«Πάψτε να λυπάστε την Aφρική»

Τον έχουν παινέψει, τον έχουν χειροκροτήσει, ακόμα και «Πρόσωπο της
Χρονιάς» τον ανακήρυξαν για το καλό που κάνει: την προσπάθειά του να
ευαισθητοποιήσει τους πλούσιους Δυτικούς, ώστε να ανακουφίσουν τους φτωχούς
Αφρικανούς δίνοντας περισσότερα, και ακόμα περισσότερα χρήματα. Για κάποιους,
όμως, ο τρόπος με τον οποίο ο Μπόνο – και ο κάθε Μπόνο – προσπαθεί να
βοηθήσει, δίνοντας την εντύπωση μιας Αφρικής εγγενώς ανήμπορης, που μόνον οι
«έξω» μπορούν να σώσουν, είναι καταστροφικός.

Σαράντα χρόνια πριν, μόλις ολοκλήρωσε τις πανεπιστημιακές σπουδές του, ο Πολ Τερού κατετάγη στο Ειρηνευτικό Σώμα και εργάστηκε εθελοντικά ως δάσκαλος στο Μαλάουι

Σκληρή, πράγματι, η πένα του Αμερικανού συγγραφέα Πολ Τερού στην
«International Herald Tribune». Αναφερόμενος στο ταξίδι που έκαναν πρόσφατα ο
Μπραντ Πιτ και η Αντζελίνα Τζολί στην Αιθιοπία, γράφει πως παρακολουθώντας το
διάσημο ζεύγος να αγκαλιάζει μικρούς Αφρικανούς, του ήρθε στο μυαλό η εικόνα
του Ταρζάν και της Τζέιν… Ο Τερού χαρακτηρίζει την πρόθεση του Μπιλ Γκέιτς
να στείλει ηλεκτρονικούς υπολογιστές στην Αφρική «αντιπαραγωγική, αν όχι
τρελή», και δεν κρύβει πως θεωρεί τον Μπόνο, κατά κόσμον Πολ Χιούσαν, «τον
πλούσιο Ιρλανδό ρόκερ με το καουμπόικο καπέλο», έναν άνθρωπο που χρησιμοποιεί
την Αφρική προκειμένου να πείσει για την αξία του. Επειδή όμως γνωρίζει καλά
τη Μαύρη Ήπειρο και «πονάει» τους ανθρώπους της, έχει ενδιαφέρον να
παρακολουθήσουμε το σκεπτικό του.

Εθελοντής. Σαράντα χρόνια πριν, μόλις ολοκλήρωσε τις πανεπιστημιακές
σπουδές του, ο Τερού κατετάγη στο Ειρηνευτικό Σώμα και εργάστηκε εθελοντικά ως
δάσκαλος στο Μαλάουι. Γνώρισε τότε μια χώρα πλούσια σε βλάστηση, που υποσχόταν
στους κατοίκους της ένα καλύτερο μέλλον. Σήμερα βλέπει ένα αποψιλωμένο,
αποτυχημένο κράτος, πιο φτωχό, με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, περισσότερες
αρρώστιες και χειρότερες υπηρεσίες από τότε. Δεν φταίει όμως η έλλειψη έξωθεν
βοήθειας, λέει. Το Μαλάουι κατά διαστήματα ευεργετήθηκε με χιλιάδες ξένους
δασκάλους, γιατρούς και νοσοκόμες και μπόλικη οικονομική βοήθεια. «Το να
ρίχνουμε εκεί και άλλα χρήματα με τον ίδιο παλιό τρόπο δεν είναι μόνο άχρηστο,
είναι και επιβλαβές», λέει. Στην πραγματικότητα, οι δωρητές «επιτρέπουν την
κατάχρηση των χρημάτων αυτών, κλείνοντας τα μάτια στην κακή διακυβέρνηση, τις
νοθευμένες εκλογές και τους βαθύτερους λόγους για τους οποίους οι χώρες αυτές
αποτυγχάνουν».

