Tο μαγικό ταξίδι της πεταλούδας

H ιδέα τού καρφώθηκε στον αέρα. Πριν από έξι χρόνια, μόλις που είχε
απογειωθεί με το ανεμόπτερό του από τα βουνά του Μεξικού, εκεί όπου
ξεχειμωνιάζουν οι πολύχρωμες πεταλούδες του είδους Μονάρχης. Ο Φρανσίσκο
Γκουτιέρεζ φαντάστηκε τον εαυτό του να κάνει ένα ταξίδι ακολουθώντας τις
πεταλούδες στην ετήσια πορεία τους από το κρύο στη ζέστη. Θα πετούσε μαζί τους
από το παγωμένο Μόντρεαλ του Καναδά στην περιοχή του Μιτσοακάν στο Μεξικό,
διανύοντας μία απόσταση 7.000 χιλιομέτρων.

Οι επιστήμονες λένε ότι σε 50 χρόνια ο κοκκινόμαυρος Μονάρχης, η πιο κοινή πεταλούδα της Βόρειας Αμερικής, δεν θα βρίσκει πια καταφύγιο τον χειμώνα γιατί δεν θα υπάρχουν ελατοδάση στα ορεινά του Μεξικού

Τόσα χρόνια μελετούσε το ταξίδι, προσπαθούσε να βρει χρήματα και να
καταστρώσει το σχέδιό του με κάθε λεπτομέρεια. Στόχος του να στρέψει το
ενδιαφέρον του κόσμου στις πεταλούδες που κινδυνεύουν άμεσα με εξαφάνιση λόγω
των ανθρώπινων δραστηριοτήτων.

Το ταξίδι. Την περασμένη εβδομάδα, το όνειρό του έγινε πραγματικότητα.
Ο Γκουτιέρεζ προσγειώθηκε στο Μιτσοακάν, έπειτα από ταξίδι 72 ημερών και πτήση
90 ωρών. Διανύοντας περίπου 100 χιλιόμετρα την ημέρα σε χαμηλό ύψος, με το
ανεμόπτερό του βαμμένο σαν Μονάρχης, ακολούθησε τις πεταλούδες πάνω από
χωράφια, πόλεις, βουνά και λαγκάδια. Στον δρόμο σταμάτησε δεκάδες φορές για να
μιλήσει σε δημοσιογράφους, επιστήμονες, φανατικούς φαν της πεταλούδας.
«Μερικές φορές ένιωθα σαν πεταλούδα, είχα ξεχάσει ότι ήμουν άνθρωπος. Τώρα
καταλαβαίνω τι έχουν να αντιμετωπίσουν οι πεταλούδες σε περιοχές του Καναδά,
των ΗΠΑ και του Μεξικού», λέει ο Γκουτιέρεζ, περήφανος για το μοναδικό
κατόρθωμά του.

Μαζί του έφτασαν και οι πρώτες πεταλούδες στα πυκνά ελατοδάση του Μεξικού.
Χάρη στον μεγαλύτερό τους θαυμαστή, φέτος ήταν η πρώτη φορά που τις
υποδέχονταν δύο τοπικοί κυβερνήτες, εκπρόσωποι της μεξικανικής και της
αμερικανικής κυβέρνησης, πολλοί κυβερνητικοί αξιωματούχοι, δεκάδες παιδιά
ντυμένα πεταλούδες, Ινδιάνοι χορευτές κι ένας ιθαγενής φύλαρχος, που τον
τίμησε με τα έθιμα της φυλής του.

Ο κίνδυνος. «Μπορεί η πτήση να είχε στόχο τη δημοσιότητα, αλλά έγινε με
τις καλύτερες προθέσεις, να στρέψει το ενδιαφέρον στις πεταλούδες που
κινδυνεύουν», λέει ο Ομάρ Βιντάλ, διευθυντής του μεξικανικού γραφείου του
Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση (WWF). Το παράνομο κόψιμο ξυλείας εξακολουθεί
να εξαφανίζει τα δάση όπου βρίσκουν καταφύγιο τον χειμώνα οι Μονάρχες. Τα
φυτοφάρμακα στην Αμερική και στον Καναδά καταστρέφουν την τροφή τους και τα
φυτά όπου αφήνουν τα αυγά τους. H βαρυχειμωνιά, η οποία πολλοί επιστήμονες
πιστεύουν ότι συνδέεται με τις κλιματικές αλλαγές που προκαλεί το φαινόμενο
του θερμοκηπίου, έχει αποδεκατίσει τις πεταλούδες του Μεξικού.

Δροσιά – υγρασία. H ετήσια μετανάστευση του Μονάρχη είναι ένα μυστήριο
της φύσης. Τον Αύγουστο, καθώς μικραίνει η μέρα, οι πεταλούδες μπαίνουν σε
«σεξουαλική χειμέρια νάρκη». Μετά πετούν στο Μεξικό, επιστρέφοντας πάντα στους
ίδιους δασώδεις λόφους του Μιτσοακάν, όπου βρίσκουν την τέλεια ισορροπία
ανάμεσα στη δροσιά και την υγρασία για να παραμείνουν ζωντανές για αρκετούς
μήνες. Τον Μάρτιο, επιστρέφουν στις νότιες πολιτείες της Αμερικής, για να
αφήσουν τα αυγά τους και να πεθάνουν.

