ANOIXTO ΜΒΑ Οι δρόμοι των διεθνών επενδύσεων

H σπουδαιότητα των άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) είναι προφανής, καθώς τα
τελευταία χρόνια η προσέλκυση άμεσων επενδύσεων σε μορφή κεφαλαίων από το
εξωτερικό είναι ένα ζήτημα που συναντούμε πολύ συχνά σε βιβλιογραφικές
αναφορές, αλλά και το βλέπουμε και πρακτικά στη διεθνή οικονομία.
Συγκεκριμένα, τις δύο τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται έντονος ανταγωνισμός
μεταξύ των κυβερνήσεων διάφορων κρατών, προκειμένου να προσελκύσουν ΑΞΕ,
κυρίως επειδή οι ΑΞΕ συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη των χωρών υποδοχής.
Ειδικότερα, οι ΑΞΕ θεωρείται ότι μακροπρόθεσμα οδηγούν σε μεγαλύτερους ρυθμούς
αύξησης του ΑΕΠ, βοηθούν καθοριστικά στη μείωση της ανεργίας και στην αύξηση
της παραγωγικότητας του εργατικού δυναμικού και ταυτόχρονα βελτιώνουν την
ανταγωνιστικότητα των χωρών υποδοχής.

«ΚΛΕΙΔΙ» ΟΙ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ

Για την ενίσχυση των εισροών ΑΞΕ οι κυβερνήσεις λαμβάνουν διάφορα μέτρα, όπως
είναι οι επιχορηγήσεις, οι φορολογικές ελαφρύνσεις, οι δασμολογικές απαλλαγές
κλπ, και εφαρμόζουν πολιτικές ιδιωτικοποιήσεων. Από την άλλη, έντονος
ανταγωνισμός υπάρχει και μεταξύ των πολυεθνικών επιχειρήσεων που επιζητούν να
αποκτήσουν μεγαλύτερη δύναμη στις ξένες αγορές (Market Power). Οι πολυεθνικές
επιχειρήσεις είναι αυτές που αναλαμβάνουν τις ΑΞΕ μεταφέροντας κεφάλαιο,
τεχνολογία και διαδίδοντας την έρευνα και την ανάπτυξη στις χώρες υποδοχής.

Επομένως, οι παράγοντες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των πολυεθνικών
επιχειρήσεων, επηρεάζουν και την προσέλκυση, το μέγεθος και την κατεύθυνση των
άμεσων ξένων επενδύσεων. Σύμφωνα με έγκριτες επιστημονικές μελέτες, τέτοιοι
παράγοντες μπορεί να είναι η οικονομική ανάπτυξη, το μέγεθος της αγοράς, το
ανθρώπινο κεφάλαιο, τα αποτελέσματα συσσώρευσης, καθώς και τα εμπορικά ή
νομικά καθεστώτα των χωρών που πρόκειται να φιλοξενήσουν τις νέες επενδύσεις.

ΣΕ ΜΟΡΦΗ ΠΑΓΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

Κύριο μέσο προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος των πολυεθνικών επιχειρήσεων για
επέκταση, μέσω της σύστασης θυγατρικών τους στο εξωτερικό, είναι η ανάληψη ΑΞΕ
και πιο συγκεκριμένα, η ανάληψη επενδύσεων σε μορφή παγίων περιουσιακών
στοιχείων και όχι χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Πάγια περιουσιακά
στοιχεία θεωρούνται η ακίνητη περιουσία, τα εργοστάσια ή οι επιχειρήσεις, οι
καθοδηγούμενες και διοικούμενες από άλλες εταιρείες. Τον έλεγχο αυτών των
παγίων στοιχείων, όμως, διατηρεί η μητρική επιχείρηση.

Είναι σημαντικό, λοιπόν, οι άμεσες ξένες επενδύσεις να μη συγχέονται με τις
επενδύσεις χαρτοφυλακίου, καθώς οι τελευταίες αφορούν την αγορά
χρηματοοικονομικών στοιχείων, όπως ομόλογα, μετοχές, τραπεζικοί τίτλοι και
ασφαλιστικά προϊόντα. Τέτοιου είδους επενδύσεις έχουν συνήθως βραχυχρόνιο
χαρακτήρα και δεν οδηγούν πάντα στον άμεσο έλεγχο μιας εταιρείας. Σε
αντιδιαστολή, οι άμεσες ξένες επενδύσεις αφορούν κυρίως την αγορά φυσικών
περιουσιακών στοιχείων και στοχεύουν κατεξοχήν στην απόκτηση του πλήρους
έλεγχου της εταιρείας σε μακροπρόθεσμη βάση.

ΕΙΣΕΡΧΟΜΕΝΕΣ KAI ΕΞΕΡΧΟΜΕΝΕΣ

Οι ΑΞΕ διαχωρίζονται κυρίως σε εισερχόμενες και σε εξερχόμενες, ανάλογα με την
κατεύθυνση στην οποία στρέφονται οι χρηματοροές. Συγκεκριμένα, όταν ξένοι
επενδυτές διοχετεύουν κεφάλαια στην εγχώρια οικονομία, θεωρούνται
εισερχόμενες. Αυτού του είδους τις επενδύσεις επιζητούν κυρίως οι
αναπτυσσόμενες χώρες ή χώρες που θέλουν να βελτιώσουν σημαντικά τους ρυθμούς
ανάπτυξής τους. Από την άλλη, όταν εγχώριοι επενδυτές αναλαμβάνουν επενδύσεις
στο εξωτερικό, οι άμεσες ξένες επενδύσεις ορίζονται ως εξερχόμενες ΑΞΕ. Οι
εξερχόμενες επενδύσεις διοχετεύονται κυρίως από τις αναπτυγμένες χώρες προς
άλλες αναπτυγμένες χώρες ή προς αναπτυσσόμενες χώρες, στις οποίες οι
παραγωγικοί συντελεστές είναι σχετικά φθηνότεροι.

ΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Προκειμένου να μελετήσει κανείς το μέγεθος και τη γεωγραφική κατανομή των
άμεσων ξένων επενδύσεων, θα πρέπει πρωτίστως να αναλύσει και να αξιολογήσει
τους παράγοντες που τις επηρεάζουν. Αυτοί οι παράγοντες είναι συνήθως
οικονομικοί, κοινωνικοί, πολιτικοί ή θεσμικοί και καθορίζουν ουσιαστικά το
μέγεθος και την κατεύθυνση των ΑΞΕ. Μερικοί από τους πιο βασικούς παράγοντες
που επηρεάζουν τις ΑΞΕ είναι η οικονομική ανάπτυξη, το μέγεθος της αγοράς, το
ανθρώπινο κεφάλαιο, τα συσσωρευτικά αποτελέσματα, τα εμπορικά και νομικά
καθεστώτα των χωρών που πρόκειται να φιλοξενήσουν τις νέες επενδύσεις. Είναι
προφανές ότι τέτοιοι παράγοντες θα μπορούσαν να είναι οποιεσδήποτε μεταβλητές
συνδέονται με την οικονομική και πολιτική συγκυρία. Για παράδειγμα, χώρες στις
οποίες επικρατεί πολιτική αστάθεια, οι παραγωγικοί συντελεστές είναι σχετικά
ακριβοί, η αγορά εργασίας είναι άκαμπτη λόγω της παρουσίας ισχυρών εργατικών
συνδικάτων, υπάρχει γραφειοκρατία ή ισχύουν υψηλοί φορολογικοί και
δασμολογικοί συντελεστές είναι πολύ δύσκολο να προσελκύσουν ΑΞΕ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΙ ΚΡΑΤΩΝ

