Ο ένας ήταν Σουηδός, ο άλλος… Iρλανδέζος

Υψηλή εναντίον χαμηλής φορολογίας, υψηλές δημόσιες δαπάνες εναντίον
χαμηλών, κοινωνικό κράτος εναντίον μηδενικής κοινωνικής πολιτικής, ένα σύστημα
που διαμορφώθηκε μέσα σε πολλές δεκαετίες εναντίον ενός συστήματος που πολλοί
αναρωτιούνται αν τα πόδια του είναι πήλινα.

Κάπου εδώ σταματούν οι μεγάλες διαφορές τού σκανδιναβικού και του ιρλανδικού
μοντέλου και αρχίζουν τα επιτεύγματα και τα κοινά σημεία τους: μηδενική
ανεργία, υψηλό κατά κεφαλήν εισόδημα, διαλλακτικά εργατικά συνδικάτα,
δραστικές μεταρρυθμίσεις και υψηλή απορρόφηση κοινοτικών πόρων. H λέξη
flexicurity περιγράφει τη σημερινή εικόνα του σκανδιναβικού μοντέλου. H έννοια
προέρχεται από τον συγκερασμό των λέξεων flexibility (ευελιξία) και security
(ασφάλεια) στην εργασία. Πυλώνες του μοντέλου είναι οι πάρα πολύ υψηλές
δημόσιες δαπάνες, η αποτελεσματική δημόσια διοίκηση, η μεγάλη κοινωνική και
πολιτική συναίνεση. Από την άλλη πλευρά, κράτος και δήμος φορολογούν τον
πολίτη έως και 60%, ενώ ο ΦΠΑ βρίσκεται στο 25%. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα
του Οικονομικού Τμήματος του Πανεπιστημίου του Γκέτενμποργκ, με τους έμμεσους
και τους άμεσους φόρου, αν ένας Σουηδός κερδίζει 100 κορόνες, μόνο οι 25
μένουν στον ίδιο. H ανεργία βρίσκεται κοντά στο 4%, ενώ το ποσοστό των
μακροχρόνια ανέργων είναι 1,1%. Το ποσοστό απασχόλησης – 76% – είναι το
μεγαλύτερο στην Ευρώπη, ενώ το ένα τρίτο των Δανών αλλάζουν δουλειά κάθε
χρόνο!

H Ιρλανδία, μία από τις φτωχότερες χώρες της Ευρώπης μέχρι πριν από λίγα
χρόνια, σήμερα μπορεί να υπερηφανεύεται ότι έχει εξασφαλίσει στους κατοίκους
της το δεύτερο υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα, σε μονάδες σταθμισμένης
αγοραστικής δύναμης. Το ιρλανδικό μοντέλο βασίζεται στη χαμηλή φορολογία για
τις επιχειρήσεις (12,5% έναντι 25% του ελληνικού) και τα φυσικά πρόσωπα, στη
χαμηλή έμμεση φορολογία και στις χαμηλές δημόσιες δαπάνες. H εκμετάλλευση των
κοινοτικών πόρων αποδείχθηκε το δυνατό χαρτί του ιρλανδικού θαύματος. Για κάθε
ένα ευρώ κοινοτικής χρηματοδότησης επιτεύχθηκε αναπτυξιακό όφελος 2,5 ευρώ,
όταν στην Ελλάδα η αντίστοιχη επίδοση ήταν 1 προς 1,07.

H αντιπαραβολή των δύο μοντέλων με τα αντίστοιχα ελληνικά στοιχεία δημιουργεί
απογοήτευση. H ελληνική ανεργία κινείται οριακά χαμηλότερα από 10%, το ποσοστό
των μακροχρόνια ανέργων ανέρχεται στο 5,2%, ενώ το ποσοστό απασχόλησης με
60,3% είναι από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη. Όσον αφορά την απορρόφηση των
κοινοτικών πόρων, η Ελλάδα αποτελεί παράδειγμα προς αποφυγήν.

