ΦPANΣIΣ ΦΟYKΟYΓIAMA «Όχι, δεν ήρθε το τέλος της Iστορίας»

«Πιστεύω στην ανωτερότητα του αμερικανικού μοντέλου. Δεν είναι τέλειο, αλλά θα επιβιώσει, γιατί βασίζεται σε ευέλικτες πολιτικές για την εργασία. Έτσι έγινε η Αμερική αυτό που έγινε, έτσι ενσωμάτωσε τους μετανάστες. Το ευρωπαϊκό μοντέλο δεν είναι βιώσιμο. Δείτε τι γίνεται στη Γαλλία. H κυβέρνηση πάει να περάσει έναν νόμο για ευέλικτη απασχόληση κι έχει προκληθεί επανάσταση!», λέει στα «NEA» ο Φράνσις Φουκουγιάμα

«Δεν μετανιώνω που υπήρξα νεοσυντηρητικός. Αν έχεις τη δύναμη να σταματήσεις
έναν δικτάτορα όπως ο Σαντάμ, πρέπει να το κάνεις. Είναι ηθικά απαράδεκτο να
κλείνεις τα μάτια. Διαφωνώ με τους άλλοτε φίλους μου στο νεοσυντηρητικό κίνημα
ως προς τα μέσα, όχι ως προς τους σκοπούς. Παραμένω, ωστόσο, και αισιόδοξος
και ιδεαλιστής. Πιστεύω στην πρόοδο της ανθρώπινης ιστορίας».

Ο Φράνσις Φουκουγιάμα ωρίμασε. «Διόρθωσε» τη θεωρία που τον έκανε διάσημο, το
Τέλος της Ιστορίας, και διαχώρισε τη θέση του από τους νεοσυντηρητικούς και
τον επικίνδυνο μιλιταρισμό τους – κι ας ήταν από τους ιδρυτικούς πατέρες του
νεοσυντηρητικού κινήματος. Έχει βάλει νερό στο κρασί του – η συνέπεια δεν ήταν
ποτέ το δυνατό του σημείο – και παραδέχεται ότι η παγκόσμια επικράτηση της
δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας που υποστήριζε στο «Τέλος της Ιστορίας» δεν
είναι μια αυτόματη διαδικασία, αλλά «μια διαδικασία επίπονη, που ενδέχεται να
συμπεριλαμβάνει και πισωγυρίσματα».

Εν ολίγοις, αποστάτησε κι επανέρχεται σήμερα με ένα βιβλίο («America at the
Crossroads») στο οποίο εξηγεί γιατί δεν μπορεί πια να υποστηρίζει τα «γεράκια»
του Πενταγώνου. Παραδέχεται, ακόμη, ότι το Τέλος της Ιστορίας, η θεωρία που
ταυτίστηκε με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και την επικράτηση του
καπιταλισμού, στιγμάτισε και τον ίδιο. Όπως λέει στα «NEA», «ό,τι έχω γράψει
από το 1990 και μετά ήταν μια προσπάθεια να εξηγήσω τι εννοούσα με το Τέλος
της Ιστορίας! Τα πράγματα αλλάζουν. Προφανώς, κι εγώ άλλαξα γνώμη. H
επικράτηση της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας είναι ένα γεγονός, αλλά
παραδέχομαι ότι ορισμένα μέρη του κόσμου αντιστέκονται».

Κι επειδή αντιστέκονται, συνεχίζει ο καθηγητής στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών
Σπουδών Πολ Νίτσε του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς, η λύση είναι η οικοδόμηση
κρατών. Δεν ζούμε το λυκόφως της εθνικής κυριαρχίας, λέει ο Φουκουγιάμα στα
«NEA» (αυτό ήταν, άλλωστε, ένα από τα θέματα για τα οποία μίλησε χθες στην
Αθήνα, στο συνέδριο του Economist). Γι’ αυτό προτεραιότητα του δυτικού κόσμου
θα πρέπει να είναι η επιστροφή στο έθνος-κράτος και η ενίσχυσή του. Το τέλος
της ιστορίας δεν ήταν ποτέ μια αυτόματη διαδικασία και μια ευνομούμενη
πολιτεία αποτελούσε πάντα απαραίτητη προϋπόθεσή της. Επί της ουσίας, τονίζει,
«η επικράτηση του φιλελευθερισμού απαιτεί χρόνο και τη μεταφορά λειτουργικών
θεσμών στις αναπτυσσόμενες χώρες».

