούρκοι απαίτησαν και πέτυχαν όχι μόνο να «σφραγίσουν» και αυτοί την
άδεια για να συνεχιστεί το πρόγραμμα, αλλά και να έχουν παρουσία στο
επιστημονικό σκάφος!

«Άκρως απόρρητο». Το όλο θέμα έχει πολύ παρασκήνιο, διπλωματικά
ταξίδια, μυστικές συσκέψεις και χαρακτηρισμό «άκρως απόρρητο». Οι γνώστες –
χειριστές είναι πολύ λίγοι διπλωμάτες στο τρίγωνο Αθήνα, Άγκυρα και Βερολίνο
και η ροή ενημέρωσης προς τα συναρμόδια υπουργεία Άμυνας, Ανάπτυξης και
Εμπορικής Ναυτιλίας ελάχιστη.

Το ζήτημα ξεκίνησε ομαλά τον περασμένο Μάρτιο, όταν σύμφωνα με καλά
πληροφορημένη διπλωματική πηγή η γερμανική πρεσβεία υπέβαλε στην Αθήνα σειρά
αιτημάτων για διενέργεια σεισμικών γεωφυσικών ερευνών με παράλληλη πόντιση
σεισμογράφων στα νερά του Αιγαίου εντός και εντός χωρικών υδάτων. Τις έρευνες
θα έκανε το ειδικό πλοίο «Ποσειδών» για λογαριασμό γερμανικού φορέα στο
πλαίσιο προγράμματος που χρηματοδοτούσε η Ευρωπαϊκή Ένωση.

H γερμανική πρόταση. H πρόταση προνοούσε για την παρουσία και συμμετοχή
στο πρόγραμμα Ελλήνων επιστημόνων από το Αστεροσκοπείο Αθηνών, το Ελληνικό
Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών και από το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών
Ερευνών – άλλωστε η μελέτη είχε βασικό αντικείμενο, σύμφωνα με τους Γερμανούς,
τους σεισμούς. H άδεια δόθηκε από την αρμόδια Δ’ Διεύθυνση του υπουργείου
Εξωτερικών μέσα Απριλίου, ύστερα από θετική εισήγηση της εκ του νόμου αρμόδιας
διυπηρεσιακής Επιτροπής Χορήγησης Αδειών και Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ).
Διπλωματικά το επιχείρημα ήταν ότι με την κίνηση αναγνωριζόταν η ελληνική
δικαιοδοσία τουλάχιστον στα 12 μίλια, ενώ συνεχιζόταν και η πάγια πρακτική: Να
δίνονται δηλαδή άδειες για έρευνα στο Αιγαίο όταν οι μελέτες είναι
επιστημονικά άρτιες. Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρακτική αυτή είχε ανατραπεί
μόνο μία φορά, το 1992, όταν είχε ακυρωθεί με «άνωθεν» εντολή άδεια για
επιστημονικές έρευνες έξι κρατών (Γερμανία, Βρετανία, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία,
Ελλάδα).

Το πλοίο στο Αιγαίο. Τα δύσκολα άρχισαν λίγο αργότερα, ενώ το σκάφος
«Ποσειδών» βρισκόταν γύρω στα 10 μίλια βορειοδυτικά της Κρήτης (στο ύψος του
Ηρακλείου) και στη φάση των προκαταρκτικών ερευνών. Ήταν οι ημέρες που άρχιζε
η Σύνοδος Κορυφής των Χωρών της N.A. Ευρώπης στη Θεσσαλονίκη.

Στην Άγκυρα, ο Έλληνας πρέσβης κ. Γεννηματάς κλήθηκε στο τουρκικό υπουργείο
Εξωτερικών. Σύμφωνα πάντα με καλά ενημερωμένη πηγή, οι Τούρκοι διπλωμάτες
είπαν στον κ. Γεννηματά ότι το θέμα του ερευνητικού πλοίου τούς απασχολεί
έντονα και, με την κατάλληλη διπλωματική γλώσσα, ότι αν δεν σταματούσε θα
αντιδρούσαν.

Για την έντονη τουρκική παρέμβαση ενημερώθηκε αμέσως ο γενικός γραμματέας του
ΥΠΕΞ, ο οποίος, εξαιτίας της απασχόλησης της κ. Ντόρας Μπακογιάννη στις
εργασίες της Συνόδου της Θεσσαλονίκης, συγκάλεσε υπηρεσιακή σύσκεψη. Λόγω της
σοβαρότητας του θέματος, εκτιμήθηκε ότι θα έπρεπε να ολοκληρωθούν οι εργασίες
της Συνόδου και να ενημερωθεί αναλυτικά η πολιτική ηγεσία προτού ληφθούν
αποφάσεις. Ωστόσο, οι Τούρκοι συνέχισαν να πιέζουν. Καθώς δεν βρήκαν τον
Έλληνα πρέσβη, επανήλθαν και έθεσαν ξανά το θέμα στον Νο 2 της πρεσβείας. Στην
Ελλάδα με νέα σύσκεψη (με 3-4 πρέσβεις) προσπαθούσαν να κερδίσουν χρόνο.

Συνολικά το θέμα εξετάστηκε σε νέα σύσκεψη μετά τη Σύνοδο της Θεσσαλονίκης,
παρουσία και της υπουργού Εξωτερικών κ. Μπακογιάννη. Πάντα κατά την ίδια
διπλωματική πηγή, η κ. Μπακογιάννη δεν υιοθέτησε τους αρχικούς χειρισμούς και
τη χορήγηση της άδειας στους Γερμανούς – κυρίως για πολιτικούς λόγους. Για να
αρθεί το αδιέξοδο, αναζητήθηκε «οδός διαφυγής» σε συνεννόηση με τη γερμανική
πλευρά. Μάλιστα, επειδή τα «γραπτά μένουν», προκρίθηκε η προφορική συνεννόηση
με τη γερμανική διπλωματία η οποία, όπως εκτιμάται, είχε γίνει αποδέκτης και
τουρκικών πιέσεων.

Οι διαπραγματεύσεις. Πληροφορίες από ασφαλείς πηγές αναφέρουν ότι οι
διάφορες φάσεις επαφών και συνεννοήσεων είχαν ως αποτέλεσμα τη διαμόρφωση
«φόρμουλας» βάσει της οποίας:

* Το πλοίο να σταματήσει τις έρευνες βορείως της Κρήτης με γερμανική
πρωτοβουλία.

* Στη δεύτερη φάση, που αρχίζει στις 23 Μαΐου με πόντιση και
σεισμογράφων, θα εκδοθεί και τουρκική άδεια για την πραγματοποίησή της. Και,

* Στο «Ποσειδών», μαζί με τους Έλληνες επιστήμονες θα επιβιβαστούν και
Τούρκοι συνάδελφοί τους.

H Αθήνα απεμπολεί πάγια δικαιώματα

Διπλωματικές πηγές υποστήριζαν ότι η φόρμουλα που συμφωνήθηκε με την πίεση της
τουρκικής πλευράς, ανατρέπει την πάγια τακτική της Αθήνας που θέλει την Ελλάδα
να δίνει τις άδειες για επιστημονικές έρευνες στο Αιγαίο. Και προσφέρει στους
Τούρκους μια δικαιοδοσία που δεν είχαν έως τώρα.

Ωστόσο την εκδοχή αυτή δεν συμμερίζεται, στο σύνολό της τουλάχιστον, ανώτερη
διπλωματική πηγή του υπουργείου Εξωτερικών με γνώση του συγκεκριμένου θέματος
και μακρά εμπειρία. Ο συγκεκριμένος διπλωμάτης στον οποίο απευθύνθηκαν «TA
NEA» επιβεβαίωσε τα γεγονότα, προσπάθησε όμως να αποδραματοποιήσει την
υπόθεση. Υποστηρίζει ότι η πρώτη φάση του προγράμματος, που περιελάμβανε
έρευνες εντός των χωρικών υδάτων, ολοκληρώθηκε κανονικά. Για την τουρκική
παρέμβαση, όπως υποστήριξε, εκλήθη στο τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών ο κ.
Γεννηματάς, του έγιναν ερωτήσεις για το τι κάνει στο Αιγαίο το συγκεκριμένο
πλοίο, ενώ δεν υπήρξαν διαβήματα και απειλές απο τούρκικης πλευράς. Όσον αφορά
το δεύτερο – και κρίσιμο – σκέλος των ερευνών εκτός χωρικών υδάτων που θα
ακολουθήσουν τις επόμενες ημέρες, η ίδια πηγή ανέφερε στα «NEA» ότι «το αν θα
ανέβουν ή όχι Τούρκοι στο σκάφος είναι θέμα των Γερμανών και όχι της Αθήνας».
Ωστόσο, συμπλήρωσε με νόημα ότι «μέχρι στιγμής δεν έχουν ανεβεί».

Σύμφωνα πάντα με την πηγή αυτή, οι έρευνες αυτού του είδους (βασικές και όχι
εφηρμοσμένες) δεν αφορούν την υφαλοκρηπίδα ή τα πετρέλαια του Αιγαίου και
είναι «ανοικτές για όλους». Δηλαδή μπορεί να τις πραγματοποιήσει όποιος θέλει
με βάση – όπως λέει – το Δίκαιο της Θάλασσας και τις διεθνές συνθήκες.