Οι απόγονοί τους κατευθύνονται προς τα βόρεια ακολουθώντας τον ήλιο. Κάποια
στιγμή αφήνουν τα αυγά τους και πεθαίνουν.

Το ίδιο συνεχίζεται πολλές φορές στη διάρκεια του καλοκαιριού. Αρκετές γενιές
αργότερα, οσμίζονται τον χειμώνα να έρχεται και αρχίζουν τη μακρά τους
επιστροφή στο Μεξικό. «Το πιο σημαντικό πράγμα για μένα ήταν να καταλάβει ο
κόσμος το θαύμα αυτής της μετανάστευσης. Είναι ένα μοναδικό φαινόμενο στον
κόσμο των εντόμων», λέει ο 44χρονος πιλότος.

Ταξιδεύουν 145 χιλιόμετρα την ημέρα

Ο Φρανσίσκο Γκουτιέρεζ πέταξε με το ανεμόπτερό του παρέα με τις πεταλούδες διασχίζοντας 7.000 χιλιόμετρα από το Μόντρεαλ στην Οκλαχόμα και από εκεί στο Μεξικό

ΣΤΟ ΤΑΞΙΔΙ του, ο Φρανσίσκο Γκουτιέρεζ παρατήρησε ότι η πτήση του
Μονάρχη μοιάζει με αυτή του ανεμόπτερου. Οι πεταλούδες χρησιμοποιούν ανοδικά
αέρια ρεύματα για να σκαρφαλώσουν σε ύψος 1.500 και 1.700 μέτρων και μετά να
εκμεταλλευτούν τους ανέμους για να συνεχίσουν τον δρόμο τους. Μπορούν να
ταξιδέψουν μέχρι και 145 χιλιόμετρα την ημέρα. H αίσθηση πλοήγησης που
διαθέτουν είναι εκπληκτική. Όταν μπαίνουν στο Μεξικό, οι πεταλούδες ανεβαίνουν
σε ύψος 4.500 μέτρων καθώς κατευθύνονται στα δάση.

Ο Γκουτιέρεζ ακολούθησε ομάδες από πεταλούδες σε όλο το ταξίδι, πάνω από τους
καταρράκτες του Νιαγάρα, προς τη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον. Μετά
κατευθύνθηκε νοτιοδυτικά προς την Οκλαχόμα και νότια προς το Τέξας και το
Μεξικό, πετώντας με κάθε καιρό και σταματώντας μόνο όταν ξεκουράζονταν οι
πεταλούδες. Στη διαδρομή, συνάντησε ειδικούς επιστήμονες στις πεταλούδες,
καλλιτέχνες και περιβαλλοντολόγους μαγεμένους από το ταξίδι της πεταλούδας. Το
ταξίδι του γυρίστηκε και σε ντοκιμαντέρ. «Στόχος μου ήταν να δείξω πόσο μεγάλη
ανάγκη είναι να συνεργαστούν οι τρεις χώρες για να σώσουν την πεταλούδα. Τα
φυτοφάρμακα στην Αμερική έχουν κάνει όση ζημιά έχει κάνει και η αποψίλωση των
δασών στο Μιτσοακάν».

Ανταμοιβή. Ο πιλότος πέτυχε τον σκοπό του. Στο Μεξικό, οικολόγοι και
πολιτικοί συμφωνούν ότι η μάχη ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους ξυλοκόπους δεν
έχει τελειώσει. Ο ρυθμός με τον οποίο κόβουν τα δέντρα έχει μειωθεί αλλά δεν
έχει σταματήσει. Το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση έχει δημιουργήσει ένα απόθεμα
5,5 εκατομμυρίων ευρώ με το οποίο ανταμείβει όσους κατοίκους της περιοχής όπου
μένουν οι πεταλούδες καταγγέλλουν τις δραστηριότητες των ξυλοκόπων. Τα
περισσότερα καταφύγια είναι τμήματα μεγάλων εκτάσεων, που ανήκουν εν μέρει
στους κατοίκους. Αλλά οι ξυλοκόποι αυτοί δωροδοκούν ντόπιους πολιτικούς και
αγρότες.

Μερικοί πληρώνονται κι από τις δύο μεριές κι έτσι η κοπή των δέντρων
συνεχίζεται. Δορυφορικές φωτογραφίες που έχουν επεξεργαστεί Αμερικανοί
επιστήμονες δείχνουν ότι σε τεράστια κομμάτια από τα 560.000 στρέμματα της
προστατευόμενης περιοχής έχουν κοπεί όλα τα δέντρα κι έχουν καθαριστεί, συχνά
από ένοπλες συμμορίες που πληρώνουν τις αρχές.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου