Iσπανική προσομοίωση
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
 |
|
Δύο Αφρικανούς (Μιχάλης Αφαλαγιάν, Τζέφερσον Λουίζ) επέλεξε ο Στάθης |
Το φαινόμενο, όπως έγραφα, πανάρχαιο, του ξένου, του καταλύτη, στη λογοτεχνία
και στο θέατρο, παίρνει στις μέρες μας και στα μέρη μας μορφή καταιγίδας. Από
την εποχή που ο Αισχύλος γράφοντας τις «Ικέτιδες» εξετάζει αυτό το πρόβλημα
πολυπρισματικά και ως πρόβλημα, όπως θα λέγαμε σήμερα, διεθνούς δημοσίου
δικαίου αλλά και ως πρόβλημα πολυπολιτισμικό και ηθικό, αφού οι ικέτιδες
Δαναΐδες που διαπλέουν το Αιγαίο κυνηγημένες από τους εξαδέλφους Αιγυπτίους
ζητούν πολιτικό άσυλο στο Άργος, ενώ οφείλουν να προσαρμοστούν στα τοπικά ήθη
αλλά συνάμα να συμμορφωθούν και στις ηθικές αρχές που η αλαζονεία τους τις
κάνει να τις παραβλέπουν, η τραυματική εμπειρία της αφομοίωσης του ξένου στο
οικείο είναι θέμα και πρόβλημα ερεθιστικό.
Το έργο του Ιγνάθιο δελ Μοράλ «Το βλέμμα του μελαψού άνδρα» που μετέφρασε
έξοχα και καίρια η Μαρία Χατζηεμμανουήλ γράφτηκε το 1992, όταν ακόμη η
μετανάστευση Αφρικανών κυρίως στην Ισπανία, κυρίως λαθραίων που φτάνουν στις
ακτές κολυμπώντας ή με σακολέβες διαπλέοντας τα Στενά του Γιβραλτάρ δεν είχε
ακόμη αποτελέσει, όπως και στις άλλες μεσογειακές χώρες μέλη της Ενωμένης
Ευρώπης, οικονομικό, πολιτικό, δημογραφικό και πολιτισμικό πρόβλημα.
Ο Μοράλ έγραψε ένα απλό, αλλά συνταρακτικό στον δραματικό του πυρήνα
έργο. Δομικά και υφολογικά εμένα τουλάχιστον με παρέπεμψε στο έργο «Πικ-νικ
στο μέτωπο» του Αραμπάλ. Κι εδώ μια μικροαστική οικογένεια έχει βγει για
πικ-νικ και συλλογή οστράκων στην έρημη ακτή και πέφτει απάνω σε δύο
λαθρομετανάστες, έναν πνιγμένο και έναν πεινασμένο, Αφρικανούς. Το ειδυλλιακό
κλίμα της χαζοχαρούμενης οικογένειας, μπαμπάς, μαμά, έφηβος γιος και
πεισματάρικο μικρό θυγάτριο, διαλύεται μόλις διασπάσει τη συνοχή του η
εμφάνιση του Άλλου, του ξένου, του εχθρικού. Όλες οι προκαταλήψεις, οι
ξενοφοβίες, οι μύθοι, οι τρομοκρατικές ιδεοληψίες αναδύονται με αποτέλεσμα ο
αστικός ιστός να γίνει κουρέλι. Κρυμμένα απωθημένα, τραυματικά αισθήματα
αχαλίνωτα πλέον, ασύδοτα απελευθερώνονται και η υποκριτική, σεμνοτυφική
κρούστα, ο ηθικός κώδικας ανοχής, σαν υπερθερμασμένος τέντζερης πετάει το
καπάκι, ο τρόμος, ο πανικός κυριαρχεί, η μικροαστική οικογενειακή αλληλεγγύη
πάει περίπατο, ο πυρήνας διασπάται και «ο σώζων εαυτόν σωθήτω».
Ο Μοράλ σ’ αυτόν τον πανικόβλητο, τρομοκρατημένο κόσμο αντιπαραθέτει την
απλότητα, την ευγένεια, την ενστικτώδη γνησιότητα του «πρωτόγονου» κόσμου ενός
άλλου ειλικρινούς πολιτισμού, με τη φυσικότητά του αλλά και την ποιητική του
μεταφυσική, τον παγανισμό του και τον ανιμισμό του. Το μέγα ποιητικό και
δραματουργικό εύρημα του Μοράλ είναι η επικοινωνία του νεκρού μετανάστη με τον
ζωντανό, επικοινωνία γεμάτη θυμόσοφο χιούμορ και μια γαλήνια ενατένιση, μια
καρτερία για τα ανθρώπινα και τα επέκεινα.
Στην τρομοκρατημένη φυγή των αφεντικών, που εγκαταλείπουν το τοπίο, ο
Μοράλ αφήνει να εννοηθεί στο φινάλε πως ο τόπος, αφού και η φύση και η ιστορία
μισούν το κενό, κληρονομείται από τους επισκέπτες που είναι εξοικειωμένοι με
το φυσικό και διάκεινται φιλικά προς το περιβάλλον.
