H παγκοσμιοποίηση στα… δόντια μας

Έχει λευκό αστραφτερό φινίρισμα, γουργουρίζει σαν γατάκι, ζυγίζει κάτι
παραπάνω από 161 γραμμάρια και κοστίζει 130 ευρώ. Είναι η Elite, το τέλειο
«παιχνίδι» στην κοινωνία της αφθονίας. Ο ήλιος δεν δύει ποτέ στην αυτοκρατορία
της οδοντόβουρτσας της Phillips και έχει υπηκόους μέχρι τη Μανίλα, ας πούμε.
Σε ένα μικρό κίτρινο σπιτάκι, ας πούμε.

H Μαίρη Αν Κόουλ κλείνει το ξυπνητήρι της και πετάει από πάνω της το σεντόνι.
Αθόρυβα, για να μην ξυπνήσει τις δυο αδελφές της, με τις οποίες μοιράζεται το
ίδιο κρεβάτι. H Μαίρη Αν έχει όλα κι όλα επτά λεπτά καιρό.

Είναι 4.25, μόλις χαράζει. Είναι η σειρά της για την πρώτη βάρδια. Αυτό
σημαίνει πως θα σχολάσει στις 2 το μεσημέρι. Φτάνει σπίτι στις 3 και
προλαβαίνει να κοιτάξει και τη δική της μικροεπιχείρηση: τζιν – αγοράζει,
πουλάει, επενδύει. Της αρέσει πολύ. Της αρέσει και το σπίτι της. Το νοίκιασαν
140 ευρώ τον μήνα, όταν αυτή και τα έξι αδέλφια της κατέβηκαν πρώτη φορά στη
Μανίλα. Πίσω στο χωριό, ο πατέρας τους δεν καταλαβαίνει. Είναι αμαρτία τόσα
χρήματα. Και για τι; Για ένα μέρος να κοιμούνται; Όμως, εκεί στο χωριό δεν
έχουν ιδέα για τους ρυθμούς με τους οποίους δουλεύει κάποιος σε ένα
εργοστάσιο, δεν ξέρουν τίποτα για τη νέα εποχή, όπου πρέπει συνεχώς να
κερδίζεις χρήματα και να τα ξοδεύεις. Ή θα κολυμπήσεις ή θα βουλιάξεις και θα
πνιγείς.

Πρέπει να βιαστεί. H Μαίρη Αν πιάνει πίσω τα μαλλιά της, ανοίγει το
ψυγείο και παίρνει ένα πιάτο με παστό ψάρι. Βάζει και μια κουταλιά κρύο ρύζι.
Έχουν καφετιέρα, αλλά τη φυλάνε για ειδικές περιπτώσεις.

Σηκώνει το κεφάλι και κοιτάζει κάτι μακρινές αστραπές στον ουρανό. H εποχή των
μουσώνων έχει αρχίσει. Όταν βγαίνει έξω, φωνάζει ένα ταξί, από εκείνα τα φθηνά
που παίρνουν πολλούς επιβάτες μαζί. Πρέπει να βιαστεί.

H Μαίρη Αν, 28 ετών, δουλεύει στη γραμμή συναρμολόγησης της Integrated
Microelectronics, που είναι προμηθευτής της Phillips. Δεν είναι παρά μια
στρατιωτίνα στην αυτοκρατορία της οδοντόβουρτσας, μια από τις 4.500
εργαζομένους από πολλές χώρες του κόσμου. Όμως καταλαβαίνει το νόημα της
παγκοσμιοποίησης. Παγκοσμιοποίηση σημαίνει μπίζνες. Και μπίζνες σημαίνει
ανταγωνισμός. Πρέπει να κολυμπάς κάθε μέρα. Αλλιώς θα βουλιάξεις.

«Είναι άδικη η παγκοσμιοποίηση, Μαίρη Αν;», τη ρωτάει ο δημοσιογράφος του
περιοδικού «Σπίγκελ». «Γιατί να είναι;», απαντάει εκείνη και χαμηλώνει το
βλέμμα.

Να, δεν είναι άδικο, ας πούμε, που εσύ βγάζεις λιγότερα από όσα βγάζουν οι
συνάδελφοί σου στην Αμερική ή στη Γερμανία για την ίδια δουλειά; «Άδικο;»,
λέει η Μαίρη Αν σαν να μην μπορεί να καταλάβει τι νόημα έχει η ερώτηση. «Μου
αρέσει η δουλειά μου. Είναι μια πολύ μεγάλη ευκαιρία».

H τελευταία πράξη. H διαδικασία της παγκοσμιοποίησης άρχισε πριν από
600 χρόνια, όταν οι Ευρωπαίοι ανακάλυπταν τον κόσμο για να τον εκμεταλλευτούν
– με τη χαρτογραφία, τη θρησκεία, τη βία, την οικονομία και τις μεταφορές.
Αυτό που ζούμε τώρα είναι η τελευταία πράξη του δράματος, σε έναν κόσμο που
έχει κατακτηθεί εντελώς.

