TPITH AΠOΨH Άστοχη νομοθετική αντιμετώπιση

H Γαλλίδα ανακρίτρια Εύα Ζολί λέει χαρακτηριστικά ότι το «βρώμικο»
χρήμα του σύγχρονου οικονομικού εγκλήματος δεν φέρει πλέον το στίγμα της
ντροπής των προηγούμενων δεκαετιών, τότε δηλαδή που τα χαρτονομίσματα
κυκλοφορούσαν στα πάρκινγκ των καζίνο και οι (ύποπτες) περιουσίες μεταφέρονταν
κρυφά υπό τη μορφή ράβδων χρυσού στα καντόνια της Ελβετίας.

Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει δραστικά. Έτσι, το μαύρο χρήμα κυκλοφορεί με
μεγάλη ταχύτητα από τον ένα λογαριασμό στον άλλο και από τον ένα φορολογικό
παράδεισο στον άλλο, υπό την κάλυψη εξωχώριων (off shore) εταιρειών, που
βρίσκονται κάτω από τον έλεγχο ευυπόληπτων διαχειριστών, οι οποίοι επενδύουν
μεταγενέστερα αυτό το χρήμα σε «νόμιμες» επενδύσεις.

Γιατί τα αναφέρω αυτά; Γιατί η κυβέρνηση όφειλε, τουλάχιστον, να είναι πιο
προσεκτική όταν νομοθετεί για αυτά τα ζητήματα (και όχι να συμπεριφέρεται ως
επικίνδυνος ερασιτέχνης που δεν κατανοεί στοιχειωδώς τα σύγχρονα
οικονομικά δεδομένα).

Μάλιστα, είχε αυτή την πολιτική υποχρέωση, γιατί η λειτουργία των
παραδικαστικών κυκλωμάτων καθόρισε καταλυτικά την πολιτικο-κοινωνική ατζέντα
αυτού του τόπου. Ποιες λύσεις θα μπορούσαν να υποδειχθούν για να ξεπεραστεί
(μακροπρόθεσμα) το πρόβλημα που προέκυψε από τις άστοχες τροποποιήσεις που
κατέθεσε ο υπουργός της Δικαιοσύνης σε σχέση με το ξέπλυμα του βρώμικου
χρήματος;

Κατά τη γνώμη μου είναι εντελώς απαραίτητο να υποβληθεί ένα νέο νομοσχέδιο για
να γίνει αντιληπτή η ακόλουθη κομβική φιλοσοφία, που ατυχώς δεν κατανόησαν
ούτε οι συντάκτες του παραπάνω νομοθετήματος (αλλά ούτε και τα υπόλοιπα
κόμματα).

Τι πρέπει, δηλαδή, να αντιληφθούμε; Πρέπει να αντιληφθούμε ότι το άδικο της
πράξης που παράγεται από το ξέπλυμα του «βρώμικου χρήματος» θεωρείται σήμερα
από όλους τους σοβαρούς αναλυτές ότι είναι αυτοτελές και αυτόνομο. Με άλλα
λόγια: Το αδίκημα της νομιμοποίησης εσόδων δεν μπορεί να είναι
«παρακουλουθηματικό» – απλώς – μιας προηγούμενης αξιόποινης ενέργειας (όπως
λ.χ. της δωροδοκίας του δικαστή).

Όπως ορθά σημειώνει το περιοδικό Economist, σήμερα περάσαμε από την
μαφία των «νονών» στην μαφία των μεγάλων αφεντικών («Mr Bigs»), τα οποία
κυριαρχούν μέσα στα εγκληματικά δίκτυα και ξεπλένουν – συστηματικά και
οργανωμένα σε παγκόσμια κλίμακα – το βρώμικο χρήμα («From godfathers to
networkers», Economist, 1/4/2004).

Επομένως, το έγκλημα της νομιμοποίησης εσόδων προσβάλλει προφανώς ένα
«ευρύτερο» έννομο αγαθό. Αυτό μπορεί να είναι είτε η απρόσκοπτη λειτουργία της
οικονομίας είτε η προσβολή της δημόσιας τάξης είτε οποιοδήποτε άλλο αγαθό, που
πάντως δεν συσχετίζεται αναγκαία και υποχρεωτικά με το έννομο αγαθό του
λεγόμενου (από τους νομικούς) «βασικού εγκλήματος».

Υπ’ αυτή την έννοια θα μπορούσε να ασκηθεί ξεχωριστή ποινική δίωξη για τη
δωροληψία του δικαστή (δηλαδή για ένα από τα επίμαχα εγκλήματα τα οποία
οδήγησαν στη συγκρότηση των παραδικαστικών κυκλωμάτων) και ξεχωριστή ποινική
δίωξη για το ξέπλυμα του βρώμικου χρήματος.

H λύση τούτη μπορεί να μην είναι η πανάκεια για όλα τα επιμέρους ποινικά
προβλήματα, αλλά πάντως είναι αντίστοιχη με τα σύγχρονα οικονομικά δεδομένα
του ύστερου καπιταλισμού και αφομοιώνει δημιουργικά το ιδεολογικό πνεύμα, το
οποίο είχαν υιοθετήσει το 1996 και οι έξι κορυφαίοι κοινοτικοί
δικαστές, όταν έκαναν την περίφημη «έκκληση της Γενεύης» για τη δημιουργία του
ευρωπαϊκού δικαστικού χώρου ( Εύα Ζολί, H δικαιοσύνη είναι υπόθεση
όλων μας).

Όμως, η νομοθετική ρύθμιση που ψηφίσθηκε από τη Βουλή βρίσκεται πολύ μακριά
από την παραπάνω φιλοσοφία και αποκαλύπτει μια απίστευτη νομοθετική
προχειρότητα της κυβέρνησης για προβλήματα που χρειάζονται προσεκτική
επεξεργασία!

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; H κυβέρνηση και ο υπουργός της
Δικαιοσύνης επιδεικνύουν μια πρωτοφανή αδυναμία στον νομοθετικό χειρισμό των
ζητημάτων εκείνων που προέκυψαν από το μεγάλο σκάνδαλο των παραδικαστικών
κυκλωμάτων.

Με αυτόν τον τρόπο όμως κυοφορείται ένα κλίμα δυσπιστίας στους πολίτες, αφού
πολλοί αρχίζουν να πιστεύουν ότι οι ένοχοι δεν θα τιμωρηθούν. Και «η κοινωνική
εμπιστοσύνη είναι δυστυχώς ένας ευπαθής πόρος, που μπορεί να μειωθεί πολύ
γρήγορα και όταν εξαντληθεί είναι πολύ δύσκολο να αποκατασταθεί»
(Τζον Τόμσον)!

O Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