TPITH AΠOΨH Ο μπερλουσκονισμός ζει

H Κεντροαριστερά νίκησε στη γειτονική χώρα σύμφωνα με τους τυπικούς κανόνες
μιας δυτικής δημοκρατίας (αν δεν αλλάξει τίποτε), αλλά η μισή Ιταλία
ενστερνίσθηκε αναντίρρητα την κουλτούρα που εκπροσωπεί πλέον ο μεγιστάνας
Μπερλουσκόνι.

Όποιος δεν θέλει να ανιχνεύσει αυτό το επικίνδυνο φαινόμενο, τότε απλώς
βαυκαλίζεται πολιτικά με αφελείς αναλύσεις, όπως έκανε το αγγλικό περιοδικό
Economist που «κραύγαζε» θεατρινίστικα basta (δηλαδή «φθάνει πια»).

Ωστόσο τι συμβαίνει αλήθεια; H πραγματικότητα είναι δυστυχώς πολύ πιο
δυσάρεστη από ό,τι φανταζόμαστε. Έτσι, τα τελευταία χρόνια ο «καβαλιέρε»
προσπάθησε να μεταλλάξει την Ιταλία ώστε να μη μοιάζει με μια συνηθισμένη
δυτική χώρα. Και ίσως σε μεγάλο βαθμό να τα κατάφερε.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κατεδάφισε αδιάντροπα το κράτος δικαίου για να
προστατευθεί από τις αλλεπάλληλες ποινικές διώξεις που είχαν ασκηθεί εναντίον
του (ή εναντίον των «κολλητών του») για δωροδοκία δικαστών ή για ξέπλυμα
βρώμικου χρήματος.

Επιπλέον, υποστήριξε την αιματηρή εισβολή στο Ιράκ και παράλληλα συνέβαλε στην
κατάρρευση της ιταλικής οικονομίας, αφού η Ιταλία έχει σήμερα μόνο 0,7%
οικονομική μεγέθυνση, δηλαδή την μικρότερη της ευρωζώνης («Economist»,
«Α sad Italian story», 11/4/2004).

Τέλος, εξαπέλυσε ένα φοβερό κυνήγι μαγισσών, αφού σε όλη τη δημόσια σφαίρα
απαγορευόταν ο οποιοσδήποτε φιλελεύθερος λόγος, όπως αυτός του N.
Μπόμπιο.

Παρ’ όλα αυτά οι μισοί Ιταλοί ψήφισαν και αποδέχθηκαν ασμένως, όχι μόνο την
προεκλογική χυδαιότητα του Μπερλουσκόνι, αλλά και την κουλτούρα που ενσαρκώνει
ευρύτερα ο ίδιος ο «καβαλιέρε» («La Repubblica», «La doppia sfida
del Professore», 12/4/2006).

H παραπάνω παρατήρηση αποτυπώνει και την ουσία της προκείμενης ανάλυσης.
Δηλαδή ο Ιταλός δισεκατομμυριούχος έχει σήμερα μια αναμφίβολη πολιτική
ηγεμονία στο εκλογικό σώμα (ή τουλάχιστον σε ένα τμήμα του), όχι γιατί
εμφανίζεται περισσότερες φορές στην τηλεόραση, αλλά γιατί έχει επιφέρει μέσα
από τα δικά του media την «ανθρωπολογική» μετάλλαξη της ιταλικής κοινωνίας.

Είναι η κοινωνία των σίριαλ και των «ριάλιτι». Είναι η κοινωνία που
απολαμβάνει να βλέπει αποβλακωμένες οικογένειες μαζεμένες γύρω από ένα τραπέζι
να εκθειάζουν το ένα ή το άλλο προϊόν. Είναι η κοινωνία – ή τουλάχιστον ένα
κομμάτι της – που σπαταλά απεριόριστες ώρες μπροστά στην τηλεόραση. Είναι η
κοινωνία που βλέπει την ιστορία με «μια και μοναδική σκέψη». Είναι η κοινωνία
του ύπνου της λογικής (T. Βάτιμο, «Ο ύπνος της λογικής»).

Επομένως σε αυτές τις ιταλικές εκλογές συγκρούσθηκαν δύο διαφορετικοί κόσμοι,
που δεν έχουν καμία επικοινωνία μεταξύ τους. Ο κόσμος που λειτουργεί
ενεργητικά μέσα στο δημόσιο γίγνεσθαι (και εκπροσωπήθηκε από τις
«αντι-μπερλουσκονικές» δυνάμεις) και ο άλλος που έχει τα παραπάνω πολιτισμικά
χαρακτηριστικά (και αναγνωρίζει στο πρόσωπο του Μπερλουσκόνι το άτομο το οποίο
υπερέβη την ταπεινή ταξική του καταγωγή και έγινε μεγιστάνας, άσχετα αν η
συσσώρευση του πλούτου επιτεύχθηκε με ηθικό τρόπο ή με τη βοήθεια της «μαφίας»
όπως λένε μερικοί).

Και αυτό αποτελεί, ίσως, το πιο σοβαρό δίδαγμα που μπορεί να βγάλει κανείς και
για τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές κοινωνίες. Αν, δηλαδή, κυοφορηθούν παρόμοιες
συνθήκες καθοδηγούμενης πολιτισμικής μετάλλαξης που θα εκκολάψουν
«διεφθαρμένες» ή αλλοιωμένες κοινωνίες, τότε κάποιες εκφάνσεις του
μπερλουσκονισμού είναι δυνατόν να διαχυθούν και αλλού (χωρίς να ξεχνούμε
βέβαια ότι στα άλλα ευρωπαϊκά κράτη δεν μπορεί να αναδειχθεί εύκολα κάποιος
πολιτικός που θα ελέγχει αυταρχικά το 90% της ροής της πληροφόρησης)!

Βεβαίως, στην εκλογική διάσωση του Μπερλουσκόνι συνέβαλε καθοριστικά και ο
συντηρητικός λόγος του άχρωμου Πρόντι, που δεν πρότεινε κανένα ριζοσπαστικό
μέτρο για τη δικαιότερη αναδιανομή του εθνικού εισοδήματος, αποδεχόμενος τη
«μεταπολιτική» ιδεολογία που καταργεί τα γνωστά σύνορα της Δεξιάς και της
Αριστεράς (και αυτό συνιστά και ένα πικρό μάθημα για τη δική μας
Κεντροαριστερά).

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Ο Μπερλουσκόνι ηττήθηκε στις εκλογές,
αλλά η ιδεολογία του ζει και βασιλεύει σαν την «μαρμελάδα που εισχωρεί μέσα σε
κάθε πτυχή της ζωής και του μυαλού μας» (Μπάμπε Σεμπάστε)!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