TPITH AΠOΨH Γίνονται επιχειρηματίες από ανάγκη

Αν και εμφανίζει τον δεύτερο υψηλότερο ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης στην
Ευρωπαϊκή Ένωση την τελευταία δεκαετία, η Ελλάδα διατηρεί υψηλή ανεργία,
παρουσιάζει επίμονη υστέρηση σε σημαντικούς αναπτυξιακούς δείκτες (καινοτομία,
διάχυση νέων τεχνολογιών, ενεργειακή εξάρτηση), και οι μεσοπρόθεσμες
προοπτικές της δεν διαγράφονται αισιόδοξες. Τα αίτια έχουν ώς τώρα αναζητηθεί
κατά κόρον στο κράτος και στο θεσμικό πλαίσιο, πολύ λιγότερο στις
επιχειρήσεις. Μιαν ενδιαφέρουσα προσέγγιση στο ερώτημα τι είδους νέες
επιχειρήσεις γεννάει η ελληνική πραγματικότητα προσφέρει η δεύτερη ετήσια
έκθεση για την επιχειρηματικότητα, που δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα το
ΙΟΒΕ (ερευνητές: Σταύρος Ιωαννίδης, Τάκης Πολίτης, Άγγελος Τσακανίκας).

Βασισμένη σε ερωτηματολόγια προς τον γενικό πληθυσμό, αλλά και σε γνώμες
ειδικών, σύμφωνα με τη μεθοδολογία του Παγκόσμιου Παρατηρητήριου
Επιχειρηματικότητας (GEM) στα πλαίσια του οποίου διεξάγεται, η έρευνα έδειξε
το 5,8% του πληθυσμού το 2004 να ξεκινά ή να έχει ξεκινήσει μέσα στα τελευταία
τριάμισι χρόνια μιαν επιχειρηματική δραστηριότητα, όπου περιλαμβάνεται και η
αυτοαπασχόληση. Το ποσοστό αυτό, που αντιστοιχεί σε 340.000 άτομα, κατατάσσει
την Ελλάδα 18η στη διεθνή κατάταξη (μεταξύ 34 χωρών, με την Ιαπωνία στο κάτω
και το Περού στο άνω άκρο) και στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Συγκεντρώνεται στις
ηλικίες 25-44 (78%), στους αποφοίτους Λυκείου και λιγότερο (57%), και είναι
πολύ υψηλότερο στους άντρες (8,65%) από τις γυναίκες (2,9%).

Αλλά το ένα τρίτο σχεδόν αυτών των νέων επιχειρηματιών δηλώνουν ότι ξεκινούν
από ανάγκη, μη βρίσκοντας άλλη βιοποριστική απασχόληση – εδώ η Ελλάδα έρχεται
δεύτερη στην Ευρώπη μετά την Πολωνία – ενώ προβληματικά φαίνονται και άλλα
ποιοτικά χαρακτηριστικά: πάνω από τα μισά νέα εγχειρήματα δεν προβλέπεται να
δημιουργήσουν καθόλου νέα απασχόληση και μόλις το 1% περισσότερες από 20
θέσεις εργασίας μέσα σε πέντε χρόνια. Περισσότερα από τα μισά επίσης (56,8%)
διαθέτουν προϊόντα και υπηρεσίες στους τελικούς καταναλωτές, δραστηριότητα
ρηχή (όπου η Ελλάδα έρχεται δεύτερη στην Ευρώπη μετά την Πορτογαλία), 26,3%
εντάσσονται στον τομέα της μεταποίησης, 14,6% στην παροχή υπηρεσιών προς
επιχειρήσεις, και ελάχιστα (2,3%) στον αγροτικό τομέα (πολύ λίγο φαίνεται να
αξιοποιούνται καινοτομικές δυνατότητες, για βιολογικές καλλιέργειες π.χ.). Στα
θετικά χαρακτηριστικά καταγράφονται η εκτίμηση του 27% των νέων επιχειρηματιών
ότι η δραστηριότητά τους επεκτείνει την αγορά, του 10% μάλιστα και στο
εξωτερικό, και η δήλωση του 25% ότι χρησιμοποιούν τεχνολογία που δεν ήταν
διαθέσιμη πριν από ένα χρόνο.

