«Ήμουνα νεοσυντηρητικός. Έκανα μεγάλο λάθος»

«Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο νεοσυντηρητισμός, τόσο ως σύμβολο όσο
και ως ιδεολογία, έχει εξελιχθεί σε κάτι που δεν μπορώ πλέον να στηρίζω».
Φράνσις Φουκουγιάμα, ο συγγραφέας του «Τέλους της Ιστορίας», ένα αφοσιωμένο,
μέχρι πρότινος, μέλος της αδελφότητας των νεοσυντηρητικών που κατά δική του
ομολογία «αποστάτησε». Το επιβεβαιώνει με ένα νέο βιβλίο: «After the
Neocons»…

Το 1998, επτά χρόνια αφότου σήμανε «το τέλος της Ιστορίας ως έχει, δηλαδή, το
τερματικό σημείο της ιδεολογικής εξέλιξης της ανθρωπότητας και την
παγκοσμιοποίηση της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας ως τελική μορφή της
ανθρώπινης κυβέρνησης», ο Φουκουγιάμα συνυπέγραψε, μαζί με τον Ντόναλντ
Ράμσφελντ, τον Πολ Γούλφοβιτς και πλείστα άλλα «γεράκια», μια επιστολή με την
οποία καλούσε τον τότε πρόεδρο Μπιλ Κλίντον να επιδιώξει άμεσα την «αλλαγή
καθεστώτος» στο Ιράκ. Ανάλογη ήταν και η επιστολή που συνυπέγραψε έπειτα από
τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ. Όταν δε η τηλεόραση
μετέδωσε ζωντανά τις θρυλικές, πλέον, εικόνες του αποκεφαλισμού του γιγάντιου
αγάλματος του Σαντάμ, στη Βαγδάτη, ο Αμερικανο-ιάπωνας πολιτικός επιστήμονας
έγραψε στη «Wall Street Journal» ένα άρθρο μέσω του οποίου το γιόρτασε
δεόντως. «Ποιος δεν θα πανηγύριζε και δικαίως ένα τέτοιο γεγονός;», ρώτησε τη
δημοσιογράφο των «Sunday Times», που τον επισκέφθηκε προ ημερών στο μικρό,
φορτωμένο με βιβλία, γραφείο του στο Πανεπιστήμιο Τζον Χόπκινς της Ουάσιγκτον,
εκεί όπου ο Φουκουγιάμα διδάσκει διεθνή πολιτική οικονομία. Στην
πραγματικότητα, η χαρά που ένιωσε με την εκδίωξη του Ιρακινού δικτάτορα, είναι
το μόνο που δεν παίρνει πίσω. Διότι με τους νεοσυντηρητικούς φίλους του έχει
πλέον «κόψει». Τον πόλεμο στο Ιράκ, τον θεωρεί ένα κολοσσιαίο λάθος και στη
θεωρία και στην πράξη. Όσο για την κυβέρνηση Μπους, του φαίνεται τόσο ανίκανη
που του εμπνέει φρίκη. «Αν θέλεις να εμφανίζεσαι ως “καλοκάγαθος ηγεμόνας”,
τότε το καλό που σου θέλω να μπορείς και να το στηρίξεις», λέει.

«Όχι στον πόλεμο. Ο Μπους λέει ψέματα, οι άνθρωποι πεθαίνουν». Μικρός διαδηλωτής στην επέτειο των τριών χρόνων από την εισβολή στο Ιράκ

Τι συνέβη όμως; Τι τον έκανε να αλλάξει στάση; Μήπως τον επηρέασε η σύζυγός
του, η Λόρα Χόλμγκρεν, που ξεκίνησε μαζί του ως φανατική Ρεπουμπλικανή αλλά
κατέληξε, πολύ νωρίτερα από αυτόν, να απεχθάνεται τον Τζορτζ Μπους; «Ψήφισα
τον Μπους το 2000», εξηγεί ο Φουκουγιάμα, «ακριβώς επειδή πίστευα πως αν
εκλεγόταν, την εξωτερική πολιτική θα τη σχεδίαζαν κάποιοι άνθρωποι οι οποίοι
ήταν φίλοι μου και η δουλειά που θα έκαναν θα ήταν πολύ καλύτερη από ό,τι η
δουλειά των ανθρώπων του Κλίντον. Γι’ αυτό και έχω απογοητευτεί τόσο πολύ.
Συνέβη το ακριβώς αντίθετο». Πότε το συνειδητοποίησε όμως; Πριν από περίπου
δύο χρόνια, λέει, στη διάρκεια ενός ταξιδιού του στη Βρετανία. «Θυμάμαι ότι
όλη αυτή η δυσαρέσκεια με τις ΗΠΑ μού είχε κάνει πραγματικά μεγάλη εντύπωση.
Δεν μπορούσες να την απορρίψεις ως τον συνήθη αντιαμερικανισμό, άκουγα τα
παράπονα από ανθρώπους που ήταν φίλοι της Αμερικής».

«Με τον Μπλερ», λέει σήμερα ο Φουκουγιάμα, «δυσκολεύομαι να καταλάβω τι
πιστεύει πραγματικά και τι λέει επειδή έχει υπολογίσει πως είναι προς το
συμφέρον του. Προφανώς ήθελε να διατηρήσει μια ειδική σχέση με τις ΗΠΑ και
έπεισε τον εαυτό του πως ο πόλεμος στο Ιράκ ήταν ιστορικά απαραίτητος». H
δημοκρατία όμως, σημειώνει, δεν μπορεί να επιβληθεί με την ταχύτητα που
αποφασίζει κάποιος όταν τον σημαδεύουν με όπλο. Δεν εννοούσε αυτό όταν μιλούσε
για τέλος της Ιστορίας· ο δρόμος προς τον τελικό προορισμό του ανθρώπου είναι,
όπως τον έβλεπε και εξακολουθεί να τον βλέπει ο ίδιος, πολύ πιο «λεπτή» και
επίπονη υπόθεση.

H Ιστορία θα τους θεωρεί ενόχους

Ο Φουκουγιάμα εξακολουθεί να θεωρεί ότι οι άνθρωποι είναι «φτιαγμένοι»,
προορισμένοι να ζήσουν σε μία φιλελεύθερη δημοκρατία. Γι’ αυτό και δεν
προδικάζει «μια αρνητική τελική κρίση για το Ιράκ». «Είναι απολύτως πιθανό να
εξελιχθεί σε δημοκρατία – λέει -, η αιτιότητα όμως θα είναι εξαιρετικά
μπερδεμένη».

Με άλλα λόγια, αν τα πράγματα εξελιχθούν καλά στο Ιράκ, η Ιστορία θα γράψει
ότι αυτό συνέβη σε πείσμα – και όχι εξαιτίας – των Μπους και Μπλερ. Ως προς
αυτό, ο «αποστάτης των νεοσυντηρητικών» δεν δέχεται κουβέντα. Είτε κερδίσουν
είτε χάσουν το στοίχημα με την Ιστορία, οι «προστάτες του πολέμου» είναι
ένοχοι επειδή τον άρχισαν. Το νέο βιβλίο του Φράνσις Φουκουγιάμα, «After the
Neocons» («Μετά τους Νεοσυντηρητικούς»), κυκλοφορεί εντός των ημερών από τις
Εκδόσεις Profile.