Ο Αμερικανός συγγραφέας Πολ Τερού δεν κρύβει πως θεωρεί τον Μπόνο, κατά κόσμον Πολ Χιούσαν, «τον πλούσιο Ιρλανδό ρόκερ με το καουμπόικο καπέλο», έναν άνθρωπο που χρησιμοποιεί την Αφρική προκειμένου να πείσει για την αξία του

Ερείπια. Ο Τερού δεν μιλάει για την ανθρωπιστική βοήθεια, τις
εκστρατείες ενημέρωσης γύρω από το AIDS ή τον εφοδιασμό με φθηνότερα φάρμακα –
αυτό το ξεκαθαρίζει. Μιλάει για τη θεωρία που θέλει την Αφρική να χρειάζεται
απλώς περισσότερα μεγαλεπήβολα προγράμματα, περισσότερους εθελοντές, διαγραφή
χρεών, περισσότερα χρήματα. Τα πρώτα του σαράντα χρόνια, το Μαλάουι είχε δύο
προέδρους: έναν μεγαλομανή, που αποκαλούσε εαυτόν μεσσία, και έναν απατεώνα,
που έσπευσε να κοσμήσει με το πορτρέτο του τα χαρτονομίσματα. Ο νέος πρόεδρος
της χώρας, Μπίνγκου Βα Μουταρίκα, εγκαινίασε πέρυσι τη θητεία του
ανακοινώνοντας την πρόθεσή του να αγοράσει έναν στόλο από πανάκριβα
αυτοκίνητα. Πολλά από τα σχολεία στα οποία είχε διδάξει ο Τερού και οι
υπόλοιποι δάσκαλοι του Ειρηνευτικού Σώματος το ’60 είναι σήμερα ερείπια –
γεμάτα γκράφιτι, με σπασμένα τζάμια, βυθισμένα στα αγριόχορτα. Τα χρήματα δεν
πρόκειται να το διορθώσουν αυτό, λέει. Τι θα το διορθώσει, λοιπόν;

H Μαύρη Ήπειρος τρώει τα παιδιά της

Είναι πολύ εύκολο για έναν Αφρικανό να αφήσει πίσω του την Αφρική. Μια
πρόσφατη έρευνα της Παγκόσμιας Τράπεζας αποκάλυψε πόσο καταστροφική είναι για
την ήπειρο η μετανάστευση στη Δύση ικανών ανθρώπων από τις μικρές ή τις
μεσαίες μεγέθους χώρες της. H Αφρική, λέει ο Τερού, δεν αντιμετωπίζει
πραγματική έλλειψη ικανών ανθρώπων – ούτε καν χρημάτων. Απλώς, η συγκατάβαση
με την οποία την αντιμετωπίζουν οι δωρητές την έχει κάνει να μην πιστεύει στον
εαυτό της – και να τρώει τα παιδιά της. Αν ο Μπόνο είχε σταθεί λίγο να
κοιτάξει καλά το Μαλάουι, θα είχε δει σε αυτό μια ενσάρκωση της ίδιας του της
πατρίδας – κάποια χρόνια πριν. Θα είχε δει, λοιπόν, και τη λύση: «Αφού πέρασαν
αιώνες ευχόμενοι να ζούσαν σε άλλες χώρες, οι Ιρλανδοί κατάλαβαν πως η
παιδεία, η ορθολογική διακυβέρνηση, η αναστροφή της διαρροής των ικανών και η
εργατικότητα, μπορούσαν να μετατρέψουν την Ιρλανδία από οικονομικά ανάπηρο σε
ευημερούν έθνος. Ακούτε, κύριε Χιούσαν;».

H εμπειρία της διδασκαλίας

Ένας φίλος του Τερού από το Μαλάουι, υψηλά ιστάμενος, του ζήτησε κάποτε μεταξύ
αστείου και σοβαρού να στείλει τα παιδιά του εκεί να διδάξουν. «Θα τους έκανε
καλό», του είπε. Ο Τερού δεν διαφωνεί. H δική του διδασκαλική εμπειρία στην
Αφρική – έναν τόπο «πολύ πιο αξιαγάπητο, ειρηνικό, ανθεκτικό και αυτάρκη από
ό,τι τον παρουσιάζουν» – ήταν από τις ωραιότερες της ζωής του. Δεν μπορεί όμως
να μην επισημάνει ότι τα παιδιά του φίλου του από το Μαλάουι, παιδιά μορφωμένα
και ικανά, εργάζονται στις ΗΠΑ και τη Βρετανία…

LINK:

* www.paultheroux.com/