Από τη συνολική εικόνα των νέων επιχειρήσεων προκύπτει χαμηλό αναπτυξιακό
αποτέλεσμα, αν και η χρηματοδότησή τους φαίνεται να απορροφά το 5% του ΑΕΠ (το
μισό και πλέον του αρχικού κεφαλαίου το βάζει ο ίδιος ο επιχειρηματίας, και
από το υπόλοιπο το 49% το δίνουν οι συγγενείς του, το ένα τρίτο προέρχεται από
τράπεζες και το 14,5% από κρατικά προγράμματα). Για να την ερμηνεύσουν, οι
ερευνητές προσπάθησαν να εντοπίσουν τους προσωπικούς και πολιτισμικούς
παράγοντες που επιδρούν, τα ευρήματά τους ήταν όμως αντιφατικά: H Ελλάδα
παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό ατόμων (53%) μεταξύ των 34 χωρών, που
δηλώνουν ότι ο φόβος της αποτυχίας θα τα απέτρεπε από το να ξεκινήσουν μιαν
επιχείρηση, αλλά ταυτόχρονα έρχεται πρώτη στην Ευρώπη (10η στο σύνολο) στην
αυτοπεποίθηση, την εκτίμηση δηλαδή των ερωτηθέντων ότι διαθέτουν τις γνώσεις,
την ικανότητα και την εμπειρία να ξεκινήσουν μιαν επιχείρηση (64% των
επιχειρηματιών, 55% των μη επιχειρηματιών). Ενώ άλλωστε το 72% διατύπωσε τη
γνώμη ότι οι περισσότεροι Έλληνες θα προτιμούσαν όλοι οι άνθρωποι να έχουν το
ίδιο βιοτικό επίπεδο, ένα όμοιο ποσοστό (73%) εκτιμούσε ότι οι επιτυχημένοι
επιχειρηματίες απολαμβάνουν κοινωνική αποδοχή και σεβασμό στη χώρα. Την πρώτη
αντίφαση αποδίδουν οι ερευνητές στον έντονο κοινωνικό στιγματισμό της
αποτυχίας, αφήνοντας ασχολίαστη τη δεύτερη.

Το συμπέρασμα των ειδικών που καταγράφεται στην έκθεση είναι ότι παρά την
αύξηση των ευκαιριών για την ανάπτυξη επιχειρηματικής δραστηριότητας, και
μάλιστα υψηλών δυνατοτήτων, δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόθεση εκμετάλλευσής τους
από τον ελληνικό πληθυσμό. Και οι συγγραφείς καταλήγουν τονίζοντας τη
στρατηγική προτεραιότητα μιας πολιτικής για την επιχειρηματικότητα με έμφαση
στη βελτίωση της ποιότητάς της. Αλλά εδώ αρχίζει η συζήτηση.

«Έχουμε μιαν επιχειρηματικότητα που βοηθάει κάποια άτομα να λύσουν τα
προσωπικά τους θέματα, όχι όμως τη μορφή που η κοινωνία και η οικονομία έχουν
ανάγκη», ήταν η ανάγνωση του κ. Σπύρου Θεοδωρόπουλου, ενός δυναμικού
επιχειρηματία (Chipita) που αναδείχθηκε τα τελευταία 15 χρόνια, κατά την
παρουσίαση της έκθεσης. Αμφιβάλλοντας για το εύρημα της κοινωνικής αποδοχής,
πρότεινε αφενός να εισαχθούν προγράμματα επιχειρηματικότητας στα σχολεία –
είναι σίγουρα πιο χρήσιμα από τα εννιά χρόνια Θρησκευτικά που διδάσκουμε, είπε
– αφετέρου όμως οι ίδιες οι επιχειρήσεις να προαγάγουν την εταιρική κοινωνική
ευθύνη και τον σεβασμό προς το περιβάλλον, να δημιουργήσουν θετικά πρότυπα.
«Αλλιώς γιατί να γίνουμε αποδεκτοί;», αναρωτήθηκε.