Πάγωσα από δέος για τη δύναμη της φύσης

Το πρώτο αλμυρό νερό το ήπιε στον προστατευμένο κόλπο του Αβλέμονα, στα
Κύθηρα. Ήταν 5 χρόνων όταν τσαλαβούτηξε, εκεί για πρώτη φορά, στη θάλασσα.
Τριάντα χρόνια αργότερα βουτηγμένος στη λάσπη έβγαλε 35 ανθρώπους από τα
κύματα του τσουνάμι. Οι τουρίστες που τους έσωσε μίλησαν για τον «Έλληνα
ήρωα». Το ίδιο και η βασίλισσα της Ταϊλάνδης. Ο ίδιος όμως κάνει αλλιώς τον
απολογισμό.

Ο Νίκος Ιωαννίδης δώδεκα μήνες τώρα δεν εγκατέλειψε τα νησιά. Έμεινε εκεί για να βοηθήσει. Τους ψαράδες, τους βαρκάρηδες, τα ορφανά. Μόνο τις ημέρες της επετείου έφυγε. Δεν ήθελε να είναι εκεί όπου «άλλοι θα χορεύουν και άλλοι θα θρηνούν…». Ο ολλανδικός Τύπος αφιέρωσε εκτενή δημοσιεύματα στο κατόρθωμα του Έλληνα δύτη

Ο Νίκος Ιωαννίδης γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 1970 στο Άμστερνταμ. Είναι το
τρίτο παιδί του Σάκη Ιωαννίδη και της Ανς Σχέιπμακερ. Ο πατέρας του –
διευθυντής σήμερα του ΕΟΤ στην Ολλανδία, στο Βέλγιο και το Λουξεμβούργο – ήταν
στέλεχος της Δημοκρατικής Άμυνας και ο μικρός Νίκος μπουσούλαγε ακούγοντας
ελληνικά από τη γιαγιά του, τις θείες του Σούλα και Φανή, τον νονό του Σπύρο
Μερκούρη και τους άλλους εξόριστους φίλους του πατέρα του. Με την πτώση της
δικτατορίας ήρθε, επιτέλους, για πρώτη φορά στην Ελλάδα και από τότε κάθε
καλοκαίρι σαράντα ημέρες γινόταν θαλασσινός. Κύθηρα, Ζάκυνθος, Λευκάδα, Κρήτη,
Κάρπαθος, Κως, Νίσυρος, Χίος, Θάσος. Τελείωσε το Λύκειο στο Άμστερνταμ και το
μυαλό του ήταν στη θάλασσα του Νότου. Τελικά έγινε εκπαιδευτής στις
καταδύσεις. Και τον Δεκέμβριο του 2004 είχε προγραμματίσει να γιορτάσει τα
γενέθλιά του σε μια παραλία του Ινδικού, εκεί που ζούσε τα τελευταία 5 χρόνια
παρέα με τον σκύλο του. H φύση όμως τα ήθελε αλλιώς. Φέτος τα Χριστούγεννα ο
Νίκος έφυγε «βιαστικά» από τα νησιά. Δεν ήθελε να τον βρει η επέτειος εκεί.
Άλλοι να χορεύουν και άλλοι να θρηνούν. Έτσι η «ετήσια επέτειος» που έφερε
ξανά τα κανάλια στην περιοχή, τον βρήκε στον αέρα, να πετάει προς την Ευρώπη.
Όχι ότι θέλει να εγκαταλείψει τα νησιά. Άλλωστε ένα χρόνο τώρα ήταν εκεί και
βοηθούσε. «18 βάρκες για τους ψαράδες που τα χάσανε όλα. Ένα πλωτό λεωφορείο
να πηγαίνουν τα παιδιά σχολείο. 2 ιχθυοτροφεία για 40 οικογένειες…». Ό,τι
μπορούσε, τέλος πάντων, το έκανε. Μήπως και διώξει από τα μάτια του τις τρεις
εκείνες τελευταίες ημέρες του 2004.

Τι κάνατε εκείνη την περίοδο στην περιοχή;

Έως την ημέρα της καταστροφής έδινα μαθήματα κατάδυσης σε τουρίστες στο νησί
Κο-Πι-Πι και στα γύρω νησάκια.

Δουλεύατε χρόνια στη θάλασσα;

Ναι, είχα δουλέψει ένα διάστημα στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Το 1999 γνώρισα
την Ταϊλάνδη. Εκεί ξεκίνησα τη δική μου σχολή καταδύσεων το 2001.

H ζωή των κατοίκων σε αυτή τη γωνιά του Ινδικού Ωκεανού εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό. Τα γαλαζοπράσινα νερά, που έδειξαν την πιο άγρια φύση τους πριν από ένα χρόνο, γίνονται ξανά πηγή ανάπτυξης

Είχατε καταλάβει τι θα γινόταν; Υπήρχε κάτι που σας είχε
προειδοποιήσει;

Φυσικά όχι, αλλά όταν είδα το νερό να απομακρύνεται από την ακτή 200-300 μέτρα
μέσα σε λίγα λεπτά και τα ψάρια να σπαρταράνε πάνω στον στεγνό βυθό,
συνειδητοποίησα ότι το νερό θα επέστρεφε βίαια τα επόμενα λεπτά. Σαν
εκπαιδευτής στο νησί, ήξερα πολύ καλά τη συμπεριφορά της θάλασσας, κάθε λεπτό
της ημέρας. Έχουμε ειδικές πινακίδες που δίνουν με ακρίβεια την παλιρροϊκή
συμπεριφορά και το ύψος της θάλασσας.

Να τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή; Πού ήσασταν όταν είδατε τη
θάλασσα να απομακρύνεται από την ακτή;

Ήταν 26 Δεκεμβρίου. 10 το πρωί. Φορτώναμε τον εξοπλισμό στη βάρκα, για να πάμε
για κατάδυση. Και ενώ περιμέναμε παλίρροια, λόγω της πανσελήνου που είχε το
προηγούμενο βράδυ, το νερό άρχισε να υποχωρεί. Έφτασε χαμηλότερα και από την
πιο χαμηλή ένδειξη άμπωτης που γνωρίζαμε. H βάρκα μέσα σε ένα λεπτό ακούμπησε
στη στεγνή επιφάνεια. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά.

Ήταν 10.15 και έτρεξα προς τα μέσα, προς τα εκεί που «έφευγε» η θάλασσα και
είδα στην άλλη άκρη του κόλπου το παλιρροϊκό κύμα να επιστρέφει με πολύ θόρυβο
και βία. Αμέσως σκέφθηκα ότι το ίδιο θα συμβεί και στη δική μας παραλία και
άρχισα να τρέχω προς την ακτή. Να ειδοποιήσω το προσωπικό και τους τουρίστες.
Ευτυχώς, το ξενοδοχείο ήταν χτισμένο σε ένα ύψωμα ακριβώς πίσω από την παραλία
και οι άνθρωποι μπόρεσαν να καλυφθούν. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, 30 το πολύ,
το πρώτο κύμα χτύπησε με τεράστια δύναμη την ακτή. H σχολή κατάδυσης, το
εστιατόριο και το μπαρ του ξενοδοχείου που ήταν χτισμένα πάνω στην ακτή
εξαφανίστηκαν τελείως.

Δεν σκεφθήκατε να τρέξετε και εσείς προς τον λόφο;

Πάγωσα από το δέος για τη δύναμη της φύσης. Το νερό δεν σταμάταγε να ανεβαίνει
και μετά να υποχωρεί και με περισσότερη δύναμη να επιστρέφει, παρασέρνοντας
ό,τι έβρισκε μπροστά του. Στην αρχή παρασύρθηκα και εγώ από το νερό και τη
λάσπη μέσα στην οποία ήταν αδύνατο να κολυμπήσει κανείς, αλλά κατάφερα να βγω.
Δίπλα μου, κοντά μου, άρχισα να ακούω ανθρώπινες κραυγές. Τότε συνειδητοποίησα
ότι έπρεπε να κάνω κάτι, να βρω έναν τρόπο δράσης, να βοηθήσω. Δέθηκα με ένα
σκοινί που κράταγαν 3 Ταϊλανδοί και άρχισα να βγάζω όποιον μπορούσα από το
νερό.

Το ίδρυμα «Βοηθήστε το Κο-Πι-Πι» προσπαθεί να δώσει ελπίδα στους κατοίκους. Ο Νίκος Ιωαννίδης δεν λείπει ούτε από αυτό το προσκλητήριο

Όταν η θάλασσα ηρέμησε, ποια ήταν η εικόνα που αντικρύσατε;

Ήταν γύρω στις 11.30. Έτρεξα προς το χωριό αναζητώντας τους φίλους μου.
Πλησιάζοντας αντίκρυζα όλο και περισσότερους σορούς θυμάτων και αντιλήφθηκα το
μέγεθος της καταστροφής και του δράματος που είχε χτυπήσει το Κο-Πι-Πι. H
ανησυχία μου για τους φίλους μου μεγάλωνε, καθώς δεν γνώριζα τι τους είχε
συμβεί. Τελικά ήταν καλά και αμέσως οργανωθήκαμε, αρχικά για να αναζητήσουμε
έναν αγνοούμενο φίλο μας. Μετά ακούγοντας κραυγές βοηθείας αρχίσαμε να
κατεβάζουμε ανθρώπους από στέγες και δέντρα. Από τις 12 έως αργά το νύχτα εγώ
και οι 5 φίλοι μου μεταφέραμε τραυματίες στο «Ρέγκε Μπαρ» που βρισκόταν στο
ψηλότερο σημείο του χωριού. Γρήγορα άρχισαν και άλλοι να κάνουν το ίδιο και το
μπαρ μέσα σε λίγες ώρες γέμισε τραυματίες. Χρησιμοποιούσαμε πόρτες για φορεία
και δίναμε όπως όπως και με ό,τι υλικό βρίσκαμε τις πρώτες βοήθειες. Δυστυχώς
αρκετοί άνθρωποι είχαν τραυματισθεί σοβαρά και χάθηκαν μπροστά στα μάτια μας,
δεν μπορούσαμε να κάνουμε τίποτα.

Υπήρξε κάποια στιγμή που φοβηθήκατε; Που είπατε «τα παρατάω»;

Την πρώτη ημέρα μετέφερα συνεχώς μέχρι τις 11 το βράδυ τραυματίες στο μπαρ και
από εκεί στο ελικόπτερο και τις βάρκες. Ένιωσα τέτοια εξάντληση που λύγιζαν τα
γόνατά μου. Αλλά η στιγμή που φοβήθηκα ήταν την τρίτη ημέρα. Είχα μεταφέρει
τους επισκέπτες στο τελευταίο πλοίο που χρησιμοποιήθηκε για την εκκένωση του
νησιού και γύριζα μόνος στο ξενοδοχείο για να αποφασίσουμε με το προσωπικό εάν
θα μείνουμε και τι θα κάνουμε. Το ξενοδοχείο όμως ήταν εγκαταλελειμμένο, όλο
το προσωπικό είχε ήδη φύγει φοβούμενο τον κίνδυνο μόλυνσης, ο μόνος που ήταν
εκεί και με περίμενε ήταν ο σκύλος μου ο Νταμπλ. Εκείνη τη στιγμή, με όλο το
νησί άδειο – μόνο μερικοί στρατιώτες και πτώματα υπήρχαν – αισθάνθηκα
πραγματικά φόβο, συνειδητοποίησα ότι δεν είχα οργανώσει τη δική μου αναχώρηση.
Ύστερα από 6 ώρες άκουσα να φωνάζουν το όνομά μου. Ήταν ένας άλλος Έλληνας, ο
φίλος μου Σπύρος Τσάπρας, και ο καπετάνιος Μπανχ, που ήρθαν από ένα άλλο νησί
αναζητώντας με. Ήταν η στιγμή που έκλαψα.

Ύστερα από όλα αυτά που ζήσατε φοβάσθε τη θάλασσα;

Όχι. Φοβάμαι για όλα αυτά που δεν μπορούμε να κάνουμε όταν η φύση «μιλήσει».
Δεν είναι μόνο τα όσα έζησα στα νησιά, αλλά είναι και όλες οι άλλες μεγάλες
καταστροφές που είδαμε το 2005. Ο τυφώνας στη Νέα Ορλεάνη, ο σεισμός στο
Πακιστάν… Αναρωτιέσαι γιατί, παρόλη την τεχνολογική εξέλιξη που γνωρίζουμε,
δεν είμαστε σε θέση να αντιμετωπίσουμε επαρκώς και οργανωμένα παρόμοιες
καταστροφές.

«Υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που περιμένουν βοήθεια»

«Όταν είδα το νερό να απομακρύνεται από την ακτή και τα ψάρια να σπαρταράνε στον στεγνό βυθό, συνειδητοποίησα ότι το νερό θα επέστρεφε βίαια. Ήταν 10.15 και είδα στην άλλη άκρη του κόλπου το παλιρροϊκό κύμα», λέει ο Νίκος Ιωαννίδης

Πώς είδατε τη συμπαράσταση της διεθνούς κοινότητας;

Δυστυχώς η βοήθεια ήρθε αργά και μέχρι σήμερα δεν είναι επαρκής, ούτως ώστε να
φθάσει σε όλους τους πληγέντες και να απαλύνει τον πόνο τους. Ακόμα και
σήμερα, ένα χρόνο μετά την καταστροφή, υπάρχουν πολλοί που περιμένουν βοήθεια.
Είναι πολύ λυπηρό ότι ενώ συγκεντρώθηκε το μεγαλύτερο ποσό που έχει δοθεί ποτέ
παγκοσμίως για ανθρωπιστική βοήθεια, δεν καταφέραμε να προσφέρουμε
αποτελεσματική βοήθεια στους πληγέντες.