Τα τελευταία χρόνια, στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, είναι εμφανείς οι
προσπάθειες των κρατών να σχηματίσουν οικονομικούς συνασπισμούς, προκειμένου
να ελαχιστοποιήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις αρνητικές συνέπειες των
παραπάνω παραγόντων και να παραμείνουν ανταγωνιστικά. Αυτή είναι και η
κεντρική ιδέα για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (E.E.). Σύμφωνα με τον
Pain (1997), η Ευρωπαϊκή Ενοποίηση έχει αυξήσει σημαντικά τη διοχέτευση
επενδύσεων, τόσο από εσωτερικούς όσο και από εξωτερικούς επενδυτές. Με την
κατάργηση των δασμών μεταξύ των χωρών της E.E. ενισχύθηκε σημαντικά η
διοχέτευση επενδύσεων μεταξύ των κρατών-μελών. Σημαντικό ρόλο σε αυτό έπαιξε
και η υιοθέτηση του ευρώ, το 2002, ως κοινού νομίσματος, που κατάργησε το
συναλλαγματικό κόστος μεταξύ των ενδοκοινοτικών επενδυτών. Επιπλέον, η
παράλληλη καθιέρωση κοινού εξωτερικού δασμολογίου από όλα τα κράτη-μέλη
ανάγκασε τους εξωτερικούς επενδυτές να αναλάβουν ΑΞΕ σε ενδοκοινοτικούς
προορισμούς, προκειμένου να αποφύγουν τους υψηλούς δασμούς και να καταστήσουν
τα προϊόντα τους ανταγωνιστικά στην ενδοκοινοτική αγορά.

KAI ΕΠΙΘΕΣΗ KAI AMYNA

Από την παρουσίαση των παραπάνω στοιχείων και απόψεων είναι εμφανές ότι η
σύγχρονη οικονομική συγκυρία – σε συνδυασμό με το κλίμα της παγκοσμιοποίησης –
επιβάλλουν, ώς έναν βαθμό, την ολοένα αυξανόμενη τάση για οικονομική ενοποίηση
και διεύρυνση. H τάση για μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη και ολοκλήρωση θα
μπορούσαμε να πούμε ότι έχει επιθετικό και ταυτόχρονα αμυντικό χαρακτήρα για
τις χώρες και τις πολυεθνικές επιχειρήσεις. Είναι ο μόνος τρόπος για να
καρπωθούν οφέλη ανεβάζοντας τους δείκτες ανάπτυξης και παραγωγικότητάς τους,
αποκτώντας περισσότερη δύναμη στις ξένες αγορές ή αποβλέποντας σε απορρέοντα
κέρδη από φθηνότερους παραγωγικούς συντελεστές. Είναι όμως και ο μόνος τρόπος
για να βελτιώσουν την οικονομική τους θέση έναντι των ολοένα και πιο ισχυρών
ανταγωνιστών τους. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εύλογα ανακύπτουν ερωτήματα για
τις μελλοντικές προοπτικές όσων αποδειχθούν όχι αρκετά ισχυροί, καθώς και για
το αν, τελικά, το κίνητρο πίσω από όλες τις προσπάθειες για μεγαλύτερη
ανάπτυξη είναι η ίδια η ανάπτυξη.

Tips

Οι παράγοντες…

… που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των πολυεθνικών επιχειρήσεων, επηρεάζουν
και την προσέλκυση, το μέγεθος και την κατεύθυνση των άμεσων ξένων επενδύσεων

Βιβλιογραφία

* Agiomirgianakis G. Μ., D. Asteriou and Κ. Papathoma (2004) «The
Determinants of Foreign Direct Investment: Α panel Data Study for the OECD
Countries» in Tsoukis C. Agiomirgianakis G. and Biswas Τ. (eds), Aspects of
Globalization: Macroeconomic and Capital Market Linkages in the Integrated
World Economy, Kluwer Academic Publishers, USA.

* Pain Ν. (1997) «Continental Drift: European Integration and the
Location of UK Foreign Direct Investment», The Manchester School Supplement,
65, pp. 94-117.