Hλεκτρικές «βόμβες» στις χωματερές

Διακόσιοι τόνοι μολύβδου, 150 κιλά υδραργύρου, 850 κιλά καδμίου, 200 κιλά
βηρυλλίου και 25 τόνοι αντιμονίου καταλήγουν κάθε χρόνο στις – νόμιμες και
παράνομες – ελληνικές χωματερές: πρόκειται για μια πραγματική τοξική απειλή,
που προέρχεται από τα ηλεκτρονικά και ηλεκτρικά απόβλητα.

Τοξικές ουσίες – ύποπτες και για καρκινογενέσεις – που όμως δεν συλλέγονται
όταν οι ηλεκτρικές συσκευές καταστρέφονται, με αποτέλεσμα να συσσωρεύονται
στους σκουπιδότοπους, εγκυμονώντας κινδύνους για το περιβάλλον και τους
πολίτες.

H χώρα μας βρίσκεται ακόμα πολύ μακριά από τον ευρωπαϊκό στόχο για το 2006 –
που συνίσταται στον διαχωρισμό 4 κιλών επικίνδυνων ουσιών ανά κάτοικο, κάθε
χρόνο. Κι αυτό διότι τα συστήματα διαχείρισης και ανακύκλωσης βρίσκονται ακόμα
στα… σπάργανα στη χώρα μας.

Από το 2002, έχουν καταλήξει συνολικά στις χωματερές (όπως προκύπτει από
έρευνα του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών – Τομέας Υδραυλικής και
Περιβαλλοντικής Μηχανικής) πολύ μεγάλες ποσότητες επικίνδυνων ουσιών: περίπου
1.204 τόνοι μολύβδου, 1 τόνος υδραργύρου, 5,6 τόνοι καδμίου, 181 τόνοι
αντιμονίου και 1,3 τόνοι βηρυλλίου.

200.000 τόνοι. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι κάθε χρόνο αποσύρονται
περίπου 200.000 τόνοι ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού. Ποσότητα η
οποία, όπως τονίζουν οι ερευνητές (K. Πούλιος, Χατζηαγγέλου, Παπαχρήστου),
είναι τεράστια και η οποία διαρκώς αυξάνεται. Συνεπώς είναι αναγκαία η συλλογή
και διαχείριση των επικινδύνων ουσιών που εμπεριέχονται στις εν λόγω συσκευές.

Ακόμα κι αν το 2006 επιτευχθεί ο στόχος της συλλογής επικίνδυνων ουσιών από
τις ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές – κάτι απίθανο, αφού δεν λαμβάνεται
κανένα ειδικό μέτρο – η παρουσία των ουσιών αυτών θα μειωθεί μεν κατά 58% από
τις χωματερές, ωστόσο περισσότεροι από 79 τόνοι μολύβδου θα εξακολουθήσουν να
παραμένουν στους σκουπιδότοπους.

Σημειώνεται ότι, λόγω του πολύ μεγάλου αριθμού παράνομων χωματερών που
λειτουργούν στη χώρα μας, έχει παρατηρηθεί σε αρκετές περιπτώσεις μόλυνση του
υδροφόρου ορίζοντα των περιοχών οι οποίες γειτνιάζουν με τις χωματερές – με
όλες τις παρενέργειες που συνεπάγεται η εναπόθεση επικίνδυνων ουσιών.

Στα σκουπίδια. Από τα πορίσματα σχετικής μελέτης που εκπόνησε το Τμήμα
Μηχανολόγων Μηχανικών του ΑΠΘ (Εργαστήριο Μετάδοσης Θερμότητας και
Περιβαλλοντικής Μηχανικής) σε νοικοκυριά αλλά και σε καταστήματα ηλεκτρονικών,
προκύπτει ότι μεγάλη μερίδα των συσκευών αυτών καταλήγουν απευθείας στα
σκουπίδια!

Τέσσερις στις δέκα ηλεκτρικές συσκευές μεγάλου μεγέθους οδηγούνται κατευθείαν
στις χωματερές. Περίπου τρεις στις δέκα «δωρίζονται» από τους καταναλωτές
σε… άλλους καταναλωτές, δύο στις δέκα απλώς αποθηκεύονται και μόνο μία στις
δέκα πωλείται σε εμπόρους μετάλλου.

Σε ό,τι αφορά τις συσκευές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού – κινητά, υπολογιστές
– όπως δείχνει η έρευνα, περίπου 20% εξ αυτών «οδηγούνται» από τους
καταναλωτές στα σκουπίδια και, έπειτα, στις χωματερές. Περίπου 40% των
συσκευών επαναχρησιμοποιούνται και σε ποσοστό 40% αποθηκεύονται.

Ακόμα πιο απογοητευτική είναι η εικόνα στις μικρές ηλεκτρικές – ηλεκτρονικές
συσκευές (ηλεκτρικά σίδερα, πιστολάκια, σκούπες, σταθερά τηλέφωνα, πλυντήρια
πιάτων): η συντριπτική πλειονότητά τους – γύρω στο 80% – καταλήγει στις
χωματερές.

Όπως λέει στα «NEA» ο καθηγητής κ. Αβραάμ Καραγιαννίδης, ο οποίος ήταν
επικεφαλής της έρευνας, οι συσκευές εξακολουθούν έως σήμερα να έχουν την ίδια
«πορεία» – καταλήγουν στις χωματερές, μετά το τέλος της «ζωής» τους. Ωστόσο,
το ενθαρρυντικό είναι, προσθέτει, ότι «το σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης
ηλεκτρονικών αποβλήτων δεν είναι πλέον “στα χαρτιά”, αλλά υλοποιείται.
Βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη». Ο καθηγητής προσθέτει πάντως ότι η εναπόθεση των
συσκευών στις χωματερές εγκυμονεί κινδύνους, αφού αρκετές απ’ αυτές
εμπεριέχουν επικίνδυνα υλικά. «Για παράδειγμα, οι οθόνες των παλαιών
υπολογιστών είναι ιδιαίτερα τοξικές εάν σπάσουν. Εμπεριέχουν μόλυβδο, που
είναι τοξικός».

Δεν ξέρουν για την ανακύκλωση

Τα περισσότερα καταστήματα πώλησης ηλεκτρικών – ηλεκτρονικών ειδών στη
Θεσσαλονίκη δεν έχουν οργανώσει συστήματα ανακύκλωσης, ενώ δεν είναι πλήρως
ενημερωμένα για τη νομοθεσία σχετικά με την ανακύκλωση, όπως προκύπτει από την
έρευνα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. Το ίδιο ισχύει και
για μεγάλες αλυσίδες ηλεκτρονικών ειδών στην Αθήνα: «TA NEA» μάλιστα
επικοινώνησαν με καταστήματα και ρώτησαν τους υπευθύνους εάν συλλέγουν
παλαιούς υπολογιστές και εάν κάνουν ανακύκλωση. «Δυστυχώς, δεν κάνουμε κάτι
τέτοιο…», ήταν η απάντηση σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις…