TPITH AΠOΨH Πειρασμός της παρακμής

Το πιο σίγουρο χαρακτηριστικό του νέου αιώνα είναι η αίσθηση αδιεξόδου που
αναδίνει. Με καταλύτη την 11η Σεπτεμβρίου, όλες σχεδόν οι επιγενόμενες
διεθνείς εξελίξεις μοιάζουν να οδηγούν την ανθρωπότητα προς τα πίσω, αν όχι
στον γκρεμό. Το πολιτισμικό χάσμα μεταξύ Ανατολής και Δύσης, πλούσιων και
φτωχών, γηγενών και συνήθως απρόσκλητων μεταναστών, το δηλητήριο του
θρησκευτικού φονταμενταλισμού που ενσταλάζεται στις σχέσεις των χωρών αλλά και
των ατόμων, η υποχώρηση του ορθολογισμού στην πολιτική, στην οικονομία, στην
κοινωνική ζωή, η – μάλλον ανεπίστρεπτη πια – απορρύθμιση της περιβαλλοντικής
ισορροπίας, η αντικειμενική αδυναμία να τιθασευτεί η εξάπλωση της ανεργίας σε
συνθήκες ανεξέλεγκτης παγκοσμιοποίησης, η απώλεια της αίσθησης ασφάλειας –
αλλά και οποιουδήποτε έρματος – αγγίζουν τους πολίτες, σε όποιο σημείο της γης
και να βρίσκονται. Στο γενικό αυτό κλίμα προστίθενται τα τοπικά προβλήματα,
αλλά και η αδυναμία της πολιτικής να τα αντιμετωπίσει. Τα σκίτσα του Μωάμεθ
προξενούν εκατόμβες θυμάτων και παρεξηγήσεων, η εξέγερση των υποβαθμισμένων
προαστίων επιτρέπει σε μια χώρα σαν τη Γαλλία να ενδίδει σε ακροδεξιές
παρεκβάσεις τύπου Λεπέν και σε μεσσιανικά – λαϊκίστικα πρότυπα τύπου Σαρκοζί.

Υπό τέτοιες συνθήκες, τα ήδη εγγενώς δύσκολα διλήμματα της πραγματικής
πολιτικής, εκείνα δηλαδή που αφορούν συγκρούσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων,
επιλογές ανάμεσα σε αξίες και σταθμίσεις οικονομικού ή κοινωνικού
περιεχομένου, αποκτούν χαρακτήρα αρχαίας τραγωδίας: ό,τι και ν’ αποφασιστεί θα
προκαλέσει πόνο, ό,τι και να επιλεγεί θ’ ανοίξει νέες πληγές. Ας πάρουμε τις
δύο μείζονες προκλήσεις που είχε να αντιμετωπίσει η ελληνική κυβέρνηση τον
τελευταίο καιρό, την αποκάλυψη των υποκλοπών και την απεργία των ναυτεργατών.
Ουδείς μπορεί να αρνηθεί τη δυσκολία των περιστάσεων, την οξύτητα των
αντιτιθέμενων συμφερόντων, τα στενά περιθώρια των ελιγμών.

Εκεί, όμως, όπου μια κυβέρνηση δίνει το στίγμα της και κρίνεται – κι εκεί
όπου, σε τελική ανάλυση, μπορεί ν’ αποδείξει τη χρησιμότητά της – είναι στον
τρόπο αντίδρασης, στην πολιτική λογική που υπαγορεύει τις ενέργειές της,
ανεξάρτητα σε κάποιον βαθμό κι από την εκ των υστέρων αναδεικνυόμενη
αποτελεσματικότητά τους. Μπροστά σε προβλήματα που δεν επιδέχονται
μονοδιάστατες λύσεις και που θα έχουν σε κάθε περίπτωση κόστος, δύο δρόμοι
υπάρχουν. Από τη μια ο δρόμος της ταχείας και κατά μέτωπον αντιμετώπισης, του
μοιράσματος και της εξήγησης των δυσκολιών στο κοινωνικό σώμα (εμπλοκή
κρατικής ασφάλειας, διεθνούς εικόνας της χώρας και δικαιώματος ιδιωτικότητας
στην περίπτωση των υποκλοπών, σύγκρουση μεταξύ νόμιμων διεκδικήσεων και
διακινδύνευσης σειράς δημόσιων αγαθών στην περίπτωση των ναυτεργατών), ο
δρόμος, με δυο λόγια, του θάρρους και της τομής με βάση αρχές. Κι από την
άλλη, ο δρόμος του φόβου, της προσπάθειας συγκάλυψης και απόσεισης ευθυνών,
του τακτικισμού αντί των αποφάσεων, της σωτηρίας των (κυβερνητικών) εντυπώσεων
αντί της (αναγκαστικά ατελούς) διασφάλισης του δημοσίου συμφέροντος.

Αργοπορώντας, ψευδόμενη, αγνοώντας τους θεσμούς στις υποκλοπές, κωφεύοντας,
διχάζοντας και καταφεύγοντας στην αυθαιρεσία μπροστά στη ναυτική απεργία, η
κυβέρνηση όχι μόνο έδειξε ότι ο δικός της δρόμος είναι ο δεύτερος, αλλά και
ενέδωσε στον πειρασμό – και στο παράδειγμα – της καταστροφολογίας. Σε εποχή
γενικευμένης πολιτικής κρίσης, το δίλημμα για τα κόμματα είναι αν θα
προσπαθήσουν να αμυνθούν φοβίζοντας και απελπίζοντας την κοινωνία ή αν έχουν
το σθένος να της μεταδώσουν την υπόνοια ότι με συλλογική δουλειά υπάρχει η
δυνατότητα – μικρών και σταδιακών, έστω – βελτιώσεων.

Σιγουριά της παρακμής ή επώδυνη οικοδόμηση; Καθόλου δεν αποκλείεται η απάντηση
σε αυτό το ερώτημα να κρίνει την επόμενη, οριακή έτσι αλλιώς, εκλογική
αναμέτρηση.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου
του ΠΑΣΟΚ