Tα «αγκάθια» της Nυρεμβέργης

Πριν από 60 χρόνια στη Νυρεμβέργη, η ηττημένη ναζιστική ηγεσία βρισκόταν
αντιμέτωπη με το «δίκαιο των νικητών». Ποιοι δικάστηκαν; Πώς; Γιατί; Το
μέγεθος της ναζιστικής θηριωδίας επισκιάζει τους ενδοιασμούς που εκφράστηκαν
κατά καιρούς για την εγκυρότητα αυτής της δίκης.

Δεν πρόκειται για μία, αλλά για πολλές δίκες της Νυρεμβέργης, που έγιναν από
το 1945 έως το 1949 στην πόλη του Άλμπρεχτ Ντίρερ, αλλά και στην πόλη του
ρατσιστικού νόμου του 1935, όπου οι νύχτες γίνονταν μέρα από τους πυρσούς της
ναζιστικής νεολαίας στα χρόνια της χιτλερικής παντοδυναμίας. Στην πρώτη και
μεγαλύτερη δίκη, το Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο δίκασε 24 από τους
σημαντικότερους ηγέτες εκείνου του καθεστώτος.

Σήμερα, εξήντα χρόνια μετά τη δίκη, η εγκυρότητα εκείνου του δικαστηρίου
αμφισβητείται ακόμη, για 5 κυρίως λόγους.

1. Δεν παραχωρήθηκε στους κατηγορουμένους το δικαίωμα ένστασης κατά της
σύνθεσης του δικαστηρίου. H αμεροληψία των δικαστών αμφισβητήθηκε, επειδή
είχαν διορισθεί από τους νικητές. Αντίθετα, ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της
Οξφόρδης, A. Γκούντχαρτ, υποστήριξε ότι ο κατηγορούμενος «έχει το δικαίωμα να
ζητεί από τους δικαστές του να είναι δίκαιοι, αλλά όχι και ουδέτεροι» («Νομική
Επιθεώρηση», 1946).

2. Το γεγονός ότι ο βασικός σοβιετικός δικαστής, Νικιτσένκο, είχε λάβει
μέρος στις στημένες δίκες της Μόσχας, κατά το διάστημα 1936 – 1938, ήταν κάτι
που για πολλούς μείωνε την αξιοπιστία του δικαστηρίου.

3. Το δικαστήριο λειτούργησε με δικούς του αποδεικτικούς κανόνες και το
κατηγορητήριο δεν βασίστηκε σε κανένα εθνικό δίκαιο.

4. Δεν διεξήχθη καμία δίκη για τα εγκλήματα πολέμου που διεπράχθησαν
από τους Συμμάχους: τις επιθέσεις σε γερμανικά πλοία που έφεραν τα διακριτικά
του Ερυθρού Σταυρού – όπως το «Λακωνία» – ή την κακοποίηση αιχμαλώτων πολέμου.
Όταν ο ναύαρχος Ντένιτς κατήγγειλε ότι και οι Σύμμαχοι βύθιζαν εμπορικά πλοία
και άφηναν στην τύχη τους τούς ναυαγούς, ο Αμερικανός ναύαρχος Νίμιτς
συμφώνησε μαζί του και παραδέχθηκε ότι και οι ΗΠΑ έκαναν το ίδιο.

5. Όσον αφορά τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, που ορίστηκαν για
πρώτη φορά από τον ΟΗΕ, το δικαστήριο εφήρμοσε το Ποινικό Δίκαιο αναδρομικά,
κάτι που αντίκειται στις αρχές όλων των δημοκρατικών χωρών. Μπροστά στον
κίνδυνο να μείνουν ατιμώρητες οι ναζιστικές ωμότητες όμως – όπως επισημαίνει
στο περιοδικό «Νουβέλ Ομπζερβατέρ» ο καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου και πρώτος
πρόεδρος του Διεθνούς Δικαστηρίου για την πρώην Γιουγκοσλαβία, Αντόνιο Κασέζε
-, προτίμησε να παραβλέψει τη νομική αρχή «δεν υπάρχει αδίκημα χωρίς νόμο».

