[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

H ΣΗΜΕΡΙΝΗ Ευρώπη φαίνεται να υποφέρει από ένα περίεργο σύνδρομο
συλλογικής αμνησίας. Φαίνεται να ξεχνά με μεγάλη ευκολία ορισμένα βασικά
δεδομένα της πρόσφατης και απώτερης Ιστορίας της. Τις μέρες αυτές κυκλοφόρησε
μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα Ιστορία της μεταπολεμικής Ευρώπης, γραμμένη από
τον καθηγητή Τ. Judt (βλέπε, Τ. Judt, Postwar, Α History of Europe Since 1945,
Λονδίνο, Heineman, 2005). Πρόκειται για συναρπαστική ανάγνωση της πορείας της
μεταπολεμικής Ευρώπης. Από πού ξεκινήσαμε και πού φθάσαμε. Ο γνωστός
συγγραφέας επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ένα αρκετά ενδιαφέρον, αν και κάπως
οξύμωρο στοιχείο, ότι δηλαδή «η σημερινή Ευρώπη οικοδομήθηκε στη συλλογική
αμνησία». Μπόρεσε να οικοδομηθεί γιατί οι Ευρωπαίοι αποφασίσανε «να ξεχάσουν
την Ιστορία τους για να ξεφύγουμε από το βάρος και τα δεσμά της Ιστορίας».
Χωρίς τη «συλλογική λήθη» (collective forgetting), η Ευρώπη δεν θα είχε
οικοδομηθεί ως Ευρωπαϊκή Ένωση. Από την άποψη αυτή, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνιστά
ένα μετα-ιστορικό φαινόμενο. Με τη «συλλογική λήθη» η μεταπολεμική Ευρώπη
μπόρεσε να προχωρήσει (α) στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης και (β)
στην οικοδόμηση του κοινωνικού κράτους («ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο») ως
προϋποθέσεις για το ξεπέρασμα και τον (οριστικό;) ενταφιασμό των πληγών,
συγκρούσεων, αντιπαλοτήτων που άφησε η ευρωπαϊκή ιστορική διαδρομή. Τι ξεχνά
λοιπόν η σημερινή Ευρώπη; Ξεχνά ακριβώς «αυτό που οφείλει να ξεχάσει», δηλαδή
την τραυματική Ιστορία της. Έτσι η Ευρώπη (ή μέρος αυτής) εμφανίζεται να
διολισθαίνει σε νεο-εθνικιστικές αντιλήψεις, να αναβιώνει ιστορικούς
καταστροφικούς ανταγωνισμούς και με σχετική ευκολία να επιχειρεί να αποδομήσει
το κοινωνικό κράτος αλλά και την Ένωση ως πολιτική οντότητα – τις δύο δηλαδή
προϋποθέσεις για τη «μετα-ιστορική Ευρώπη». H «επιστροφή» στην ευρωπαϊκή
Ιστορία είναι αδιέξοδη. H Ελλάδα οφείλει να το γνωρίζει αυτό καλύτερα από κάθε
άλλη χώρα. Κάθε φορά που επιχείρησε να λύσει προβλήματα μέσα από την
ανακύκλωση της Ιστορίας οδηγήθηκε σε αδιέξοδο ή και καταστροφή (M. Ασία,
Κυπριακό, Μακεδονικό κ.ά.). H E.E., ως μετα-ιστορικό φαινόμενο, αποτελεί μια
δύσκολη επιλογή αλλά «δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική λύση». Με την Ιστορία
μπορεί κάποιος να κάνει πολλά πράγματα, αλλά όχι πολιτική…

Ο Π. K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μέλος
του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.