Tα χάπια της αγρύπνιας

Αν είστε σαν τον Ιβ, τον 31χρονο προγραμματιστή στο Σιάτλ, οι ώρες της

ημέρας σάς φαίνονται πολύ λίγες για να κάνετε όλα όσα θέλετε. Για να τα

καταφέρει, ο Ιβ βρήκε τη λύση σε ένα νέο διεγερτικό φάρμακο που περιέχει τη

δραστική ουσία μοδαφινίλη. Είναι το πρώτο μιας σειράς από νέα σκευάσματα που

ετοιμάζονται στα επιστημονικά εργαστήρια και υπόσχονται μια ζωή που θα διαρκεί

κάθε ημέρα 24 ώρες.

«Το οκτάωρο ύπνου είναι χαμένες ώρες από τη ζωή μου. Αν πάρω μία δόση

μοδαφινίλης πριν να κοιμηθώ, μπορώ να ξυπνήσω ύστερα από τέσσερις ή πέντε ώρες

ακμαίος και ξεκούραστος. Είμαι έτοιμος για τη νέα μέρα». H μοδαφινίλη βγήκε

στην αγορά πριν από επτά χρόνια και έχει αποκτήσει φήμη μυθικών διαστάσεων για

την ικανότητά της να κρατά ξύπνιους τους ανθρώπους χωρίς τα συμπτώματα άλλων

διεγερτικών, όπως η καφεΐνη ή οι αμφεταμίνες, χωρίς την ευφορία και την

αναπόφευκτη πτώση που ακολουθεί.

Ο Ιβ παίρνει το φάρμακο τα τελευταία τρία χρόνια και το βρίσκει πολύτιμο.

«Είμαι πιο οργανωμένος και με μεγαλύτερο ενθουσιασμό για ό,τι κάνω. Μπορώ να

ξενυχτήσω την Παρασκευή το βράδυ και να πάω για σκι το άλλο πρωί».

Αποδέσμευση από τη φύση. H μοδαφινίλη είναι το πρώτο από τα νέα φάρμακα

του λάιφ στάιλ που υπόσχονται να κάνουν για τον ύπνο ό,τι έκαναν για το σεξ τα

αντισυλληπτικά: να τον αποδεσμεύσουν από τη φύση. Οι άνθρωποι έχουν οργανώσει

τη ζωή τους γύρω από τον ύπνο. Στο άμεσο μέλλον, όμως, θα μπορέσουν για πρώτη

φορά να αλλάξουν ριζικά τις συνήθειες του ύπνου τους και να τις προσαρμόσουν

στη ζωή τους.

«Όσο περισσότερα μάθουμε για το 24ωρο ρολόι του σώματός μας τόσο πιο εύκολα θα

μπορέσουμε να το παραμερίσουμε», λέει στο «New Scientist» ο Ράσελ Φόστερ,

βιολόγος στο Imperial College του Λονδίνου. «Σε 10 – 20 χρόνια, θα μπορούμε να

κλείσουμε βιολογικά τον διακόπτη του ύπνου. Για να μιμηθούμε τον ύπνο, θα

χρειαστούμε περισσότερο χρόνο, αλλά θα τα καταφέρουμε».

Κακό, αλλά αναπόφευκτο. Ο Φόστερ βλέπει έναν κόσμο στον οποίο οι

άνθρωποι δραστηριοποιούνται επί 22 ώρες και κοιμούνται τις άλλες δύο. «Μπορεί

να είναι το χειρότερο πράγμα που έχει συμβεί ποτέ στην κοινωνία μας», λέει ο

Νιλ Στάνλεϊ, επικεφαλής των ερευνών ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Σάρεϊ. Αλλά

συμφωνεί, όπως και οι περισσότεροι ερευνητές, ότι είναι αναπόφευκτο.

Παρεμβάσεις στο μέλλον. Άλλωστε, έχουμε ήδη προχωρήσει πολύ προς αυτήν

την κατεύθυνση. Χάρη στη μοδαφινίλη, μπορεί κάποιος να είναι ξύπνιος επί 48

ώρες χωρίς καμία παρενέργεια. Τα νέα υπνωτικά χάπια που έρχονται, υπόσχονται

βαθύτερο και περισσότερο αναζωογονητικό ύπνο. Στο μέλλον, δε, περιμένουν ακόμα

πιο επαναστατικές παρεμβάσεις. Χάπια που ακυρώνουν την ανάγκη ύπνου επί πολλές

ημέρες και άλλα τα οποία προκαλούν τα αποτελέσματα ενός οκτάωρου καλού ύπνου

στον μισό χρόνο. Στα σκαριά υπάρχει ακόμα και ηλεκτρική φορητή συσκευή που

ξυπνάει τον εγκέφαλο με το πάτημα ενός κουμπιού.

