Ο Nαπολέων… ξαναδίνει τη μάχη του Aούστερλιτς

Διακόσια χρόνια μετά τη μάχη του Αούστερλιτς, Άγγλοι ιστορικοί επιχειρούν
να την ξαναπολεμήσουν (με την ελπίδα αυτή τη φορά να την κερδίσουν). Πολλοί
Γάλλοι αναλαμβάνουν να υπερασπιστούν τον άθλο του Ναπολέοντα, αλλά η
«προδοσία» έρχεται μέσα από τις τάξεις τους, από έναν ιστορικό που τον
παρουσιάζει σαν πρόδρομο του Χίτλερ.

Με στολές εποχής, ενθουσιώδεις λάτρεις της στρατιωτικής Ιστορίας θα βρεθούν το
Σάββατο σε ένα άσημο σήμερα χωριό της Τσεχίας, το Σλάβκοφ, το οποίο κάποτε
λεγόταν Αούστερλιτς. Εκεί θα αναπαραστήσουν μία από τις μεγαλύτερες ιστορικές
νίκες της Γαλλίας. Σε εκείνη την κοιλάδα, μια εξάωρη φονική μάχη σφράγισε τη
φήμη του Ναπολέοντα ως στρατιωτικής ιδιοφυΐας και τον ανέβασε στο απόγειο της
ισχύος του.

Απόψε στο Παρίσι, οι Γάλλοι θα γιορτάσουν τα 200 χρόνια από την ιστορική νίκη
τους με μια διακριτική τελετή, στην πλατεία Βαντόμ. Ο πρόεδρος Σιράκ δεν θα
παραστεί. Ούτε ο πρωθυπουργός Ντε Βιλπέν (μολονότι έχει γράψει ποιήματα για
τον Ναπολέοντα). Όσο για την αναπαράσταση του Σαββάτου, κανείς δεν ξέρει ακόμη
ποιος θα εκπροσωπήσει τη Γαλλική Δημοκρατία στο Σλάβκοφ. Μια γιγάντια έκθεση
για το Αούστερλιτς, η οποία ετοιμαζόταν εδώ και χρόνια στο Παρίσι, ματαιώθηκε
πριν από ενάμιση χρόνο.

«Ήρωας ή παλιάνθρωπος»

Ναπολέων Βοναπάρτης. Ήταν ο Κορσικανός που έγινε αυτοκράτορας των Γάλλων και για ένα διάστημα αφέντης της Ευρώπης ένας κακός τύραννος ή ένας τραγικός ήρωας; Τα ερωτήματα αυτά καλούνται να απαντηθούν 200 χρόνια μετά

