TPITH AΠOΨH Aδιέξοδος νεοφιλελευθερισμός

H οικονομική πολιτική ορθοδοξία, όπως έχει επικρατήσει διεθνώς από τη δεκαετία
του 1990, αδυνατεί να δώσει λύσεις στα προβλήματα. Δεν είναι μόνον οι
αντίπαλοί της που το λένε. Το αναγνωρίζουν πλέον ολοένα και περισσότεροι από
τους ίδιους τους εκφραστές της.

Στην Ευρώπη, πρώτος κανόνας ορθοδοξίας που καθιερώθηκε με τη Συνθήκη του
Μάαστριχτ, κατόπιν με το σύμφωνο σταθερότητας, στην αρχική και στη βελτιωμένη
εκδοχή του, είναι η δημοσιονομική σταθερότητα, με ανώτατο επιτρεπόμενο
έλλειμμα το 3% του ΑΕΠ. Στον κανόνα αυτόν προσπάθησαν να ανταποκριθούν τα δύο
μεγάλα γερμανικά κόμματα, το Χριστιανοδημοκρατικό και το Σοσιαλδημοκρατικό, με
το κυβερνητικό πρόγραμμα στο οποίο κατέληξαν. Κεντρικό μέτρο της οικονομικής
πολιτικής, που προτίθεται να εφαρμόσει όταν αναλάβει η νέα κυβέρνηση, είναι η
αύξηση του ΦΠΑ κατά τρεις μονάδες, από 16 σε 19%: μία μονάδα θα χρησιμοποιηθεί
για να περιορισθεί το μη μισθολογικό κόστος της εργασίας (ασφαλιστικές
κρατήσεις), με στόχο να τονωθεί η απασχόληση, μία μονάδα για να μειωθεί το
έλλειμμα της Ομοσπονδίας και άλλη μία για τα ελλείμματα των κρατιδίων. Φόβος η
αύξηση αυτή να μη φθάσει στα Δημόσια Ταμεία δεν υπάρχει· εκεί το κράτος
ευτυχώς λειτουργεί. Άλλοι είναι οι κίνδυνοι.

Αν και διατυπώθηκαν επαινετικά σχόλια – για «καλή αρχή μιας μακράς πορείας που
πρέπει να διανύσει η Γερμανία για να επανέλθει σε περισσότερη ανάπτυξη και
απασχόληση», έκανε λόγο ο πρόεδρος του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών
Ερευνών DIW, Κλάους Τσίμερμαν -, κανένα από τα γνωστά ερευνητικά ινστιτούτα,
«κάστρα» της ορθοδοξίας, δεν συμμερίσθηκε τις ελπίδες των κυβερνητικών εταίρων
ότι με το πρόγραμμά τους θα ανακάμψει του χρόνου η γερμανική οικονομία. Και το
ανεξάρτητο συμβούλιο εμπειρογνωμόνων της χώρας επεσήμανε το προφανές: ότι με
την παρατεταμένη στασιμότητα της εσωτερικής ζήτησης στη γερμανική οικονομία, η
αύξηση του ΦΠΑ κινδυνεύει να συμπιέσει ακόμα περισσότερο την κατανάλωση.
Οπότε, αν τον επόμενο χρόνο η αύξηση του ΑΕΠ από 1% πέσει σε 0,5%, όλο το
δημοσιονομικό εγχείρημα θα έχει αποβεί μάταιο, αφού το έλλειμμα θα είναι ακόμα
μεγαλύτερο και η ανεργία θα αυξηθεί.

Ακραίοι υπέρμαχοι της ορθοδοξίας μπορούν, βέβαια, να επικρίνουν ως ανεπαρκώς
τολμηρά τα μέτρα του προγράμματος, την άρση της προστασίας των
νεοπροσλαμβανομένων από την απόλυση για δύο χρόνια, την παράταση του ορίου
ηλικίας για τη συνταξιοδότηση. Είναι οι ίδιοι που βρίσκουν ανεπαρκή την
πραγματική μείωση των μισθών στη Γερμανία επί μία δεκαετία και τις
μεταρρυθμίσεις Χαρτς 4, που έφεραν τον Γκέρχαρντ Σρέντερ αντιμέτωπο με τα
συνδικάτα και με το μέρος τού SPD που αποσπάσθηκε για να συνιδρύσει με τους
Ανατολικογερμανούς σοσιαλιστές το Αριστερό Κόμμα. Ο νεοφιλελεύθερος
δογματισμός χρόνια τώρα διατείνεται ότι οι εισηγήσεις του δεν αποδίδουν στην
Ευρώπη, επειδή δεν εφαρμόζονται σε όλη τους την έκταση, αγνοώντας παντελώς τις
κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες. Αλλά ενδιαφέρον παρουσιάζουν οικονομολόγοι
του κυρίαρχου ρεύματος, που δεν έχουν παραιτηθεί από την ικανότητα να βλέπουν
γύρω τους και να σκέπτονται.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα – σε παγκόσμια κλίμακα – είναι η αυτοκριτική ενός
από τους πιο ένθερμους θιασώτες της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, του
υφυπουργού Οικονομικών επί Κλίντον, καθηγητή στο Μπέρκλεϊ, Τζ. Μπράντφορντ
Ντελόνγκ. Υποστηρίζαμε τη διεθνή εμπορική και χρηματοοικονομική ολοκλήρωση,
προσβλέποντας σε τρία οφέλη, γράφει: H μεγιστοποίηση των οικονομικών – και
κοινωνικών και πολιτισμικών – επαφών ανάμεσα στις πλούσιες και τις φτωχές
χώρες είναι ο καλύτερος τρόπος να βοηθήσουμε τη ροή της γνώσης για την
τεχνολογία και την οργάνωση, ύστατη καλύτερη ελπίδα για την παγκόσμια
ανάπτυξη. Οι χαμηλότεροι εμπορικοί φραγμοί θα διευκολύνουν την παραγωγή στα
φτωχά, χαμηλόμισθα μέρη του κόσμου. Οι φτωχές χώρες θα αποκτήσουν μεγαλύτερη
πρόσβαση σε χρηματοδότηση μέσα από την απελευθερωμένη κίνηση κεφαλαίων, καθώς
η απληστία των επενδυτών των πλουσίων χωρών θα τους κατευθύνει εκεί όπου
λείπουν κεφάλαια. Το πρώτο επιχείρημα εξακολουθεί να ισχύει, πιστεύει ο
Ντελόνγκ, αλλά η απελευθέρωση, αντί να στέλνει τις αποταμιεύσεις των πλουσίων
στις φτωχές χώρες από απληστία, φέρνει τις αποταμιεύσεις των φτωχών χωρών στις
πλούσιες, από φόβο. Αποτέλεσμα: μια εντεινόμενη ανισορροπία, που αναπόφευκτα
θα καταρρεύσει τα επόμενα χρόνια με βαρύ τίμημα για την Αμερική, βαρύτερο για
τον υπόλοιπο κόσμο.

Σε ένα διαρκώς δυσκολότερο περιβάλλον, χωρίς έγκυρες «συνταγές» που να
μπορούσαμε να εισαγάγουμε, θα πρέπει πια σοβαρά να αρχίσουμε να σκεπτόμαστε
πώς θα αντιμετωπίσουμε τα δικά μας μεγάλα προβλήματα: την τεχνολογική,
οργανωτική και παραγωγική μας υστέρηση, τις κοινωνικές ανισότητες, το υπέρογκο
δημόσιο χρέος, τη βέβαιη προοπτική ότι οι έως τώρα γενναιόδωρες εισροές
κοινοτικών πόρων θα λιγοστέψουν.