«Έχω το γιλέκο του Άρη Bελουχιώτη»

Κράταγε επί χρόνια το μυστικό καλά κρυμμένο, όπως είχε υποσχεθεί. Ήταν όμως
το φορτίο βαρύ, τα χρόνια περνούσαν και το μυστικό τον βασάνιζε. Όταν ο νονός
του, ο παλιός αυτοκινητιστής Γιάννης Μητσόπουλος, από το Περιστέρι της Υπάτης
Φθιώτιδας, πέθανε το 1992, βρήκε τον τρόπο να ξεθάψει, όπως πιστεύει, το
κειμήλιο του Αρχηγού.

Ο Άρης Βελουχιώτης ενώ συνομιλεί με αντάρτες. Φορά το καφέ γιλέκο του

Ο Απόστολος Ζαγγανάς, ο ήρωάς μας, γεννημένος το 1923 κι αυτός στο Περιστέρι
Υπάτης, 83 χρόνων σήμερα, είναι ένας κοτσονάτος γέροντας, παρ’ ότι
πολυτραυματίας του εμφυλίου με μια μεγάλη ουλή στο αριστερό πλευρό.

Πέρασε μια ζωή βασανισμένη, κατατρεγμένος και διωγμένος, πολιτικός πρόσφυγας
μέχρι το 1975 στην Πολωνία. Με τη μεταπολίτευση επέστρεψε στη Λαμία,
επανασυνδέθηκε με γνωστούς και φίλους, δούλεψε όσο μπορούσε και τώρα είναι
συνταξιούχος, ζει εν ειρήνη, μοιράζοντας τους μήνες του χρόνου μεταξύ της
Σπερχειάδας και του χωριού του.

Ο μπαρμπα-Απόστολος ήταν 18 χρόνων στην κατοχή. Βρέθηκε στη ζώνη της φωτιάς,
στους τόπους όπου γεννήθηκε το EAM και ο ΕΛΑΣ. Είχε την τύχη, νωρίς το 1942,
να δει από κοντά τον Άρη Βελουχιώτη, στον κάμπο του Σπερχειού, στα διπόταμα,
εκεί που ανταμώνουν τα ποτάμια όπως λέει ο ίδιος, ανάμεσα στη Βίστριζα και στο
Κρανιόρεμα, να του προσφέρει ψωμί, τυρί, ελιές και πράσα.

Τον ξανάδε άλλες δυο φορές και παρήλασε από μπροστά του με το τμήμα του
εφεδρικού ΕΛΑΣ στη Λαμία, τον Οκτώβρη του 1944, κατά την απελευθέρωση της
πόλης από τους Γερμανούς.

Στην Πολωνία

Στα Δεκεμβριανά – Βαρκιζιανά τα λέει ο Απόστολος – καταδιώχθηκε και τον Μάρτιο
του 1947 εντάχθηκε στα τμήματα του Δημοκρατικού Στρατού για να μετακινηθεί
γρήγορα στη Μακεδονία. Το 1948 τραυματίζεται και μεταφέρεται στη
Γιουγκοσλαβία, όπου θα θεραπευτεί και θα επιστρέψει για να τραυματιστεί ξανά.
Θα περιφέρεται μέχρι την ήττα του 1949, τραυματισμένος, στα αυτοσχέδια
ανταρτικά νοσοκομεία και στη συνέχεια θα μεταφερθεί στην Αλβανία, απ’ όπου με
πλοίο που απέπλευσε από το Δυρράχιο θα βρεθεί στην Πολωνία.

Θα επιζήσει, μπαινοβγαίνοντας επί χρόνια στα νοσοκομεία, θα αποθεραπευτεί με
τον καιρό, θα πιάσει δουλειά, θα γίνει διευθυντής σε εμπορικό κατάστημα, θα
περνούν τα χρόνια και βεβαίως θα αναπολεί με νοσταλγία την πατρίδα.

Επιτέλους το 1975 θα επιστρέψει στη Λαμία. Σιγά σιγά, θα αποκαταστήσει
κοινωνικές επαφές, θα συναντιέται συχνά με τον νονό του, τον αυτοκινητιστή
Μητσόπουλο, ο οποίος θα τον ρωτάει για όσα έζησε.

Όπως ο ίδιος εξιστορεί, εκεί μεταξύ 1975 και 1976, θα του υπαινιχθεί πως έχει
ένα μεγάλο μυστικό, το οποίο δεν πρέπει να μάθει κανείς. Υποσχέθηκε εχεμύθεια
ο Απόστολος, αλλά έμεινε με την απορία.

Σύμφωνα με τη γραμμένη από τον Απόστολο διήγηση: «Την επόμενη φορά που με
κάλεσε ο νονός μου στο σπίτι του, στην οδό Βύρωνος 40 στη Λαμία, μου λέει “θα
σου πω, όμως μην το πεις πουθενά, πάμε χαμένοι έτσι και μαθευτεί”. Του
ορκίζομαι ότι δεν θα πω τίποτε σε κανέναν και τότε μου λέει: “Έχω το πέτσινο
γιλέκο που φορούσε ο Άρης Βελουχιώτης”. Με ξάφνιασε και τον ρωτάω πώς και
βρέθηκε στα χέρια του, αφού ο Άρης σκοτώθηκε στην Ήπειρο. Μου λέει, “άσ’ το
Αποστόλη, μην το ρωτάς, μην το ψάχνεις, μόνο μη σου φύγει καμιά κουβέντα”.
Είχε φόβο, ανησυχούσα κι εγώ. Του είπα και πάλι “εδώ που το λέμε, εδώ θα
μείνει” και ενώ τον ξαναρώτησα, γυρνάει και μου λέει ότι όταν ήταν στο EAM,
στην οργάνωση του επιμελητή του αντάρτη, του το ‘δώσαν να το φτιάξει. Αλλά
αυτό το είπε γελώντας και μ’ έκανε να μην το πιστέψω».

Συνεχίζοντας τη διήγηση ο Απόστολος, λέει: «Μια άλλη φορά, πάλι στο σπίτι του,
τον ξαναρώτησα πώς ήλθε στα χέρια του και εκείνος, αφού σκέφθηκε λίγο, μου
απάντησε με σοβαρό ύφος ότι του το έδωσε ένας αντάρτης και πως το έχει
κρυμμένο στο υπόγειο. Ανοίγοντας την πόρτα, αριστερά είναι τα βαρέλια με το
πετρέλαιο για τη σόμπα και δεξιά στη γωνία του τοίχου, πίσω από κάτι
κεραμίδια, σε ένα τσουβάλι, είναι το πέτσινο γιλέκο. Επέμεινε όμως και μου
‘λεγε “Αποστόλη πρόσεχε, πάμε χαμένοι εάν μαθευτεί”».

Ο Απόστολος σεβάστηκε το μυστικό του αυτοκινητιστή. Δεν είπε ποτέ το
παραμικρό. Το 1980 πέθανε η γυναίκα του Γιάννη Μητσόπουλου και εκείνος, όπως
ήταν μόνος χωρίς παιδιά, μετακόμισε από την οδό Βύρωνος και πήγε να μείνει στο
σπίτι της αδελφής του Μαρίας. Γεννημένος το 1903, ήταν ήδη 77 ετών, το 1980.

Τα χρόνια περνούσαν, το μυστικό παρέμενε θαμμένο στο υπόγειο της οδού Βύρωνος.
Το 1992 έπειτα από σύντομη ασθένεια ο Γιάννης Μητσόπουλος πέθανε και το σπίτι
της οδού Βύρωνος κληρονόμησε ο γιος της αδελφής του, Βαγγέλης Μιχελής.

Ο Απόστολος Ζαγγανάς έμεινε να κατέχει μόνος πια το μεγάλο μυστικό και άρχισε
εναγωνίως να αναζητεί τρόπο να μπει στο υπόγειο, να ψάξει εκεί όπου του είχε
υποδείξει ο συχωρεμένος. Απευθύνθηκε στον ανεψιό του Μητσόπουλου και του
ζήτησε να πάρει από την οδό Βύρωνος κάποια πράγματα για να θυμάται τον νονό
του. «Πάρε ό,τι θέλεις», του λέει εκείνος, «αλλά το σπίτι το πούλησα και το
κλειδί το έχει ο αγοραστής».

Δέος…

Ο Απόστολος Ζαγγανάς δείχνει το γιλέκο «του Άρη Βελουχιώτη»

Κρύος ιδρώτας έλουσε τον Απόστολο και παρακάλεσε θερμά τον Μιχελή να του βρει
το κλειδί. Όπως και έγινε. Με το κλειδί στο χέρι, κάποια μέρα του 1992, ο
Απόστολος άνοιξε το υπόγειο της οδού Βύρωνος 40 και ακολουθώντας κατά γράμμα
τις οδηγίες, βρέθηκε στη δεξιά γωνία του τοίχου, αναζητώντας τα κεραμίδια. Τα
βρήκε και ψάχνοντας πίσω απ’ αυτά, είδε το τσουβάλι. Το άνοιξε. Μια βαριά οσμή
σχεδόν τον έπνιξε, αλλά όντως είδε το δερμάτινο γιλέκο, μαυρισμένο από τα
χρόνια και την κλεισούρα. Δέος τον έπιασε, συναισθήματα, εικόνες πολλές και
μνήμες περισσότερες πλημμύρισαν τον νου του.

Του πήρε ώρα να συνέλθει και άμα ήρθε στα καλά του, το έβαλε σε μια τσάντα,
παρέδωσε το κλειδί και έφυγε για το χωριό του. Τα άφησε κάνα δυο μέρες να
πάρει αέρα και μετά το ‘πλυνε. Αναδείχθηκε, φάνηκαν το καφέ χρώμα του, οι
λεπτομέρειές του. Κατάλαβε ότι ήταν ένδυμα παλιό, είχε από μέσα ραμμένη
εγγλέζικη τσόχα, παρέπεμπε σε εκείνα της αγγλικής βοήθειας.

Από εκεί και μετά το βάσανο έγινε μεγαλύτερο για τον Απόστολο. Πρώτα έπρεπε να
βεβαιωθεί ότι όντως ήταν του Άρη, όπως ο Μητσόπουλος πίστευε. Αλλά σε ποιον να
‘λεγε το μυστικό, με ποιον να το μοιραζόταν, ποιες θα ήταν οι αντιδράσεις και
σε ποια χέρια θα έπεφτε;

Για μεγάλο διάστημα, σχεδόν έξι χρόνια, ζούσε με το μυστικό του. Το 1998,
επηρεασμένος από μια ασθένεια, φοβούμενος μην πεθάνει, πήρε τη μεγάλη απόφαση.
Σκέφθηκε λοιπόν ότι ο Άρης ήταν από τη Λαμία, εκεί είχε αγαπηθεί και ήξερε πως
υπήρχαν άνθρωποι που θα αντιμετώπιζαν σοβαρά όσα θα τους έλεγε. Αρχικώς
προσέγγισε τον συμβολαιογράφο Κώστα Ντελή που τον είχε γνωρίσει και ήξερε πως
έτρεφε καλά αισθήματα για την Εθνική Αντίσταση. Στο συμβολαιογραφείο συνάντησε
τον αδελφό του, τότε δήμαρχο Λαμιέων, Γιώργο Ντελή. Έπειτα από διερευνητικές
συζητήσεις, επείσθη ότι μπορούσε να μοιρασθεί μαζί του το μυστικό.

Στα λευκώματα

Στα τέλη του 1998 ο Απόστολος Ζαγγανάς παρουσίασε στον Γιώργο Ντελή το αμάνικο
δερμάτινο, για το οποίο ήταν πεπεισμένος ότι ανήκε στον Άρη Βελουχιώτη.

Ο τότε δήμαρχος άνοιξε όλα τα λευκώματα της Εθνικής Αντίστασης, ανέτρεξε στις
φωτογραφίες του Άρη που είχε τραβήξει στα βουνά ο Σπύρος Μελετζής και
διαπίστωσε πως όντως ο «αρχηγός των ατάκτων», όπως τον απέδωσε ο μελετητής –
συγγραφέας Διονύσης Χαριτόπουλος, φορούσε ένα παρόμοιο δερμάτινο γιλέκο. Σε
πολλές φωτογραφίες, κυρίως στις ανεπίσημες των βουνών, ο Άρης εικονίζεται
φέρων παρόμοιο γιλέκο, με ίδιες ραφές, τις αυτές σειρές κουμπιών, το οποίο
σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες ήταν χρώματος καφέ, όπως εκείνο που κατείχε ο
Απόστολος Ζαγγανάς.