«Θέλω να γυρίσω πίσω στην Αφρική»

Λίγους μήνες πριν η Phillips αγοράσει το εργοστάσιο στο Σνοκάλμι των ΗΠΑ, ο
Μαμάντου Κόλεϊ από την Γκάμπια μόλις είχε φτάσει εκεί, ψάχνοντας για δουλειά.
Ήταν 38 ετών τότε, αλλά ένιωθε πολύ πιο μεγάλος. H ζωή του στην Γκάμπια ήταν
σκληρή και γεμάτη απογοητεύσεις. Να πιάσει δουλειά στο εργοστάσιο της Optiva
ήταν γι’ αυτόν μια μεγάλη ευκαιρία. Έτσι τρόμαξε όταν εξαγόρασε το εργοστάσιο
η Phillips. Μετά την εξαγορά, ο Μαμάντου προόδευσε. Έγινε επιστάτης. Ένας
παγκοσμιοποιημένος επιστάτης. Ευχαριστεί το ρωσικό προσωπικό του με
«σπασίμπα», χαιρετάει τους Κορεάτες συναδέλφους του στα κορεάτικα, μιλάει με
τους Αφρικανούς στη δική τους γλώσσα. Έχει δικό του σπίτι. H σύζυγός του είναι
κι αυτή από την Γκάμπια. Έχουν δυο κορίτσια. Επιτέλους, τα κατάφερε στη ζωή
του. Ο κόσμος τού Κόλεϊ είναι θαυμάσιος. Όμως, ο ίδιος δεν νιώθει
ευτυχισμένος.

Ο άνθρωπος που πήγε στην Αμερική για να γλιτώσει από τη φτώχεια, που στο χωριό
του τον βλέπουν σαν εξωγήινο και που τα εννέα αδέλφια του τον έχουν για
παράδειγμα, θέλει να επιστρέψει στην Αφρική.

Ούτε ηλεκτρικό. Μαμάντου, πόσες οδοντόβουρτσες φεύγουν από το
εργοστάσιο κάθε μέρα; τον ρωτάει ο δημοσιογράφος. «Ανάλογα. Μαζί με τα
ανταλλακτικά, μέχρι και 27 χιλιάδες». Εσύ έχεις; «Ναι, ναι. Κι η γυναίκα μου
και η μεγαλύτερη κόρη μας. Είναι σπουδαία οδοντόβουρτσα». Και στο χωριό σου
στην Αφρική; «A, εκεί είναι το ανέκδοτο του αιώνα. Δεν έχουμε ούτε καν
ηλεκτρικό». Γιατί θες να γυρίσεις πίσω; «Αυτό που κάνει η Αμερική στους
ανθρώπους δεν είναι καλό. Όλοι νιώθουν μοναξιά. Όλα γίνονται για τα δολάρια. Ο
καπιταλισμός και η παγκοσμιοποίηση δεν είναι καλά για τους ανθρώπους».

Αν μείνει κι άλλο στο Σνοκάλμι, ο Μαμάντου και οι συνάδελφοί του πιθανότατα θα
δουν την παραγωγή να μετακομίζει σιγά σιγά στην Κίνα. Ένας εργαζόμενος στη
βάρδιά του κερδίζει 7-14 δολάρια την ώρα. Ένας Κινέζος βγάζει 0,75 δολάρια την
ώρα. Οι νέες διαχωριστικές γραμμές στον παγκοσμιοποιημένο πλανήτη δεν είναι
πια ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία. Είναι ανάμεσα στην εργασία και την
εργασία, το κεφάλαιο και το κεφάλαιο και, ίσως, τη Phillips και τη Phillips.

ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ

Συναρμολόγηση σε 4 ηπείρους

H Phillips υπολογίζει ότι 300 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο
χρησιμοποιούν ηλεκτρονικές οδοντόβουρτσες. Θα γίνουν 900 εκατομμύρια σε 5-10
χρόνια. H μάχη μπορεί να κερδηθεί μόνο σε παγκόσμια κλίμακα. H οδοντόβουρτσα
Elite αποτελείται από 38 κομμάτια. H μπαταρία προέρχεται από την Ιαπωνία, τη
Γαλλία και την Κίνα. Το κύκλωμα, η ηλεκτρονική της «καρδιά», κατασκευάζεται
στο Ζουχάι της Νότιας Κίνας. Τα χάλκινα καλώδια από κάπου εκεί κοντά. Τα
τυλίγουν στρατιές γυναικών με μπανταρισμένα δάκτυλα. H παγκοσμιοποίηση είναι
κυρίως γυναικεία υπόθεση. Τα τρανζίστορ και τα ρεζίστορ φτιάχνονται στη
Μαλαισία. Τα κολλάνε και τα ελέγχουν στις Φιλιππίνες, η Μαίρη Αν και οι
συνάδελφοί της. Ύστερα τα στέλνουν όλα αυτά στο Σνοκάλμι των ΗΠΑ, όπου
συναρμολογείται και συσκευάζεται το τελικό προϊόν. H Phillips είναι μια
ολλανδική εταιρεία. Όμως, σε όλο αυτό το γαϊτανάκι της παραγωγής δεν θα βρει
κανείς παρά μόνο δυο Ολλανδούς πολίτες. Αντίθετα, θα βρει πολλούς Ιρλανδούς,
Ουκρανούς, Ινδούς, Καμποτζιανούς, Βιετναμέζους, Ταϊλανδούς. H παγκοσμιοποίηση
γράφει νέες βιογραφίες. Ο επιστάτης στο Σνοκάλμι είναι από την Γκάμπια.