O ρόλος των συνδικάτων

Σημαντικό στοιχείο των δύο μοντέλων είναι το γεγονός ότι απουσιάζει ο
«σκληρός» συνδικαλισμός. Για παράδειγμα η Δανία είναι η χώρα με τα λιγότερα
συνδικάτα εργασίας μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Χαρακτηριστικό της λειτουργίας
του συστήματος διαπραγμάτευσης αποτελεί το γεγονός ότι οι ώρες εργασίας
μπορούν να οργανωθούν σε τοπικό επίπεδο, μεταξύ των τοπικών κοινωνικών
εταίρων, χωρίς την παρέμβαση κάποιας κεντρικής οργάνωσης, ενώ για μεγάλο
αριθμό εργαζομένων οι αμοιβές καθορίζονται σε επίπεδο επιχείρησης.

«Κυρίαρχο στοιχείο ο σεβασμός του κράτους προς τον πολίτη»

Νίκος Παπαδόπουλος, Έλληνας, βουλευτής του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος Σουηδίας

«Βασικοί πυλώνες του κράτους είναι η Παιδεία και η Υγεία. Το κυρίαρχο στοιχείο
του σκανδιναβικού μοντέλου είναι ο σεβασμός του κράτους προς τον πολίτη.
Ανάλογη είναι και η εμπιστοσύνη που δείχνουν οι πολίτες, δηλαδή ότι το κράτος
θα διαχειριστεί με τον καλύτερο τρόπο τα χρήματα με τα οποία τους φορολογεί»,
λέει ο κ. Παπαδόπουλος, ο οποίος μετανάστευσε στη Σουηδία πριν από 43 χρόνια.
Τα τελευταία 13 χρόνια είναι βουλευτής του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, ύστερα
από θητεία 16 ετών ως δημοτικός σύμβουλος στην Στοκχόλμη.

«Από τη στιγμή που το παιδί θα πάει στο Νηπιαγωγείο μέχρι τη στιγμή που θα
αποφοιτήσει από το Πανεπιστήμιο, ο γονιός δεν χρειάζεται να πληρώσει ούτε ένα
ευρώ. Με αντίτιμο 8-9 ευρώ νοσηλεύεσαι σε εξαιρετικά ιδρύματα, άσχετα από το
πόσο κοστίζει η νοσηλεία του ασθενούς, ενώ ιδιαίτερα χαμηλή είναι και η
συμμετοχή του πολίτη. Φυσικά, η έννοια “φακελάκι” δεν υπάρχει ούτε κατά
διάνοιαν», τονίζει ο κ. Παπαδόπουλος, ο οποίος εξηγεί ποιο είναι το μυστικό
της επιτυχίας του σκανδιναβικού μοντέλου: «Εδώ ο δήμος είναι το κέντρο της
διακυβέρνησης. Το κράτος αναλογικά παίρνει τα λιγότερα. Ο δήμος όμως δεν
χρειάζεται να πάρει την άδεια 100 ανθρώπων για να φτιάξει έναν δρόμο. Θα το
κάνει αμέσως».

«Δεν παρακαλάς για να σου παράσχει το κράτος το αυτονόητο»

Σάρλοτ Λάρσον-Βούλγαρη, από τη Σουηδία, ιδιωτική υπάλληλος στην Αθήνα

«Μένω στην Ελλάδα εδώ και 15 χρόνια. H σύγκριση Ελλάδας και Σουηδίας είναι σαν
την ημέρα με τη νύχτα. Δύο τελείως διαφορετικές κοινωνίες. Εδώ αν χάσεις τη
δουλειά σου έχεις πολύ μεγάλο πρόβλημα.

Στη Σουηδία σε φροντίζει το κράτος. Στους ανέργους παρέχεται το 80% του μισθού
που έπαιρναν, έχουν τα ίδια δικαιώματα σε παιδεία, υγεία, κοινωνική ασφάλιση.
Στη Σουηδία, βέβαια, η λέξη άνεργος είναι δυσεύρετη. Όσοι θέλουν να δουλέψουν,
δουλεύουν. Οι φοιτητές παίρνουν ένα δάνειο για να ολοκληρώσουν τις σπουδές
τους, το οποίο μπορούν να το ξεπληρώσουν μέχρι να γίνουν 55 ετών, αναλόγως με
την οικονομική τους κατάσταση. Εγώ για παράδειγμα ακόμη ξεπληρώνω το δάνειο
που πήρα για να σπουδάσω.

Όσον αφορά τις παροχές προς τους γονείς εκεί, απλώς δεν υπάρχει καμία σύγκριση
με την Ελλάδα. Εκεί δεν χρειάζεται να παρακαλάς για να σου παράσχει το κράτος
το αυτονόητο».

«Άνεργοι μένουν πια αυτοί που δεν θέλουν να δουλέψουν»

Ντάμιαν Μακ Κον Ούλαντ, Ιρλανδός, ιδιωτικός υπάλληλος στην Αθήνα

«Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, όταν οι Ιρλανδοί φεύγαμε από το σπίτι μας με
βαλίτσα σήμαινε πως πηγαίναμε μετανάστες. Από τότε που άρχισε το αποκαλούμενο
ιρλανδικό μοντέλο, φεύγουμε πλέον από την πατρίδα μας για να κάνουμε και
διακοπές», λέει ο Ντάμιαν, ο οποίος ζει στην Ελλάδα εδώ και δύο χρόνια.

«Οι αλλαγές που έγιναν στη χώρα μου είναι τρομακτικές. Πριν από 10-15 χρόνια
ανήκαμε στα φτωχότερα κράτη της Ευρώπης. Τώρα είμαστε οι δεύτεροι
πλουσιότεροι. Άνεργοι πια μένουν αυτοί που δεν θέλουν να δουλέψουν. Παντού
υπάρχουν δουλειές.

Όμως η γρήγορη ανάπτυξή μας δεν συνοδεύτηκε και από την αντίστοιχη ανάπτυξη
των υποδομών της χώρας με συνέπεια να μη συμβαδίζει η εικόνα μιας τόσο
αναπτυγμένης χώρας με τους δρόμους, τις συγκοινωνίες, τα νοσοκομεία κτλ.».

«Κράτος πρόνοιας για τις οικογένειες με χαμηλό εισόδημα»

«Έχω δουλέψει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες – και στην Ελλάδα – και βλέπω μεγάλες
διαφορές στον εργασιακό τομέα. Δούλευα στο υπουργείο Γεωργίας στην Ελλάδα και
έπαιρνα μεικτά 8.500 ευρώ τον χρόνο, όταν στην Ιρλανδία παίρνω περισσότερα από
50.000 Ä. Βέβαια, το κόστος ζωής στην Ιρλανδία είναι πολύ μεγάλο,
σκεφθείτε μόνο ότι για να νοικιάσεις ένα δυάρι θέλεις περίπου 800 – 1.000 ευρώ
τον μήνα. Στην Ιρλανδία δεν υπάρχει μονιμότητα θέσης. Όλοι και όλα είναι πάντα
υπό συνεχή έλεγχο. Ο τομέας πάντως στον οποίο υστερεί η Ιρλανδία είναι η υγεία
και τολμώ να πω ότι είναι χειρότερα και από την Ελλάδα. H Ιρλανδία ωστόσο
είναι κράτος πρόνοιας, αφού προνοεί για τις οικογένειες με χαμηλό εισόδημα
(παρέχει στέγη, δίνει περίπου 100 Ä/εβδομάδα, δίνει ρούχα και τροφή), ενώ
μεταχειρίζεται με τον καλύτερο τρόπο τους ανέργους στους οποίους δίνει επ’
αόριστον κάποιο επίδομα.

Στέλλα Ξενοπούλου, δασολόγος και αντιπρόεδρος της ελληνικής κοινότητας
στο Δουβλίνο, ζει 12 χρόνια στην Ιρλανδία