Δρόμοι

Ο πολεμικός…

… τουρισμός δεν είναι εύκολη υπόθεση στη Βοσνία. Οι κάτοικοι του Σαράγεβο
δεν είναι εξοικειωμένοι με την ιδέα. Δεν δείχνουν καμιά προθυμία, όταν οι
ξένοι επισκέπτες τούς ζητούν να τους οδηγήσουν στη σήραγγα που είχαν σκάψει οι
μουσουλμάνοι της πόλης για να σπάσουν τη σερβική πολιορκία στον πόλεμο του
1992-1995. Οι επαγγελματίες, όμως, όπως ο ξεναγός Ζίζο Γιουσούφοβιτς, το
βλέπουν αλλιώς.

H σιωπή…

… γι’ αυτό το ζήτημα είναι ανοησία, πιστεύει. «Δεν είναι παλαβοί ούτε
διψασμένοι για αίμα», λέει για τους πολεμικούς τουρίστες. «Απλώς θέλουν να
καταλάβουν τι συνέβη εδώ». Οι πελάτες του είναι προσεκτικοί. Αποφεύγουν τη
φράση «πολεμική ξενάγηση». Λένε, θέλω το πρόγραμμα νούμερο 1 ή το πρόγραμμα
νούμερο 4. Κι όλοι τους ζητούν να επισκεφτούν το μουσείο που χτίστηκε πάνω από
τη μια άκρη της σήραγγας του Σαράγεβο. «Είναι ένα μέρος της Ιστορίας», εξηγεί
ο Γιουσούφοβιτς. «Οι άνθρωποι περνούσαν από αυτή τη σκοτεινή σήραγγα με
φορτώματα ίσαμε το βάρος τους. Ακόμη και να μην κουβαλούσαν τίποτα, πάλι
περνούσαν με δυσκολία. Φανταστείτε πόσο δυνατός γίνεται κανείς τέτοιες
στιγμές».

Σε μια σήραγγα…

… το ίδιο δύσκολη και σκοτεινή έχουν μπει οι κάτοικοι του Κοσσυφοπεδίου. H
ανεξαρτησία που ζητούν δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ο ειδικός στα βαλκανικά
ζητήματα Άλεξ Γκρικόρεφ τονίζει πως οι διαπραγματεύσεις δεν αφορούν μόνο το
Κοσσυφοπέδιο αλλά και τη Σερβία. Και φαντάζεται ένα δυσάρεστο σενάριο: H
ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου υποχρεώνει σε παραίτηση τη δημοκρατική ηγεσία
της Σερβίας. Στις εκλογές που ακολουθούν με κεντρικό ζήτημα το ερώτημα «Ποιος
έχασε το Κοσσυφοπέδιο» επικρατούν εθνικιστές με ρεβανσιστικό πολιτικό
πρόγραμμα. Επειδή η Σερβία, όπως το έθεσε ο βοηθός υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ
Νίκολας Μπερνς, είναι «η πιο σημαντική χώρα στα Βαλκάνια», οι πολιτικές και
οικονομικές μεταρρυθμίσεις στο μεγαλύτερο μέρος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης θα
δεχτούν πλήγμα, αν οι πολιτικές δυνάμεις της δεκαετίας του 1990 επιστρέψουν
στην εξουσία στο Βελιγράδι. Το 1991-1992, η διεθνής κοινότητα πίστεψε πως θα
μπορούσε να ελέγξει και να χειραγωγήσει τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, λέει ο
Γκόρντον Μπάρντος, διευθυντής της Σχολής Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου
Κολούμπια. Σήμερα πια ξέρουμε καλά πόσο ήταν λανθασμένη αυτή η πεποίθηση.

H διπλωματία…

… στο Κοσσυφοπέδιο έχει να συμβιβάσει τις πολιτικές διεκδικήσεις της
αλβανικής πλειονότητας με τις νόμιμες ιστορικές και θρησκευτικές αξιώσεις της
Σερβίας. H απόδοση ανεξαρτησίας στο Κοσσυφοπέδιο από τη διεθνή κοινότητα θα
ήταν σαν να επικύρωνε τον εδαφικό διαμελισμό ενός κυρίαρχου κράτους. Αν οι
Αλβανοί του Κοσσυφοπεδίου αποσχιστούν από τη Σερβία, γιατί να μην κάνουν το
ίδιο και οι Αλβανοί των Σκοπίων ή οι Κροάτες και οι Σέρβοι της Βοσνίας ή οι
Κούρδοι της Τουρκίας και του Ιράκ ή οι Τούρκοι της Κύπρου; Άραγε πόσες
σήραγγες σαν του Σαράγεβο θα ανοίξει η διεθνής κοινότητα για τους τουρίστες
του μέλλοντος;