Τα κράτη, οι διεθνείς οργανισμοί, οι οργανώσεις ή οι απλοί
άνθρωποι βοήθησαν περισσότερο;

Στο νησί Κο-Πι-Πι, τα περισσότερα οργανώθηκαν από μη κυβερνητικές οργανώσεις
και απλούς ανθρώπους του νησιού.

Πώς είναι πια η ζωή σε αυτές τις περιοχές;

Δεν χτυπήθηκαν τα νησιά με την ίδια ένταση, με αποτέλεσμα και η ζωή να έχει
διαμορφωθεί διαφορετικά. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η ανεργία, λόγω της
καταστροφής της τουριστικής βιομηχανίας. Δεν είναι μόνο οι μεγάλες μονάδες που
έχουν πρόβλημα, αλλά είναι κυρίως η μεσαία τάξη και οι φτωχοί, οι ψαράδες, οι
νομάδες της θάλασσας, οι βαρκάρηδες που έκαναν τις μεταφορές. Σχεδόν το 80%
του αρχικού πληθυσμού δεν έχει γυρίσει ακόμη στο νησί. Δεν έχουν ακόμη πού να
μείνουν. Έχει ξανακτιστεί μόνο το 35% των κατοικιών.

H δική σας ζωή πώς θα συνεχισθεί;

Αυτή τη στιγμή ολοκληρώνω τις δραστηριότητές μου με την οργάνωση «Help
Koh-Phi-Phi» και δεν ξέρω ακριβώς ποια θα είναι τα βήματά μου, αλλά υπάρχει
μεγάλη πιθανότητα να συνεχίσω τις επαγγελματικές μου δραστηριότητες στην
Ελλάδα.

Και τι θα αφήσετε πίσω σας;

Το μόνο που με απασχολεί από όλα αυτά που θα αφήσω πίσω μου είναι τα 40 ορφανά
που είχε «υιοθετήσει» η οργάνωσή μου. Δώδεκα μήνες τώρα τους παρέχουμε στέγη,
φαγητό και εκπαίδευση. Αλλά εμείς δεν μπορούμε να συνεχίσουμε άλλο. Πρέπει
όμως να βρεθεί ένα τρόπος αυτά τα παιδιά να ζήσουν. Να συνεχίσουν το σχολείο
τους. Σκέφτομαι να ζητήσω από τους Έλληνες να υιοθετήσουμε αυτά τα παιδιά. Να
τα σώσουμε.

Ποια είναι η επαφή σας με την Ελλάδα;

H οικογένειά μου, οι φίλοι μου και φυσικά η θάλασσα.

Πόσο έχει αλλάξει τη ζωή σας ο Δεκέμβριος του 2004;

Το πόσο δεν το γνωρίζω ακόμα. Πάντως η ειρηνική ειδυλλιακή ζωή που είχα στο
νησί, με μόνη έγνοια τον εαυτό μου και τον σκύλο μου, άλλαξε με την ίδια
ένταση που τα κύματα έσκασαν στην παραλία. Ένα χρόνο τώρα μαζεύαμε χρήματα για
τους πληγέντες, οργανώναμε και επιβλέπαμε την προσφορά βοήθειας, μεσολαβούσαμε
ανάμεσα σε υπουργούς και ψαράδες, συμπαραστεκόμασταν στους νομάδες της
θάλασσας. Ελπίζω πάντως να βρω ξανά τον παλιό μου ενθουσιασμό για τα απλά
καθημερινά πράγματα.

Θέλετε να κάνετε οικογένεια; Παιδιά;

Ναι, όταν ξαναβάλω τη ζωή μου σε τάξη.

«H στιγμή της επιλογής ήταν η πιο δύσκολη…»

Έσωσε 35 ανθρώπους με κίνδυνο της ζωής του, όμως ο Νίκος Ιωαννίδης δεν συμφωνεί με τη λέξη «ήρωας»

Ποιος ήταν ο πρώτος άνθρωπος που σώσατε;

Ο πρώτος που βοήθησα ήταν ο σκύλος μου και μετά ένας μεσήλικας Ταϊλανδός και ο
τελευταίος μία γυναίκα που τράβηξα από τα μαλλιά.