Ο διευθυντής του Ιδρύματος Ναπολέων Τιερί Λεντς προσπαθεί να εξηγήσει την
κατάσταση: «Φταίει εν μέρει το ότι η Γαλλία ποτέ δεν κατέληξε αν ο Ναπολέων
ήταν ένας μεγάλος ήρωας ή ένας μεγάλος παλιάνθρωπος». Ήταν ο Ναπολέων
Βοναπάρτης, ο Κορσικανός που έγινε αυτοκράτορας των Γάλλων και για ένα
διάστημα αφέντης της Ευρώπης, ένας κακός τύραννος ή ένας τραγικός ήρωας; Οι
Άγγλοι δεν δυσκολεύονται τόσο όσο οι Γάλλοι να απαντήσουν σε τέτοιες απορίες.
Βρετανοί ιστορικοί υποστηρίζουν σήμερα ότι η Γαλλική Επανάσταση και ο
Ναπολέων, όχι μόνο δεν επιτάχυναν τον εκσυγχρονισμό στην Ευρώπη, αλλά
καθυστέρησαν για πολλές δεκαετίες τις πολιτικές, οικονομικές και βιομηχανικές
εξελίξεις. Γι’ αυτούς τους ιστορικούς, γράφει ο Τζον Λίτσφιλντ στην
«Ιντιπέντεντ», η πραγματική «αρχή της σύγχρονης εποχής» δεν έγινε ούτε στη
Βαστίλλη ούτε στο Αούστερλιτς, αλλά στα εργοστάσια του Λανκασάιρ. Τα
επιχειρήματα των Άγγλων κατά του μεγάλου στρατηλάτη έρχεται απροσδόκητα να
ενισχύσει ένας άλλος Γάλλος, που κατηγορεί τον Ναπολέοντα για γενοκτονία και
τον χαρακτηρίζει πρόδρομο του Χίτλερ. Στο βιβλίο του «Το έγκλημα του
Ναπολέοντα», ο ιστορικός Κλοντ Κριμπ υπενθυμίζει ότι ο αυτοκράτορας επανέφερε
τη δουλεία στη γαλλική αυτοκρατορία το 1802, δέκα χρόνια μετά την κατάργησή
της από την Επανάσταση. Αυτή η απόφαση οδήγησε σε σφαγές στις γαλλικές
αποικίες της Καραϊβικής, όπου έχασαν τη ζωή τους χιλιάδες άνθρωποι. Αν λένε
τέτοια οι Γάλλοι, τι να πουν οι Βρετανοί ιστορικοί; Μερικοί αμφισβητούν ακόμη
και τη στρατιωτική ιδιοφυΐα του Ναπολέοντα. Υποστηρίζουν ότι δεν θα είχε
νικήσει στο Αούστερλιτς, αν δεν τον είχε βοηθήσει η πυκνή ομίχλη.

Οι Γάλλοι που τον λατρεύουν, αναλαμβάνουν την υπεράσπισή του. Υποστηρίζουν πως
ήταν αυτός που επιτάχυνε το τέλος της φεουδαρχίας, ο πρώτος πραγματικός
Ευρωπαίος, που η πρόθεσή του ήταν να δημιουργήσει μία Ευρώπη χωρίς σύνορα και
χωρίς «εμφύλιους πολέμους». Για να το πετύχει αυτό, έπρεπε να νικήσει την
Αλβιώνα, επιβάλλοντας μία ενιαία αγορά, το «ηπειρωτικό σύστημα» – από το οποίο
θα απέκλειε τους αμετανόητους και αντιευρωπαίους Βρετανούς. Είναι μια
ελκυστική άποψη, παρατηρεί ο Λίτσφιλντ, τόσο για τους Γάλλους ρομαντικούς όσο
και για τους Βρετανούς ευρωσκεπτικιστές.

Αυτές οι ιστορικές αψιμαχίες, που συνεχίζονται 200 χρόνια μετά τη μάχη του
Αούστερλιτς, αυτή τη φορά – ευτυχώς – επί χάρτου, είναι μια καλή ευκαιρία για
να αναλογιστούμε τις μπερδεμένες ρίζες που έχει το κοινό ευρωπαϊκό παρελθόν.
Και το παρόν.

Ο ρόλος της ομίχλης

ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, εκτός από τους ευφυείς ναπολεόντειους ελιγμούς, η
ομίχλη έπαιξε κι αυτή τον ρόλο της στη νίκη του Αούστερλιτς. Ο Ναπολέων έκανε
έναν ελιγμό υποχώρησης, ενθαρρύνοντας τους Αυστριακούς να κατέβουν από τα
υψώματα και να επιχειρήσουν να εμποδίσουν τους Γάλλους να βαδίσουν προς τη
Βιέννη. Τότε έπεσε βαριά ομίχλη. Οι Αυστριακοί κατέβηκαν από τις θέσεις τους
και προωθήθηκαν οι Γάλλοι. Όταν διαλύθηκε η ομίχλη, οι Γάλλοι βρέθηκαν σε
πλεονεκτική θέση στο πεδίο της μάχης και συνέτριψαν τον εχθρό. Στο επινίκιο
διάγγελμά του, ο Ναπολέων θα πει: «Στρατιώτες, είμαι ευχαριστημένος. Στο
μέλλον φτάνει να λέτε “ήμουν κι εγώ στο Αούστερλιτς”. Και θα σας απαντούν:
Ιδού ένας γενναίος»!