Ο κύριος με το εισιτήριο

Σε λεωφορείο της αστικής συγκοινωνίας, με κατεύθυνση τα βόρεια προάστια.
Δευτέρα βράδυ, η κίνηση στους δρόμους λιγοστή, η αφετηρία είναι σχεδόν άδεια.
Μέσα στο ίδιο το λεωφορείο επτά όλοι κι όλοι επιβάτες, οι πέντε εμφανώς
αλλοδαποί. Ο ηλικιωμένος, εξαιρετικά καλοντυμένος και καλοβαλμένος, κύριος,
που μπαίνει (όγδοος στη σειρά), με το εισιτήριο ανά χείρας κατευθύνεται στο
ακυρωτικό μηχάνημα. Θα πρόσεχε κανείς πως και τις δύο φορές που «προσπάθησε»
να ακυρώσει το εισιτήριό του, το έσπρωχνε ελάχιστα προς τα μέσα, ώστε να μην
ακουστεί ο γνωστός ήχος – το «σήμα» της νόμιμης παραμονής του μέσα στο
λεωφορείο. «Αγανακτισμένος» αρχίζει να φωνάζει στον οδηγό τον οποίο έχει
πλησιάσει: «Δεν είναι κατάσταση αυτή, να μη δουλεύουν τα μηχανήματα». Ο
οδηγός, χωρίς να κουνηθεί από τη θέση του, του πετάει ένα βαριεστημένο
«ξαναπροσπαθήστε», ενώ ο ηλικιωμένος ταυτόχρονα, χωρίς να ξαναπροσπαθήσει
βέβαια, πιάνει ένα κάθισμα δίπλα σχεδόν στον οδηγό. «Αν γίνει έλεγχος», θα
σκέφτηκε, «κατά τη διάρκεια της διαδρομής, ο οδηγός θα βεβαιώσει ότι εγώ είμαι
εντάξει, αφού με άκουσε να διαμαρτύρομαι». Το ύφος τού εξαιρετικά καλοντυμένου
κυρίου (επιμένω) μοιάζει έντονα ευχαριστημένο.

Σίγουρα δεν είναι τα πενήντα λεπτά που «κέρδισε» (αν επρόκειτο για εκατόν
εβδομήντα δραχμές, τότε που ίσχυε το δικό μας νόμισμα και ήταν ένας άνθρωπος
αναγκεμένος, θα μπορούσε να το κατανοήσει κανείς απολύτως). Αναρωτιέται κανείς
τι είναι αυτό που δίνει χαρά όταν διαπράττει κάποιος μια «μικροαπάτη» και όταν
μάλιστα δεν τη χρειάζεται. Όταν, δηλαδή, κάνει κάτι που ξέρει ή αισθάνεται ότι
η πλειοψηφία θα το απέφευγε, αλλά, ταυτόχρονα, του έχει εξασφαλιστεί και η
εγγύηση ότι είναι «εντάξει», «νόμιμος». Όταν ο ίδιος άνθρωπος, ο οποίος θα
τρελαινόταν σε περίπτωση που ένιωθε πως οι άλλοι τον θεωρούν ένοχο, με πράξεις
που κάνει στα κρυφά, το απολαμβάνει όταν μια αντίστοιχη πράξη την επιχειρεί με
«μάρτυρες» μέσα στο φως. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με μια χυδαία κίνηση, την
τσίχλα που κολλάει κανείς στο ασανσέρ, όταν δεν είναι κανείς άλλος μαζί του.
Εδώ έχουμε να κάνουμε με μιαν επιθυμία να νιώσει κανείς λίγο ελεύθερος, επειδή
υπήρξε παράνομος. Να νιώσει «μάγκας», επειδή εξαπάτησε ένα σύνολο ανθρώπων,
που έχει υιοθετήσει το ακυρωτικό μηχάνημα στο λεωφορείο ως τρόπο σκέψης και
ζωής.

Επειδή, καθώς φαίνεται, δεν είμαστε όλοι μαζί ικανοί για τη μεγάλη ανταρσία,
επιχειρεί ο καθένας μας, για λογαριασμό του, την πράξη που θα τον κάνει να
πιστέψει ότι η καθημερινότητά του δεν είναι τόσο περίκλειστη, χωρίς διαφυγές.
Ο καλοντυμένος κύριος ενδέχεται να έχει ένα καθημερινό «ραντεβού» με την πράξη
του αυτή, σαν να πρόκειται για την κορυφαία εκδήλωση της ζωής του, ενώ οι
δικοί του άνθρωποι θα φαντάζονται πως απολαμβάνει μόνο τη φύση ή τον
κινηματογράφο. Θα περάσει, δηλαδή, τη ζωή του χωρίς κανείς να καταλάβει πως η
δικαίωσή του υπήρξε να ξεγελάει τους άλλους ως προς αυτό που φαινόταν και ως
προς αυτό που πραγματικά υπήρξε.

Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην απολαμβάνει την εικόνα του που οι άλλοι
αγνοούν, στον βαθμό που τον πλήττει να υπηρετεί την εικόνα που εξακριβωμένα
διατηρούν οι άλλοι γι’ αυτόν. Όλη η γκάμα της νυχτερινής ζωής (από τα θέατρα,
τα μπουζουξήδικα, τα πορνομάγαζα, τα πάρκα) σ’ αυτήν, ακριβώς, τη διαφορά
στηρίζεται.

Δεν υπάρχει πιο βαθύς κόσμος από τον επιφανειακό της καθημερινότητας.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «H Λέξη».