Πόσους ανθρώπους σώσατε; Οι αρχές λένε ότι σώσατε 35 ανθρώπους,
οι περισσότεροι Ολλανδοί…

Μέσα σε αυτή τη χαοτική κατάσταση δεν μετρούσα πόσους ανθρώπους μπόρεσα να
βοηθήσω. Σχεδόν δεν μπορούσα να διακρίνω ούτε την εθνικότητα τους, γιατί
ήμασταν όλοι καλυμμένοι με λάσπες.

Τι σας έλεγαν οι άνθρωποι που σώζατε;

Μερικοί από τους τραυματίες που βοήθησα δεν ήταν σε θέση να μιλήσουν, άλλοι
ρώταγαν εάν είχα δει κάποιο συγγενικό τους πρόσωπο, άλλοι ζήταγαν συνεχώς
συγγνώμη επειδή δεν μπορούσαν να περπατήσουν, φυσικά μερικοί ήταν ευγνώμονες,
αλλά οι περισσότεροι ήταν σε κατάσταση σοκ για να μπορούν να πουν οτιδήποτε.

Με ποια κριτήρια επιλέγατε τους ανθρώπους που βοηθούσατε; Φαντάζομαι
ότι ακούγατε από παντού κραυγές…

Ναι, η πιο δύσκολη στιγμή είναι η στιγμή της επιλογής. Ποιον θα βοηθήσεις,
ποιον θα βγάλεις από τη θάλασσα, ποιον από τα ερείπια, ποιον θα μεταφέρεις
πρώτα. Χωρίς να ξέρεις ποιον πραγματικά μπορείς να σώσεις, τι μπορεί να είναι
πιο αποτελεσματικό ή τι θα ακολουθήσει έπειτα από λίγο.

Κάποιον από όλους αυτούς που σώσατε, τον ξέρατε;

Όχι, μόνο τον σκύλο μου.

Πώς είναι οι άνθρωποι όταν κινδυνεύουν; Βοηθάνε ο ένας τον άλλο;
Ή ο καθένας κοιτάει πώς θα σωθεί;

H πλειονότητα βρισκόταν σε κατάσταση σοκ. Οι άνθρωποι που κινδυνεύουν να
πεθάνουν αντιδρούν διαφορετικά. Μερικοί αντιμετωπίζουν στωικά και σιωπηλά την
κατάσταση. Άλλοι παλεύουν για τη ζωή, αλλά ανησυχούν περισσότερο για τη ζωή
των δικών τους ανθρώπων και των διπλανών τους. Και για άλλους ισχύει το «ο
σώζων εαυτόν σωθήτω». Για μένα είναι ακόμα γρίφος, πόσο ήρεμα επικοινωνούσαν
μερικοί από τους τραυματίες που ήταν σε πολύ άσχημη κατάσταση. Όπως τρόμο μού
προκαλεί η συμπεριφορά κάποιων ανθρώπων που βρήκαν την ευκαιρία να λεηλατήσουν
ό,τι υπήρχε μπροστά τους, ακόμα και τους νεκρούς.

Υπήρξαν και κάποιοι άλλοι ήρωες σαν και εσάς που όμως χάθηκαν σε κάποια από
τις προσπάθειές τους;

Πρώτα απ’ όλα να σας πω ότι δεν συμφωνώ ιδιαίτερα με τη λέξη ήρωας. Εκείνη τη
στιγμή δεν αντιλαμβανόμουν ότι διέπραττα μία ηρωική πράξη. Ό,τι έκανα, το
έκανα με έναν αυτοματισμό και όχι γιατί έπρεπε να το κάνω. Σίγουρα πάντως
υπάρχουν και άλλοι αφανείς «ήρωες», ας χρησιμοποιήσουμε τον όρο χάριν
συνεννοήσεως, που δεν έχουν κερδίσει την αναγνώριση που θα έπρεπε. Και ακόμη
πιο σίγουρο είναι ότι πολλοί χάθηκαν στην προσπάθειά τους να βοηθήσουν και δεν
βρίσκονται μαζί μας σήμερα για να μας πουν όλα αυτά που έζησαν. Υπάρχουν
πολλοί γονείς που στην προσπάθειά τους να σώσουν τα παιδιά τους, χάθηκαν μαζί
με τα παιδιά τους.