Ο Φράνσις Φουκουγιάμα ανησυχεί για πολλά. Για την κατάσταση στο Ιράκ. Για την
ειρήνη στη Μέση Ανατολή. Ανησυχεί, ακόμα, για την πρόσφατη μανία των
νεοσυντηρητικών εναντίον των μεταναστών. Αλλά και για την άποψη του παλιού του
καθηγητή, Σάμιουελ Χάντινγκτον, ότι οι Λατινοαμερικάνοι απειλούν την εθνική
φυσιογνωμία των ΗΠΑ! «Βασικό στοιχείο της αμερικανικής δημοκρατίας ήταν η
δυνατότητα που είχαν όλοι, απ’ όπου κι αν προέρχονταν, να γίνουν οτιδήποτε, να
ξεκινήσουν απ’ το μηδέν. Και οι μετανάστες το απέδειξαν, τα πήγαν θαυμάσια
στην Αμερική, ειδικά οι Ασιάτες. Αυτή η ξαφνική επίθεση εναντίον των
μεταναστών προέρχεται από μια πτέρυγα των Ρεπουμπλικανών που λαϊκίζει
ασύστολα. Είναι τεράστιο λάθος. Φοβάμαι ότι αν η οικονομική κρίση συνεχιστεί,
θα δούμε κι άλλη οπισθοδρόμηση», τονίζει.

Συμφωνείτε με τον Αμάρτια Σεν, που στο νέο του βιβλίο συγκρούεται με τον
Χάντινγκτον υποστηρίζοντας ότι η πολιτισμική ταυτότητα του καθενός δεν είναι
το πεπρωμένο του;

«Συμφωνώ με τον Σεν, αλλά νομίζω ότι παραείναι ρομαντικός. Οι ισλαμιστές είναι
αυτοί που θέλουν να παρουσιάσουν τη διαμάχη αυτή ως σύγκρουση των πολιτισμών,
ενώ στην πραγματικότητα είναι μια σύγκρουση ιδεολογιών. Ο Χάντινγκτον είχε
δίκιο όταν υποστήριζε ότι οι άνθρωποι δεν πρόκειται να απαρνηθούν τις εθνικές
τους ταυτότητες. Οι άνθρωποι επιστρέφουν σε αυτές, γιατί απαιτούν ισχυρότερες
μορφές κοινών αξιών. Το στοίχημα της παγκοσμιοποίησης είναι πώς οι κοινωνίες
μας θα γίνουν πιο ανεκτικές, ώστε να συμπεριλαμβάνει όλες τις ταυτότητες».

Πώς είδατε την οργή που προκάλεσε στον μουσουλμανικό κόσμο η δημοσίευση των
«σκίτσων του Μωάμεθ»;

«Δεν συμφωνώ με τις αντιδράσεις. Οι άνθρωποι αυτοί δεν ξέρουν τι σημαίνει να
ζεις σε ελεύθερη κοινωνία. Βέβαια, αν ήμουν διευθυντής εφημερίδας δεν θα
δημοσίευα τα εν λόγω σκίτσα. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι ήταν σωστό εκ
μέρους του Τύπου και των κυβερνήσεων να ζητήσουν συγγνώμη. Εδώ μιλάμε για την
ελευθερία της έκφρασης».

Άρωμα από Κλίντον

Ο Φουκουγιάμα πιστεύει ότι οι ΗΠΑ πρέπει να προωθούν τη δημοκρατία στον κόσμο.
Το παραδέχεται. «Δεν είναι αφέλεια. Είναι μια μακρά παράδοση στις ΗΠΑ. Κι όσοι
νομίζουν ότι οι νεοσυντηρητικοί και η θρησκευτική Δεξιά είναι κάτι που
προσγειώθηκε σαν εξωγήινος στις ΗΠΑ, δεν ξέρουν τι τους γίνεται. Ούτε
υποστηρίζουν όλοι οι θρησκευόμενοι τον ακτιβισμό στην εξωτερική πολιτική. Για
παράδειγμα, υπάρχουν νεοσυντηρητικοί που δεν τάσσονται υπέρ της ανάληψης
στρατιωτικής δράσης εναντίον του Ιράν», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Φουκουγιάμα
στο δείπνο που παρέθεσε προς τιμήν του το Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κωνσταντίνος
Καραμανλής.

Το ενδιαφέρον είναι ότι στο νέο του βιβλίο μιλάει για έναν «ρεαλιστικό
Ουιλσονισμό», μια πολιτική ανθρωπιστικού επεμβατισμού που θυμίζει πολύ τη
ρητορική του Μπιλ Κλίντον. Έχει γίνει, λοιπόν, Δημοκρατικός; «Δεν είμαι
κομματικός οπαδός. Μπορεί να ψήφισα Μπους το 2000, αλλά αυτό δεν σημαίνει
τίποτα. Έχουμε ανάγκη από μια θέση που θα υποστηρίζει τον παγκόσμιο ρόλο των
ΗΠΑ, αλλά πρέπει να είναι μια θέση με ευαισθησία».

INFO

Το τελευταίο του βιβλίο στα ελληνικά, «Οικοδόμηση Κρατών», κυκλοφορεί από τις
Εκδόσεις Λιβάνη.