Ο πρώην δήμαρχος και ο Απόστολος κατέστρωσαν τότε ένα σχέδιο, ξεκίνησαν έρευνα
ιστορική, για να βεβαιωθούν ότι το συγκεκριμένο ένδυμα ήταν αυτό που φορούσε ο
Άρης Βελουχιώτης.

Αναζήτησαν και βρήκαν ζωντανούς συμμαχητές του Άρη. Πρόσωπα που τον συνόδευαν
και έζησαν μαζί του στα βουνά της Ρούμελης. Πήρε τη βαλίτσα ο
μπαρμπα-Απόστολος και άρχισε τις αναζητήσεις. Πριν επιδείξει το γιλέκο ζητούσε
από τον καθένα «μάρτυρα» να το περιγράψει, να αναφερθεί σε λεπτομέρειες και
επιμέρους χαρακτηριστικά. Μετά το έδειχνε και ζητούσε να διατυπώσουν εγγράφως
τη μαρτυρία τους, θετική ή αρνητική.

«Ομολογώ ότι έχει καταπληκτικήν ομοιότητα με εκείνο που εφόρει ο Άρης»

Ο πατήρ Γερμανός, άλλοτε πατήρ Ανυπόμονος, στενός φίλος του Άρη

THN 1η MAPTIOY του 2000 ο Απόστολος Ζαγγανάς με τον πρώην δήμαρχο
Λαμιέων Γιώργο Ντελή βρέθηκαν παρέα στη Μονή Αγάθωνος για να συναντήσουν τον
πατέρα Γερμανό, άλλοτε πατέρα Ανυπόμονο και στενό φίλο του Άρη. Όπως μας
διηγήθηκε ο κ. Ντελής, ο πατήρ Ανυπόμονος ξαφνιάστηκε στη θέα του γιλέκου και
είπε συγκινημένος «το λείψανο μού ‘φερες δήμαρχε;». Και έγραψε γι’ αυτό: «Μοι
επεδείχθη γιλέκο δερμάτινο, χρώματος καφέ, χωρίς χειρίδες, ως δήθεν ανήκον
άλλοτε εις τον Άρη Βελουχιώτη. Ομολογώ ότι το επιδειχθέν έχει καταπληκτικήν
ομοιότητα με εκείνο που εφόρει ο Άρης, χωρίς τούτο να σημαίνει ότι βεβαιώνω
ότι το γιλέκο αυτό είναι εκείνο που εφόρει ο Άρης. Χαρακτηριστικό εκείνου που
εφόρει ο Άρης είναι ότι εις το δεξιόν εμπρόσθιον μέρος το γιλέκον είχε υποστεί
εις το δέρμα μίαν μικρήν πλην εμφανή φθοράν, προερχομένην από την επαφήν και
τριβήν των ιμάντων, λουριών του χαλινού του αλόγου, τα οποία εκράτει ο Άρης
και αναλόγως τα εκκίνει».

«Με συγκίνηση βεβαιώνω ότι είναι αυτό που φορούσε ο αρχηγός μας»

Το χειρόγραφο του Μενέλαου Σπυρόπουλου στο οποίο δηλώνει ότι το γιλέκο που του έδειξε ο Απόστολος Ζαγγανάς είναι του Άρη

ΣΤΙΣ 2 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ του 2000 ο Απόστολος Ζαγγανάς συνάντησε στην
Αμφίκλεια Φθιώτιδας τον Ιωάννη Οικονόμου του Γεωργίου, 80 χρόνων τότε. Ο
Οικονόμου, κατά δήλωσή του, εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ στις αρχές του 1943 με το
ψευδώνυμο «Γιαννούτσος» και επί δύο χρόνια ήταν πάντα κοντά στον Άρη. Μετά την
επίδειξη του ενδύματος έγραψε πως «το δερμάτινο αυτό που μου έδειξε ο Ζαγγανάς
Απόστολος είναι παρόμοιο σαν χρώμα, στις ραφές, δίχως μανίκια, με φόδρα σαν κι
αυτή, τις κουμπότρυπες, τα κουμπιά σαν αυτά που φορούσε ο αρχηγός μας Άρης
Βελουχιώτης. Και με συγκίνηση βεβαιώνω ότι αυτό – και δείχνει και στο δεξιό
μέρος του – είναι τριμμένο από το χέρι του, που βαστούσε το χαλινάρι του
αλόγου του».

Στις 28 Φεβρουαρίου του 2000 ο Απόστολος επισκέφθηκε τον Κώστα Ζυγούρη ή
Παπαφλέσσα, που ήταν στο ένοπλο τμήμα το οποίο ακολουθούσε τον Άρη στις
μετακινήσεις του. Ο Ζυγούρης έγραψε ιδιοχείρως στον Απόστολο: «Βεβαιώ ότι το
πέτσινο, χωρίς μανίκια, που μου έδειξε ο Ζαγγανάς Απόστολος του Χρήστου, όσον
αφορά το χρώμα καφέ και σχήμα και ράψιμο και κουμπότρυπες είναι ίδιο σαν αυτό
που φορούσε ο Άρης Βελουχιώτης».

Πιο επιφυλακτικός ήταν ο Γιώργος Χουλιάρας («Περικλής»). Ο πρώτος καπετάνιος
του Άρη έγραψε μετά την επίδειξη του γιλέκου: «Ο υπογραφόμενος Γιώργος
Χουλιάρας («Περικλής») γνωρίζω ότι ο Άρης είχε ένα σακάκι αμάνικο, χρώματος
σοκολατί, χωρίς να μπορώ να καταθέσω ότι αυτό το σακάκι ήταν και το σακάκι του
μακαρίτη αρχηγού του ΕΛΑΣ Άρη Βελουχιώτη».

Στις 2 Ιουλίου του 2000 ο Απόστολος πήγε στη Λάρισα και συνάντησε τον
Σπυρόπουλο Μενέλαο, γεννηθέντα το 1917. Ο Σπυρόπουλος κατατάχθηκε στον ΕΛΑΣ το
1942 και υπηρέτησε στην προσωπική φρουρά του Άρη με το ψευδώνυμο «Μάρκος».
Ιδιοχείρως ο Σπυρόπουλος έγραψε για το γιλέκο: «Πριν το ανοίξει να το δω, εγώ
τον σταμάτησα και του είπα όλα τα χαρακτηριστικά του. Ότι είναι δερμάτινο,
χρώματος καφέ, χωρίς μανίκια, με τσέπες και από τις δυο πλευρές, ραμμένο γύρω
γύρω με ραφή. Στη δεξιά μεριά του ήταν τριμμένο από το χέρι που βαστούσε τον
χαλινό του αλόγου, είχε μαύρα κουμπιά, κακοραμμένα από πολιτικά. Ακόμη στη
δεξιά μεριά, κάτω από τη μασχάλη είχε μια τρυπίτσα. Όταν του είπα όλα αυτά,
μου το έδωσε και έκανα την αυτοψία και διαπίστωσα ότι όλα αυτά τα
χαρακτηριστικά που προείπα συνέπεσαν με την αυτοψία. Όλα τα χαρακτηριστικά
σημάδια έδειχναν ότι αυτό το μπουφάν ήταν αυτό που φορούσε ο Άρης Βελουχιώτης,
μέχρι τον θάνατό του».

Αυτή είναι μέσες-άκρες η ιστορία του Απόστολου Ζαγγανά. Ουδείς μπορεί να
υποστηρίξει με βεβαιότητα ότι το συγκεκριμένο γιλέκο είναι αυτό που φορούσε ο
Άρης. Οι μαρτυρίες, τα σημάδια, οι φωτογραφίες τού Άρη στα βουνά, η ηλικία του
ενδύματος, ταιριάζουν με το γιλέκο που κρατούσε κρυμμένο σχεδόν επί 50 χρόνια
ο αυτοκινητιστής Μητσόπουλος και άλλα 10 ο Απόστολος Ζαγγανάς.

Ακόμη όμως και αν η ιστορική έρευνα δεν καταφέρει να αποδείξει ότι όντως το
συγκεκριμένο γιλέκο ήταν αυτό που φορούσε ο Άρης, αξία έχει ο μύθος και οι
αγωνίες των απλών ανθρώπων. Το μυστικό του Απόστολου, η αναζήτηση, το βλέμμα
και η αναπόλησή του ίσως λένε περισσότερα και από το γιλέκο.