H ελευθερία έκφρασης στη ζυγαριά της Θέμιδος

Οι υποθέσεις των δύο ιστορικών προκάλεσαν διεθνή σάλο με μερικές μόνο
ημέρες διαφορά η μία από την άλλη. Ο Ντέιβιντ Ίρβινγκ συνελήφθη στην
Αυστρία επειδή αρνήθηκε το Ολοκαύτωμα. Και ένας Γερμανός εκδότης
αρνήθηκε να εκδώσει βιβλίο του Λουτσιάνο Κάνφορα που αναθεωρούσε τα εγκλήματα
του σταλινισμού.

O Ίρβινγκ είναι σήμερα πια ένας ιστορικός με καταρρακωμένο κύρος, αντίθετα με τον Κάνφορα. Οι απόψεις τους, όσο και αν αποκλίνουν από τη «γραμμή» που έχει χαράξει η Ιστορία, δεν μπορεί να κρίνονται στις αίθουσες των δικαστηρίων

Ο Ίρβινγκ είναι σήμερα πια ένας ιστορικός με καταρρακωμένο κύρος, αντίθετα με
τον Κάνφορα. Και μόνο η ιδέα ότι σε μερικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ο
Κάνφορα θα μπορούσε να συλληφθεί για τη στάση που τηρεί απέναντι στον
σταλινισμό προκαλεί ανησυχίες για το μέλλον της ελευθερίας της έκφρασης, η
οποία θα πρέπει να είναι απαλλαγμένη από κάθε περιορισμό. Όσο κακόγουστη και
αν είναι η ψευδοϊστορία του, ούτε του Ντέιβιντ Ίρβινγκ τού άξιζε να περάσει
έστω και μία νύχτα πίσω από τα σίδερα της φυλακής. Έναν παραλληλισμό ανάμεσα
στην υπόθεση Ίρβινγκ και την υπόθεση Κάνφορα κάνει ο Σέρτζιο Λουτσάτο στην
εφημερίδα «Κοριέρε ντέλα Σέρα». Είναι μια πρόκληση να φέρνει κανείς
αντιμέτωπους ιστορικούς και δικαστές. Ας φανταστούμε πως ο Κάνφορα θα μπορούσε
να διαπράξει το ίδιο λάθος που διέπραξε ο Ίρβινγκ, όταν κατέθεσε μήνυση για
συκοφαντική δυσφήμηση κατά της Αμερικανίδας ιστορικού Ντέμπορα Λίπσταντ, η
οποία τον αποκάλεσε ναζιστή. Όπως είναι γνωστό ο Ίρβινγκ έχασε εκείνη τη δίκη,
που έγινε στο Λονδίνο το 2000. Ήταν μία δίκη που αποτέλεσε νίκη του Δικαίου
και εκδίκηση της Ιστορίας: γιατί οι δικαστές δεν είχαν διώξει τον Ίρβινγκ,
αλλά ο Ίρβινγκ ήταν εκείνος που είχε προσφύγει στους δικαστές.

Θέσφατο

H δικαστική διαμάχη Ίρβινγκ και Λίπσταντ σημάδεψε μία καμπή χωρίς επιστροφή
για τη συλλογική αντίληψη του Ολοκαυτώματος: έθεσε τα όρια μιας κοινής
ιστοριογραφικής στάσης, πέρα από τα οποία οποιαδήποτε αντίθετη άποψη θεωρείται
καθαρός παραλογισμός. Ανάλογα, μια δικαστική διαμάχη ανάμεσα στον Κάνφορα και
τους συκοφάντες του (πραγματικούς ή υποτιθέμενους) θα αποτελούσε και αυτή μια
σημαντική καμπή στην αντίληψη που έχουμε για τον «υπαρκτό σοσιαλισμό», λέει ο
Λουτσάτο. Γιατί μία συστηματική εξέταση όχι μόνο των βιβλίων του Κάνφορα αλλά
και των κειμένων ενός μεγάλου μέρους της πρώην, μετά ή νεο-κομμουνιστικής
διανόησης θα αποκάλυπτε έναν άλλο αρνητισμό: το θέαμα μιας Αριστεράς που
εξακολουθεί να μην αποδέχεται σε όλη τους την έκταση τα εγκλήματα του
σταλινισμού. Μια τέτοια δικαστική διαμάχη στην περίπτωση του Κάνφορα θα ήταν
βέβαια παράλογη, αλλά θα ήταν μια συνειδησιακή άσκηση. Δεν πρόκειται για τις
σελίδες που λείπουν από το βιβλίο του «H δημοκρατία». Και ο εκδότης Μπεκ έχει
δίκιο όταν αποκρούει τις κατηγορίες πως «λογόκρινε» τον Κάνφορα. Χρειάζεται
κάτι παραπάνω για να αναγκαστεί ένας εκδότης να απορρίψει ένα βιβλίο για το
οποίο έχει μάλιστα υπογράψει συμβόλαιο με τον συγγραφέα του. Εδώ, λέει ο
Λουτσάτο, μπαίνει ένα ζήτημα πολύ ευρύτερο και πολύ πιο σοβαρό: η επίμονη
άρνηση τόσων και τόσων πρώην, μετά ή νεο-κομμουνιστών να αναγνωρίσουν τα
μελανά σημεία του «υπαρκτού σοσιαλισμού».