Φαύλος κύκλος. Μέχρι ενός σημείου είμαστε ήδη ικανοί να ελέγχουμε τον

ύπνο. Οι περισσότεροι από εμάς χάνουν ώρες ύπνου κατά τη διάρκεια της

εβδομάδας και τον αναπληρώνουν το Σαββατοκύριακο. Τα υπνωτικά χάπια όμως που

κυκλοφορούν σήμερα δεν έχουν το αποτέλεσμα του φυσικού ύπνου. Συν τοις άλλοις,

είναι εθιστικά. Έτσι οι άνθρωποι πέφτουν σε φαύλο κύκλο. Παίρνουν αμφεταμίνες

και καφεΐνη για να μένουν ξύπνιοι και υπνωτικά για να κοιμούνται.

Φυσιολογική εγρήγορση. Το χάπι μοδαφινίλης όμως άλλαξε τους κανόνες του

παιχνιδιού. Όποιος το παίρνει, αισθάνεται μια απόλυτα φυσιολογική εγρήγορση

χωρίς τα έντονα σωματικά συμπτώματα παλαιότερων διεγερτικών. «Δεν υπάρχουν τα

συμπτώματα των αμφεταμινών για παράδειγμα», λέει ο Ιβ. Εξίσου σημαντικό είναι

το ότι μπορείς να κοιμηθείς όποτε θέλεις. Οι επιπτώσεις του φαρμάκου είναι

τόσο ήπιες, ώστε πολλοί χρήστες δεν καταλαβαίνουν τίποτα μέχρι να το

χρειαστούν. «Δεν θα έλεγα πως με κάνει να νιώθω ότι βρίσκομαι περισσότερο σε

ετοιμότητα ή ότι νυστάζω λιγότερο. Απλώς, δεν αισθάνομαι ποτέ κουρασμένος. Αν

έχω δουλειά και πρέπει να είμαι ξύπνιος θα είμαι. Αν βλέπω τηλεόραση στον

καναπέ, θα με πάρει ο ύπνος».

Μυστικά πειράματα του Πενταγώνου για τους άγρυπνους στρατιώτες

Ο αμερικανικός στρατός ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τα νέα φάρμακα που

καταργούν τον ύπνο, έχοντας επενδύσει πολλά χρήματα σε επιστημονικές έρευνες.

Φέτος, η αρμόδια ερευνητική υπηρεσία του Πενταγώνου θα αρχίσει ένα πείραμα μ’

ένα νέο φάρμακο και τη συμμετοχή 48 εθελοντών.

Το πείραμα θα μιμηθεί τις δύσκολες συνθήκες μιας αποστολής των Ειδικών

Δυνάμεων. Οι υπεύθυνοι θα σπρώξουν τους εθελοντές στα όριά τους. Τέσσερις

συνεχόμενες νύχτες σκληρής δουλειάς με μόνο τέσσερις ώρες ύπνου ανάμεσά τους.

«Στην αρχή θα κουραστούν, στη συνέχεια θα εξαντληθούν και μετά θα

καταρρεύσουν», εξηγεί ο Ρότζερ Στολ, στέλεχος της φαρμακευτικής εταιρείας που

κατασκευάζει το φάρμακο CX717, διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Για κάποιους στρατιώτες τα πράγματα θα διευκολύνουν τακτικές δόσεις του

φαρμάκου. Το Πεντάγωνο ελπίζει πως θα καλύψει τις ανάγκες τους σε ύπνο.

Μεταλλαγμένη μύγα. Οι έρευνες όμως συνεχίζονται και προς άλλες

κατευθύνσεις. Πέρυσι, το Πεντάγωνο χρηματοδότησε ομάδα επιστημόνων που

ανακάλυψε ότι ένα είδος μύγας κοιμάται μόνο το ένα τρίτο του συνηθισμένου. H

μύγα έχει υποστεί μετάλλαξη σε κάποιο γονίδιο που σχετίζεται με τη μεταφορά

καλίου στη μεμβράνη των κυττάρων.

Στον άνθρωπο, έχει βρεθεί πως η αϋπνία οφείλεται σε ατέλειες αυτής της

διαδικασίας. Αυτό σημαίνει πως ένα νέο φάρμακο που θα παρέμβει στις διόδους

του καλίου μέσα στον εγκέφαλο μπορεί να αλλάξει σημαντικά τις ανάγκες μας για

ύπνο. Και σίγουρα υπάρχουν κι άλλοι μοριακοί στόχοι στον εγκέφαλο, που

περιμένουν να τους εκμεταλλευτούμε.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου