Ποιητές ήθους

H Ρένη Πιττακή με την Μπέτυ Αρβανίτη στις «Δούλες» του Ζενέ που παίζονται στο θέατρο Κεφαλληνίας

Αυτό ήταν από δύο αιώνες πριν το ζητούμενο που ονομάζεται «Εθνικόν Θέατρον».
Το τι και το πώς του σκηνικού φαινομένου σε έναν συγκεκριμένο τόπο μια
συγκεκριμένη εποχή. Γιατί πέρα από τα δραματουργικά τελέσματα, ο τρόπος που
κάθε λαός μια συγκεκριμένη ώρα τα αντιμετωπίζει, τα ερμηνεύει είναι η
φυσιογνωμία του στον θεατρικό τομέα των καλλιτεχνικών του επιτευγμάτων. Κακά
τα ψέματα, ο σκηνικός τρόπος, υποκριτική, όψις, σκηνοθεσία και τα συναφή
συγκροτούνται κατ’ αρχάς συναρτήσει των κειμένων και τα κείμενα, γραμμένα στην
ελληνική, και όταν δεν είναι πρωτότυπα αλλά μεταφρασμένα, γίνονται εκ των
πραγμάτων ιθαγενή, αφού η γλώσσα είναι, εκτός από φορέας ιδεολογίας και
συναισθημάτων, χειρονομημένος λόγος, μουσικός και κινησιολογικός κώδικας.

Έτσι όταν λέμε νεοελληνική υποκριτική αναφερόμαστε συλλήβδην στον τρόπο που
ερμηνεύονται σκηνικά Νεοέλληνες, αρχαίοι Έλληνες και αλλοδαποί δραματουργοί
μεταφρασμένοι στη γλώσσα μας.

Έτσι σήμερα σαν αφιέρωμα τέλους περιόδου και αρχής νέας θα αφιερώσω τη στήλη
σε επιτεύγματα μόνο της τρέχουσας υποκριτικής συγκομιδής που αντικατοπτρίζουν
ευρύ φάσμα σχολής, στυλ και εποχής.

Στο «Κοτοπούλη»

Στο «Εθνικό Θέατρο» ένας Βαλκάνιος σκηνοθέτης που δεν «ακούει» ελληνικά και
μάλιστα λόγο ποιητικό ανέβασε «Ληρ». Σκέφτομαι αν οι ηθοποιοί συνωμοτούσαν και
στην πρώτη μεγάλη σκηνή του έργου χωρίς να τον ειδοποιήσουν έλεγαν στην πρόβα
ο ένας τη μετάφραση του Θεοτόκη, ο άλλος του Δαμιράλη, ο τρίτος του Ρώτα, η
τέταρτη του Καρθαίου και ο πέμπτος του Μπελιέ, αν θα το έπαιρνε είδηση. Και μη
μου πείτε πως οι μεταφράσεις δεν περιέχουν, εν σπέρματι, και μάλιστα σε
ποιητικό κείμενο, τα ερμηνευτικά κλειδιά!

Έτσι σε μια υφολογικά αλλοπρόσαλλη παράσταση σώθηκαν μόνο λίγοι. Εν πρώτοις ο
Δημήτρης Καταλειφός, ηθοποιός που βασανίζει το κείμενο, μπόρεσε να περάσει ένα
υποκριτικό ύφος ανάλογο του ζητούμενου. Με άλλον σκηνοθέτη θα είχε σχεδιάσει
καλύτερα και το τραγικό και συνάμα κωμικό μέγεθος αυτού του ρομαντικά μεικτού
θηριώδους ρόλου.

Από την άλλη διανομή σώθηκε ο Αρβανίτης (Κεντ), εν μέρει ο Γεωργακόπουλος
(Γκλόστερ) και οι κυρίες Ναυπλιώτου, Κεχαγιόγλου, Σκιάδη (Κόρες) αν αφαιρούσα
τα καμώματα μεταμοντέρνας σάχλας που τους φόρτωσε η σκηνοθεσία. Θριαμβευτής
της παράστασης ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος, που έδειξε πια πως είναι ηθοποιός
ολκής και ευρείας γκάμας.

Στο «Από Μηχανής»

Στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού στο «Από μηχανής θέατρο» ο Στάθης Λιβαθινός
σκηνοθέτησε την έξοχη μετάφραση του «Ονείρου» του Στρίντμπεργκ του Γιώργου
Δεπάστα. H παράσταση, ενώ ως σύλληψη προσέγγισε το έργο με τη λογική των
ονειρικών συνειρμών, δεν κατόρθωσε να δημιουργήσει τη ροή του ονειρικού χρόνου
και στάθμευσε σε αυτόνομα επεισόδια, ράκη ονειρικής «πραγματικότητας». Αυτή τη
φορά ο Λιβαθινός δεν είχε και το κατάλληλο υποκριτικό υλικό ή δεν μπόρεσε να
το καθοδηγήσει σε εντελή υφολογική συνέπεια. Από τους ηθοποιούς μόνο ο Ήμελλος
αυτή τη φορά και εν μέρει ο Παπανικολάου έφτασαν σε υποκριτική τελειότητα και
από τον γυναικείο πληθυσμό η Δέσποινα Κούρτη στις πολλές της μεταμορφώσεις,
τεχνικά άρτιες. Το τέχνασμα του σκηνοθέτη να τριχοτομήσει τον ρόλο του
Αξιωματικού για να βολέψει τρεις καλούς ηθοποιούς του γκρουπ (Τρουπάκης,
Ανδρέου, Καρδώνης) στέρησε από τον ρόλο συνοχή και συνέπεια, με αποτέλεσμα και
ο ρόλος να αλλοιωθεί και οι ηθοποιοί να νηστέψουν.

H Ναταλία Στυλιανού (Αγνή), ηθοποιός με ετεροβαρή προσόντα, μέσα στην
υφολογική ποικιλία έμεινε ξεκρέμαστη. Το μέγα κέρδος της παράστασης η ιδιοφυής
μουσική παρτιτούρα-θεάτρου του Θοδωρή Αμπαζή. Πολλές φορές λειτουργεί ερήμην
και αυτονόμως, προτείνοντας ύφος.

«Οδού Κεφαλληνίας»

Στο Θέατρο Κεφαλληνίας ο Λευτέρης Βογιατζής στην κλασική μετάφραση του
Δημητριάδη σκηνοθέτησε με τη λογική φαρμακευτικού ζυγού, με επιμονή στη
λεπτομέρεια τις «Δούλες» του Ζενέ, ένα έργο που εδώ και χρόνια ως γραφή έχει
ξεπεραστεί αλλά ως περιεχόμενο όσο περνούν τα χρόνια γίνεται συνταρακτικότερο.
Και μη προς κακοφανισμόν τα ανωτέρω. Και ο Αισχύλος ως γραφή και δομή είναι
έξω από τα νερά μας ακόμη και την αισθητική μας, αλλά μας αφορά. Καίρια. Ο
Βογιατζής μέσα στον αριστουργηματικό χώρο της Ομπολέσκι δίδαξε τις τρεις
σπουδαίες πρωταγωνίστριες βάθος υποκριτικής οπτικής και σχέσεις σκηνικές ως
ιστό αράχνης. H Μπέτυ Αρβανίτη ξεπέρασε άλλη μια φορά τα όριά της (Σολάνζ), η
Πιττακή (Κλερ) με φαντασία δημιούργησε, ηθοποιός αυτή χωρίς μανιέρα, κάτι
σημαντικό, έδωσε μανιέρα στον ρόλο της, αφού υποδύεται την Κυρία. H Μάγια
Λυμπεροπούλου (Κυρία) γνωρίζει να παίζει στα δάκτυλα τα στυλ και αυτοσχεδίασε
σκηνικά τη ρητορική μιας ολόκληρης τάξης και μιας μεγάλης μερίδας γυναικείας
ματαιόδοξης ευήθειας.

Στο «Αμφι-Θέατρο»

Ο Ευαγγελάτος στο «Αμφι-Θέατρο» επανέλαβε ύστερα από 33 χρόνια το αριστούργημα
του Μρόζεκ «Τάνγκο» στην ίδια αναθεωρημένη, εμπνευσμένη στη ρητορική της,
μετάφραση του Παύλου Μάτεσι. Μέσα σ’ ένα οργανωμένο χάος του Γιώργου Πάτσα ο
Ευαγγελάτος καθοδήγησε τους ηθοποιούς του να τελέσουν το αλληγορικό
δρώμενο-σχόλιο πάνω στη μοίρα των επαναστάσεων και στην τύχη των ρομαντικών
και εξεγερμένων με υπερρεαλιστική καλπάζουσα υποκριτική τρέλα.

Εδώ θριαμβεύει ο οίστρος του Χρήστου Βαλαβανίδη. Αυτός ο ηθοποιός με τη θεία
αμεσότητα είναι συνάμα και ένας οικοδόμος μαύρου και παράλογου χιούμορ. Έφτασε
τον ρόλο του πατέρα στα ακραία όριά του. Δίπλα του απροσδόκητη καρατερίστα η
Ασπασία Κράλλη, έπαιξε με μέτρο ανάμεσα στο γκροτέσκο και στο μακάβριο με
ποιητικά υλικά.

Ο Κώστας Αθανασόπουλος, η Μάνια Τεχριτζόγλου, ο Ανταλόπουλος και ο ώριμος
πλέον Δημήτρης Παπανικολάου (Άρθουρ) σχεδίασαν με κύρος τις καρικατούρες του
σατιρικού δοκιμίου πάνω στην ιστορία και την αποτυχία της, του Μρόζεκ.

Καταιγίδα παθών, ζήλειας, προδοσίας…

Στο θέατρο «Αργώ» η Μαριάννα Κάλμπαρη, που συνεχώς αναδεικνύει τα πολλά
της και ποικίλα προσόντα, σκηνοθέτησε με σίγουρο χέρι ένα πολύ τολμηρό για το
θέμα του έργο, το μοναδικό εξάλλου της Μάργκαρετ Έντσον «Wit. Εκτός κωδικού».
Έργο που παρακολουθεί με ακρίβεια και σεβασμό την πορεία προς την κατανόηση
του θανάτου και την κατάφαση της θνητής μας μοίρας μιας καθηγήτριας
ειδικευμένης στη μεταφυσική αγγλική ποίηση (ιδίως του σπουδαίου Τζον Νταν),
πάσχουσας από καρκίνο. Το έργο είναι σκληρό αλλά όχι τρομακτικό και έχει ένα
υπόγειο, θεραπευτικό χιούμορ, ωραία μεταφρασμένο από τη Χριστίνα Μπάμπου. Εδώ
κάνει ρόλο καριέρας η Αιμιλία Υψηλάντη, λιτή, ουσιαστική, συνταρακτική.

H Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη (πάντα άψογη και καίρια), ο Λεωνίδας Κακούρης (πυκνός
και λιτός), η Εκάβη Ντούμα (αφοπλιστικά απλή) και ο Αλέξανδρος Κολλιόπουλος
(υπηρεσιακά ψυχρός), θαυμάσιοι.

Στο «Άνεσις»

Από πέρυσι, με καλύτερη φέτος διανομή, συνεχίζεται το ενδιαφέρον έργο του Άκη
Δήμου, σχόλιο και σεβασμός στο διάσημο έργο του Δουμά που ενέπνευσε ποιητές,
ζωγράφους και συνθέτες. Ο Δήμου στο «H Μαργαρίτα Γκωτιέ ταξιδεύει απόψε»
ανάβει έναν λιβανωτό στο ρομαντικό ερωτικό πάθος, ζητώντας από εμάς σήμερα να
αφήσουμε για λίγο στο φουαγιέ τον κυνισμό μας, τον σεξισμό μας και την
αναισθησία μας και να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τον οίστρο του έρωτα που
είναι συχνά για όσους τον βιώνουν οίστρος θανάτου μέσα σε μια καταιγίδα παθών,
ζήλειας, ευτέλειας, προδοσίας και αφοσίωσης. Τα συστατικά του ρομαντισμού που
φαίνεται να τον νοσταλγεί η εποχή μας απηυδισμένη.

Ένας υποκριτικός θρίαμβος της Πέμης Ζούνη, μιας ηθοποιού που παράγει σκηνική
μαγεία, λάμψη, ερωτισμό χωρίς να γλιστρήσει ούτε μια στιγμή στον στόμφο.

Δίπλα της ο Αλέξανδρος Μπουρδούνης εγγράφει υποθήκη νέου σημαντικού ζεν
πρεμιέ, ο λιτός Κωνσταντίνος Κάππας, ο μετρημένος Αλ. Παναγιωτίδης και ο πάντα
ουσιαστικός Ντίνος Καρύδης. Μια, επιτέλους, σεμνή δουλειά του Αντώνη Καλογρίδη.