Αμφισβήτηση. Παρ’ όλα τα ψεγάδια του, το Δικαστήριο της Νυρεμβέργης
αποτέλεσε το πρώτο βήμα για τη συγκρότηση ενός διεθνούς ποινικού δικαστηρίου.
Όμως, όπως όλα τα διεθνή ποινικά δικαστήρια που επακολούθησαν, αμφισβητήθηκε
και αμφισβητείται ακόμη. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τα Εγκλήματα
Πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία δεν αμφισβητήθηκε άλλωστε μόνο από τον
Μιλόσεβιτς. Αλλά και η δικαιοδοσία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου της Ρώμης
αμφισβητήθηκε από τις ΗΠΑ, μπροστά στον κίνδυνο να παραπεμφθούν σε δίκη
Αμερικανοί στρατιώτες για πιθανολογούμενα εγκλήματα πολέμου.

Από τους 24 κατηγορουμένους, καταδικάστηκαν οι δεκαεννέα

H δίκη άρχισε στις 20 Νοεμβρίου 1945 και τελείωσε την 1η Οκτωβρίου 1946.
Ακολούθησαν πολλές άλλες δίκες, μεταξύ των οποίων η περίφημη «δίκη των
γιατρών» των στρατοπέδων συγκέντρωσης του Χίτλερ.

Όταν πια το 1944 η ήττα των ναζί διαγραφόταν αναπόφευκτη και μπροστά στον
κίνδυνο να διαπράξουν κι άλλες ωμότητες, οι ελεύθερες χώρες ίδρυσαν την
Επιτροπή Εγκλημάτων Πολέμου του ΟΗΕ, έναν οργανισμό που άρχισε να συντάσσει
έναν κατάλογο με τα ονόματα πιθανών εγκληματιών πολέμου. H απόφαση για τη
διεξαγωγή της δίκης τους ελήφθη ύστερα από διαπραγματεύσεις των Αμερικανών με
τους Σοβιετικούς, του Βρετανούς και τους Γάλλους. Ήδη με τις διασκέψεις της
Τεχεράνης, της Γιάλτας και του Πότσδαμ, οι τρεις μεγάλοι είχαν συμφωνήσει για
τη δίωξη των εγκληματιών πολέμου.

Πόλη – σύμβολο. Περίπου 200 Γερμανοί δικάστηκαν στη Νυρεμβέργη για
εγκλήματα πολέμου και άλλοι 1.600 δικάστηκαν από άλλα στρατιωτικά δικαστήρια.
Το δικαστήριο της Νυρεμβέργης άντλησε τη νομική βάση για τη δικαιοδοσία του
από την πράξη παράδοσης της Γερμανίας, η οποία εκχωρούσε την κυριαρχία της
χώρας στο Συμμαχικό Συμβούλιο. Όμως, η επιλογή του τόπου διεξαγωγής της δίκης
δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Οι Σοβιετικοί προτιμούσαν το Βερολίνο, αλλά τελικά
επελέγη η Νυρεμβέργη, επειδή η πόλη βρισκόταν στον αμερικανικό τομέα (η
Γερμανία είχε χωριστεί σε τέσσερις τομείς) και επειδή η Νυρεμβέργη ήταν η πόλη
των ναζιστικών παρελάσεων και η διεξαγωγή της δίκης εκεί θα ήταν ένας
εύγλωττος συμβολισμός της διάλυσης του ναζισμού.

Το δικαστήριο συγκροτήθηκε από Αμερικανούς, Σοβιετικούς, Βρετανούς και Γάλλους
δικαστές. Στην πρώτη συνεδρίαση προήδρευσε ο Σοβιετικός Νικιτσένκο. Στους 24
κατηγορουμένους και τις 6 εγκληματικές ναζιστικές οργανώσεις – την ηγεσία του
ναζιστικού κόμματος, τα σώματα των SS και των SD, την Γκεστάπο, τα Τάγματα
Εφόδου και την ανώτατη διοίκηση του γερμανικού στρατού – απαγγέλθηκαν
κατηγορίες για συμμετοχή σε συνωμοσία για τη διάπραξη εγκλημάτων κατά της
ειρήνης, σχεδιασμό και διεξαγωγή επιθετικών πολέμων, εγκλήματα πολέμου και
εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Από τους 24 κατηγορουμένους, την αφρόκρεμα
της ναζιστικής ηγεσίας, αλλά και επιχειρηματίες όπως τον βιομήχανο Κρουπ που
τροφοδότησε τη χιτλερική πολεμική μηχανή, βρέθηκαν ένοχοι και καταδικάστηκαν
οι δεκαεννέα.