TPITH AΠOΨH Eν ευτελεία βυθιζόμενοι

Υπάρχουν δύο τρόποι να προσπαθήσει κανείς να καταλάβει γιατί η αρχή της νέας
χρονιάς αφήνει την αίσθηση της πιο γκρίζας απ’ όσες μπορούμε να θυμηθούμε. Ο
πρώτος είναι να επικεντρωθεί στα γεγονότα, εσωτερικά και διεθνή, και να
διαγνώσει πόσο χάνεται ο έλεγχος – άρα και πόσο μειώνεται η δημοκρατία – σε
μια σειρά από κρίσιμα μέτωπα: στη σχέση με το περιβάλλον (διατάραξη κλιματικής
ισορροπίας, εμφανίσεις και απειλές φυσικών καταστροφών), στην κατάσταση της
δημόσιας υγείας (κίνδυνος νέων πανδημιών, συνεχιζόμενη εξάπλωση του AIDS,
προϊούσα διάκριση ανάμεσα σε προνομιούχους και εγκαταλελειμμένες στη μοίρα
τους περιοχές), στη συγκρουσιακή χρήση των πλουτοπαραγωγικών πηγών (του
πετρελαίου, του φυσικού αερίου αλλά και της μετακίνησης και της γνώσης), στην
υπονόμευση της παγκόσμιας ειρήνης (από την ασύμμετρη απειλή της τρομοκρατίας
ώς τον φονταμενταλισμό τύπου Ιράν περνώντας από την υπονόμευση των ελευθεριών
στη Δύση), στην ηθική κατάπτωση της πολιτικής σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της
γης. Στα καθ’ ημάς – και μέσα σε 15 μόλις ημέρες – οι γενικές αυτές τάσεις
αντανακλώνται σ’ έναν σεισμό, την απειλή μιας επιδημίας έναντι της οποίας
μοιάζουμε εντελώς απροετοίμαστοι, ένα φρικτό ρατσιστικό έγκλημα, τη νιοστή
αποπομπή εκτιθέμενου αξιωματούχου και την υπερνιοστή κηλίδωση του ηθικού
προσωπείου της κυβέρνησης και των θεσμών – όπως τώρα ξανά της Δικαιοσύνης –
που κάθε φορά διαλέγει να παρασύρει στην πτώση της.

Υπάρχει, όμως, κι ένας δεύτερος τρόπος αντίληψης των πραγμάτων και,
ενδεχομένως, αντίστασης στις συνέπειες αν όχι στις αιτίες τους: να ξεφύγουμε
από τα γεγονότα και να νιώσουμε το κλίμα που δημιουργούν για την ίδια τη ζωή
μας, δημόσια και ιδιωτική. Αν κάνουμε αυτή την άσκηση – που συνιστά, κατά
κάποιο τρόπο, ήδη μια υπέρβαση -, τότε νομίζω ότι η λέξη που θα περιέγραφε
καλύτερα το αποτέλεσμα είναι «ευτέλεια». Χαμήλωμα κατ’ αρχήν του πήχεως των
θεμιτών προσδοκιών από την πολιτική τάξη και ιδίως από την κυβερνητική ομάδα
(μια ομάδα χωρίς φυσικό ηγέτη και αποτελούμενη σχεδόν αποκλειστικά από
ατομιστές παίκτες), εξαιτίας της αδυναμίας της πρώτης να συλλάβει τις
πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και της εποχής και της άρνησης της δεύτερης
να επιχειρήσει το παραμικρό βήμα προς τα εμπρός. Χαμήλωμα επίσης – και, στα
μάτια μου, κυρίως – του πνευματικού και αισθητικού περιβάλλοντος μέσα στο
οποίο λαμβάνει χώρα ό,τι συνεχίζουμε να ονομάζουμε πολιτική στην Ελλάδα:
προσαρμογή της επιχειρηματολογίας στις ανάγκες της «παραθυρολογίας» (και
μάλιστα όχι μόνο στην τηλεόραση αλλά και εντός του Κοινοβουλίου), διαστροφή –
αν όχι βιασμός – των εννοιών (με κορυφαίο παράδειγμα την προσπάθεια προβολής
της «ηθικότητας» της νέας διακυβέρνησης μέσα από την πάταξη των συνεχών
κρουσμάτων ανηθικότητας που θάλπει στους κόλπους της), επισημοποίηση και, φευ,
ανταμοιβή του φραστικού – και όχι μόνο – τραμπουκισμού, σμίλευση μιας εικόνας
δήθεν δύναμης μέσα από την επίδειξη που γρήγορα οδηγεί στο απόλυτο κιτς (αρκεί
να θυμηθούμε την εικόνα που παρουσίασαν τα μπαλκόνια μας και τούτες τις
γιορτές κατά μίμηση του επίσημου διακόσμου του άστεως). Αυτοί οι άσχημοι, έξω
και μέσα, άνθρωποι, που κραυγάζουν το «δίκιο» τους ή τον «πόνο» τους σε αναιδή
ελληνικά, στριμωγμένοι στη γωνία μιας οθόνης ή μιας κομματικής συνάθροισης,
δεν αντιπροσωπεύουν μεν το μέσο Έλληνα, τον σπρώχνουν όμως ολοένα και πιο
κοντά στα δικά τους μέτρα και ήθη. Ασφυκτιούν ακόμα κι όσοι κλείνοντας τις
τηλεοράσεις προσπαθούν να σκεφτούν τον κόσμο και να συναντήσουν το ωραίο, που
κάθε άλλο παρά λείπει σε τούτη τη χώρα. Να πώς παραμονεύει η ιδιώτευση, που
συγγενεύει, κι όχι μόνο ετυμολογικά, με την ιδιωτεία.

Ο συνταγματολόγος K. Μποτόπουλος είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του
ΠΑΣΟΚ