Παρόλα αυτά, μια σκοτεινή νότα κλείνει το έργο, μια συγκρατημένη οργή, αφού η
μόνη λύση, η μόνη λύτρωση που υπάρχει προς το παρόν για τους ξένους μας είναι
μόνο η ουτοπία του θανάτου. Οι δύο παρείσακτοι, όπως οι φτωχοδιάβολοι στο
«Θαύμα στο Μιλάνο» των Ζαμπατίνι – Ντε Σίκα, μόνο καβαλώντας τις σκούπες, σαν
τη Μαίρη Πόπινς, μπορούν να βρουν τον Παράδεισο πετώντας προς τους αιθέρες,
αφού η γη και οι άνθρωποι και η εξουσία τους εξορίζουν και τους απωθούν.
Ο Μοράλ ξέρει καλά το θέατρο, γνωρίζει να πλάθει χαρακτήρες, τύπους,
συγκρούσεις, κλιμακώσεις σχέσεων, γνωρίζει να γράφει γοργές διαλογικές σκηνές
και έχει αίσθηση της κωμικής ατάκας εν μέσω μιας δυσχερούς, συχνά τραγικά
αδιέξοδης σχέσης.
Ο τρόπος που η μικροαστική χαζοχαρούμενη οικογένεια με συνεχείς ριπές
αποσυντίθεται, απορρυθμίζεται και από το μέλι-γάλα της υποκριτικής ισορροπίας
χύνει χολή αποδεσμεύοντας αποθηκευμένες απέχθειες, είναι έξοχος. Επίσης
ενδιαφέρον έχει πώς από την αρχική ιδεολογική αντίθεση προϊούσης της κρίσης
φτάνει η «πολιτισμένη» ομάδα να αντιδρά με τον ίδιο ενστικτώδη τρόπο που
συμπεριφέρεται και η «απολίτιστη» (πείνα, δίψα, εκκρίσεις κ.τ.λ.)
H δυτική, η ευρωπαϊκή παιδεία, με τα στερεότυπά της, τους ιστορικούς και
ηθικούς της μύθους, τις πάγιες και αναλλοίωτες αξίες και τα άλλα ηχηρά
παρόμοια παραλύει μπροστά στο διαφορετικό και υποχρεώνεται να αφαιρέσει τα
προσωπεία της καλλιέργειας αποκαλύπτοντας το γυμνό πρόσωπο ενός κόσμου
κτητικού, αφιλόξενου και απάνθρωπου.
Βίαιες σκηνές, εδεμικές αντιπαραθέσεις
Ο Στάθης Λιβαθινός δίδαξε το απλό, αλλά με ισχυρούς άξονες δυναμικής, έργο με
μέτρο, έξοχους ρυθμούς, βίαιες σκηνές και εδεμικές αντιπαραθέσεις έξοχα χωρίς
να προδώσει τη ρεαλιστική βάση της γραφής, αλλά αφήνοντας ρωγμές να περάσει
και η ποίηση και ένα μεταφυσικό ρίγος πλάι σε μια σιωπηρή αλλά και
συγκρατημένη οργή. H Θάλεια Ιστικοπούλου με σκηνικά αντικείμενα χωρίς
εικαστικές λύσεις και λιτά κοστούμια υπηρέτησε την όψιν ευρηματικά. Ο
Κουτσαφτής φώτισε τη γυμνή σκηνή έτσι ώστε το σκληρό φως και το σκοτάδι να
δημιουργούν σκηνικό χώρο.
Ο Θοδωρής Αμπαζής, με ριπές μουσικές και υπογραμμίσεις, έδωσε βάθος στα
σκηνικά γεγονότα, ενώ η τελική του μουσική «λειτουργία», μίμηση αφρικανικών
τραγουδιών εργασίας και πένθους συνάμα, άλλη μια φορά συμπλήρωσε τον λόγο και
την εικόνα με μουσική τρίτη διάσταση.
H Μαρία Σαββίδου (Μητέρα) έδειξε τη σπάνια κλάση της και το κωμικό της
δαιμόνιο. H Νάντια Παπαθεοδώρου (κοριτσάκι) στον πιο δύσκολο ρόλο του έργου
(να παίξεις το σαχλό κακομαθημένο νιάνιαρο) θαυμάσια και αποτελεσματικά κωμική
στην υστερία της.
Ο Αντίνοος Αλμπάνης (Αγόρι) μετρημένος, ο Στάθης Γράψας (Πατέρας) διέγραψε μια
δύσκολη κλίμακα (από την αδιαφορία και την πλήξη, στην υστερία και στην
αποβλάκωση του πανικού).
Ο Μιχάλης Αφαλαγιάν (Ομπάσι), ο Νιγηριανός ερασιτέχνης που υποδύεται έξοχα και
με έξοχα ελληνικά τον ζωντανό μετανάστη, συνταρακτικός και ο Τζέφερσον Λουίζ
(Πτώμα-ομιλούν!) στα αγγλικά και στην αφρικανική διάλεκτο που μίλησε, ένα
πρόσωπο με έξοχο εκφραστικό χιούμορ.
INFO
«Το βλέμμα του μελαψού άνδρα» του Ιγνάθιο δελ Μοράλ, στην Πειραματική Σκηνή
Εθνικού Θεάτρου – «Από Μηχανής» Θέατρο (Ακαδήμου 3, Μεταξουργείο, τηλ. 210-5231.131).
Google news
