TPITH AΠOΨH Παιχνίδια για μεγάλους

Ήταν 26 Απριλίου του 1986 όταν ο αντιδραστήρας 4 του Τσερνόμπιλ έσκασε
απελευθερώνοντας στον αέρα 10 φορές περισσότερη ραδιενέργεια απ’ ό,τι η βόμβα
της Χιροσίμα.

Το ραδιενεργό νέφος έπληξε την Ουκρανία και τις γειτονικές της χώρες, αλλά και
τη Σουηδία, την Βρετανία, τα Βαλκάνια, ακόμη και τις ΗΠΑ. Οι εκτιμήσεις για τα
άμεσα θύματα ποικίλλουν από μερικές εκατοντάδες έως και χιλιάδες.

Για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις δεν θα μάθουμε όμως ποτέ: οι λευχαιμίες και
οι λοιπές ανίατες ασθένειες έχουν πολυπαραγοντικά αίτια και είναι σχεδόν
αδύνατη η ταυτοποίηση της προέλευσής τους.

Πολλοί τότε πίστεψαν ότι με το μεγαλύτερο ίσως ατύχημα της βιομηχανικής
εποχής, ήρθε και το τέλος της πυρηνικής βιομηχανίας. Είκοσι χρόνια μετά, οι
προβλέψεις διαψεύδονται. Αν και σημαντικά ζητήματα όπως αυτό της διάθεσης των
αποβλήτων δεν έχουν καν αντιμετωπισθεί, αν και το ζήτημα της ασφάλειας έχει
ανεβάσει ψηλά το κόστος της πυρηνικής κιλοβατώρας, το λόμπι των πυρηνικών
αντεπιτίθεται. Όχι τόσο στην Ευρώπη όπου μια σειρά από χώρες έχουν ήδη
καταθέσει προγράμματα αποπυρηνικοποίησης, όσο στις ανερχόμενες οικονομίες και
τα περιφερειακά κράτη. Πρώτη στον κατάλογο η Κίνα, αλλά και 15 ακόμα χώρες
μεταξύ των οποίων η Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν και η… Αυστραλία με τις
ευλογίες των ΗΠΑ και με την ανοχή της E.E. Και βεβαίως το Ιράν, όπου το
ενεργειακό σκοπίμως συναρτάται με το θέμα των εξοπλισμών με τα γνωστά
συνεπακόλουθα ένθεν και ένθεν.

Οι λόγοι βέβαια της ανάκαμψης της αγοράς των πυρηνικών είναι σχεδόν προφανείς.
Από τη μια μεριά οι συνεχώς ανερχόμενες τιμές του πετρελαίου και από την άλλη
οι αυξανόμενες απαιτήσεις για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου (η πυρηνική
ενέργεια δεν έχει εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα) έχουν σίγουρα αλλάξει τους
συσχετισμούς και τα επιχειρήματα των αντιπάλων στρατοπέδων. Στη σύνοδο του
Μαρτίου της Ομάδας των Οκτώ, οι ΗΠΑ και η Ρωσία παρότρυναν τις υπόλοιπες χώρες
του κόσμου να εμπιστευθούν την πυρηνική ενέργεια, ως μια ασφαλή εναλλακτική
λύση απέναντι στην κρίση του πετρελαίου και στην αύξηση των επικίνδυνων
εκπομπών. Όμως είναι προφανές ότι αυτό είναι ένα παιχνίδι πολλαπλών
σκοπιμοτήτων: πίεση προς τις πετρελαιοπαραγωγούς δυνάμεις (ιδίως αυτές της M.
Ανατολής) και μετατόπιση του κέντρου βάρους των σχέσεων εξάρτησης. Οι
περισσότερες από τις νέες χώρες δεν διαθέτουν δική τους τεχνολογία και ήδη
βρίσκεται σε εξέλιξη ο πόλεμος των προσφορών.

Αυτή όμως η αναπόφευκτη τάση της αγοράς για ανταγωνιστικότερες τιμές, ίσως να
είναι και η αχίλλειος πτέρνα της αντεπιτιθέμενης βιομηχανίας. Μείωση του
κόστους συνεπάγεται και μείωση της ασφάλειας, ή μετακίνηση του κρυφού κόστους
(π.χ. αυτού της διαχείρισης των αποβλήτων) σε βάρος τρίτων. Εκεί στηρίζει την
σχετική του αισιοδοξία το αντιπυρηνικό στρατόπεδο και όσοι βλέπουν να
αναβιώνουν τα κινήματα αμφισβήτησης της δεκαετίας του ’70. Υποστηρίζουν δηλαδή
ότι το κόστος κατασκευής των αντιδραστήρων παραμένει υψηλό αν όχι απαγορευτικό
για χώρες με δημοκρατικό έλεγχο των επενδύσεων, ότι οι σχετικές επιχειρήσεις
δεν είναι βιώσιμες χωρίς τις κρατικές επιδοτήσεις και ότι οι προαναγγελθείσες
μονάδες νέας γενιάς δεν είναι ακόμη εμπορεύσιμες. Υποστηρίζουν ακόμη ότι η
ανάπτυξη των ήπιων πηγών ενέργειας (ήλιος, άνεμος και βιοκαύσιμα) μπορεί να
γίνει με πολύ λιγότερα κεφάλαια, και ασφαλώς με μηδενικό σχεδόν ρίσκο για το
περιβάλλον. Στην εκστρατεία τους αυτή δεν είναι μόνοι. Πολλές κοινοβουλευτικές
ομάδες και παρατάξεις έρχονται να ενισχύσουν το στρατόπεδο.

Όπως πρόσφατα η διακομματική κοινοβουλευτική επιτροπή της Βρετανίας που
έστειλε μήνυμα προς την κυβέρνηση με πολλαπλούς όμως αποδέκτες. H πιθανότητα
της αντικατάστασης των παλιών αντιδραστήρων με καινούργιους θα πρέπει να
αποκλεισθεί, λένε στην έκθεσή τους. Ο χρόνος άλλωστε που απαιτείται για την
κατασκευή νέων μονάδων – της τάξεως της δεκαετίας – δεν θα μας λύσει (at time)
ούτε το ενεργειακό πρόβλημα ούτε θα βοηθήσει στη μείωση των εκπομπών. Για την
Greenpeace «το τοπίο μοιάζει με μαγική εικόνα: τα εργοστάσια που κλείνουν
είναι περισσότερα απ’ αυτά που βρίσκονται στο στάδιο του σχεδιασμού ή της
κατασκευής. Όμως η βιομηχανία εκμεταλλεύεται τη συγκυρία, ξέροντας πολύ καλά
πως η ευκαιρία αυτή ίσως να είναι και η τελευταία».

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός.