Kάποια στιγμή έχασαν τον λογαριασμό των νεκρών

Εξαπάτησε τα θύματά του μέχρι το τέλος. Εκατομμύρια άνθρωποι περίμεναν για
χρόνια να δουν τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, τον λεγόμενο «χασάπη των Βαλκανίων»,
να κριθεί ένοχος για τον τρόμο, τις μαζικές δολοφονίες και τις διώξεις που
επέβαλαν οι σερβικές δυνάμεις στους λαούς της Γιουγκοσλαβίας τη δεκαετία του
’90. Αλλά αυτό δεν θα γίνει ποτέ.

Στην προσφυγιά: η φωτογραφία αυτή, που χαρακτηρίστηκε το 1999 «φωτογραφία της χρονιάς», δείχνει μια Αλβανίδα να θηλάζει το μωρό της καθώς φεύγει μαζί με άλλους 2.000 Αλβανούς από το Κόσοβο

Για όσους έζησαν στο Βελιγράδι στην ακμή του, και δεν ανήκαν σ’ εκείνους που
τον κολάκευαν, ο Μιλόσεβιτς ήταν μια τρομακτική φυσιογνωμία. Έχοντας τον
απόλυτο συναισθηματικό έλεγχο ολόκληρου του σερβικού έθνους στα τέλη της
δεκαετίας του ’80 και στις αρχές της δεκαετίας του ’90, χρησιμοποίησε αυτή την
ικανότητα για να στείλει το λαό του στον γκρεμό σαν τα λέμινγκ, αυτά τα
τρωκτικά που αυτοκτονούν μαζικά πηδώντας στη θάλασσα, σε μια σειρά
καταστροφικών πολέμων με τους άλλοτε συμπατριώτες του.

Όπως ο Χίτλερ, έμοιαζε να αντλεί μεγάλο μέρος της δύναμής του από τις μαζικές
συγκεντρώσεις τύπου Νυρεμβέργης που ήταν το σήμα κατατεθέν των πρώτων χρόνων
της θητείας του. Το 1989, στο Κόσοβο, στις τελετές για την 500ή επέτειο από
την ιστορική μάχη κατά των Τούρκων, τον είδα να βγαίνει από τη λιμουζίνα του.
Έχοντας δίπλα του επισκόπους από τη σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία, απευθύνθηκε σε
ένα εκατομμύριο Σέρβους που τον αποθέωναν. Για μένα εκείνη η ημέρα ήταν μια
σπάνια ευκαιρία να παρακολουθήσω έναν άνθρωπο που περνούσε την περισσότερη ζωή
του κλεισμένος σε ένα σπίτι-φρούριο στη συνοικία Ντεντίνιε του Βελιγραδίου, με
μοναδική παρέα τη γυναίκα του Μιριάνα και τα παιδιά του, τον Μάρκο και τη
Μαρία.

Αιματηρές περιπέτειες

Από εκείνη τη στιγμή εξαπέλυσε τη μία αιματηρή περιπέτεια μετά την άλλη.
Υπήρξαν «μόνο» 60 θάνατοι Αλβανών όταν έστειλε τον γιουγκοσλαβικό στρατό και
τη σερβική αστυνομία να καταστείλουν την αυτονομία του Κοσόβου το 1989 – μια
επιχείρηση που οι άλλοι Γιουγκοσλάβοι ηγέτες έκαναν το λάθος να υιοθετήσουν.
Ύστερα ήλθε η σειρά της Κροατίας, όπου σκοτώθηκαν 10.000 άνθρωποι το 1991,
μετά την απόσχισή της από τη Γιουγκοσλαβία. Και μετά, ήταν πλέον αδύνατο να
κρατήσεις λογαριασμό. Στον πόλεμο της Βοσνίας, από το 1992 ώς το 1995,
σκοτώθηκαν 100.000 άνθρωποι. Οι περισσότεροι ήταν Μουσουλμάνοι, που σκοτώθηκαν
από καλά οπλισμένους Σέρβους την άνοιξη του 1992. Μια νέα λέξη εισήλθε στο
πολιτικό λεξιλόγιο: εθνοκάθαρση. Ο Μιλόσεβιτς πόνταρε σωστά στις αδυναμίες των
ευρωπαϊκών δυνάμεων. Κάθε τόσο, διπλωμάτες πήγαιναν στο Βελιγράδι και επέδιδαν
τελεσίγραφα, για να αποχωρούν κάθε φορά εξευμενισμένοι από τις εκφράσεις
αθωότητας του συνομιλητή τους. «Έδινε την εντύπωση ότι δεν τον ενδιέφεραν οι
άνθρωποι ως άτομα», είπε ένας Βρετανός διπλωμάτης στον Άνταμ Λέμπορ, συγγραφέα
ενός βιβλίου για τον Μιλόσεβιτς.

Το μεγάλο πρόβλημα με την απόδοση ευθυνών για τις σφαγές της δεκαετίας του ’90
ήταν η μυστικοπάθεια του Μιλόσεβιτς, που καθιστά δύσκολο να τεκμηριωθεί ποιος
έδινε τις εντολές. Το δίλημμα αυτό βασανίζει τους δικαστές από το 2001, όταν
οι Σέρβοι, δυσαρεστημένοι με το παλιό τους είδωλο, τον παρέδωσαν στη Χάγη.
Ύστερα από το πρώτο σοκ, εκείνος ξαναβρήκε την ισορροπία του και άρχισε να
χλευάζει δικαστές και μάρτυρες. Όπως είπε ο πρώην εισαγγελέας Ρίτσαρντ
Γκόλντστοουν, είχε μάλλον αρχίσει να το διασκεδάζει.

Το σχέδιο της Μεγάλης Σερβίας

Ο ΜΙΛΟΣΕΒΙΤΣ υιοθέτησε διάφορα πρόσωπα στη διάρκεια της πολιτικής του
σταδιοδρομίας. Αρχικά πλασαρίστηκε ως τεχνοκράτης, για να παρουσιαστεί στη
συνέχεια ως ο άνθρωπος από σίδερο που θα έσωζε τη Γιουγκοσλαβία. Όταν η
Γιουγκοσλαβία αρνήθηκε τη σωτηρία με τους όρους που της πρότεινε,
παρουσιάστηκε ως ο νονός μιας νέας, μεγαλύτερης Σερβίας. Απέτυχε παταγωδώς και
στις τρεις του μεταμφιέσεις. Ο τεχνοκράτης άφησε μια οικονομία σε ερείπια. Ο
σωτήρας της Γιουγκοσλαβίας προκάλεσε τη διάσπασή της σε πέντε χωριστά κράτη.
Και το σχέδιο της Μεγάλης Σερβίας τελείωσε με την απώλεια του Κοσόβου και τη
συρρίκνωση των συνόρων της Σερβίας σχεδόν στα όρια που καθόρισε το Συνέδριο
του Βερολίνου, το 1878.

H ζωή και το τέλος

* TA ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ. Γεννήθηκε το 1941. Οι γονείς του ήταν κομμουνιστές, που
αργότερα αυτοκτόνησαν. Παντρεύτηκε νέος τη Μίρα, που τη γνώρισε στο σχολείο.

* H ΑΝΟΔΟΣ. Το 1987 υποσχέθηκε προστασία στους Σέρβους του Κοσόβου από
την αλβανική πλειοψηφία. Το 1989 εξελέγη πρόεδρος της Σερβίας, για να
επανεκλεγεί το 1990.

* ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ. Το 1991 επιτέθηκε στη Σλοβενία, που είχε κηρύξει την
ανεξαρτησία της. Ήταν η αρχή μιας σειράς πολέμων που κράτησαν μια δεκαετία:
πρώτα στην Κροατία, ύστερα στη Βοσνία, στο τέλος στο Κόσοβο.

* H ΠΤΩΣΗ. Το 1999, η επέμβαση του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο έθεσε τέλος στην
παντοδυναμία του Μιλόσεβιτς, που τον επόμενο χρόνο έχασε και τις εκλογές από
τον Βόισλαβ Κοστούνιτσα.

* ΤΟ ΤΕΛΟΣ. Την Πρωταπριλιά του 2001 συνελήφθη και μεταφέρθηκε στη
Χάγη, όπου το 2002 άρχισε η δίκη του με τις κατηγορίες της γενοκτονίας και των
εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.