Eθνικιστική υστερία στην Tουρκία

Για τον σκληρό πυρήνα των Τούρκων εθνικιστών, οτιδήποτε μπορεί να βοηθήσει
την Ευρώπη να απορρίψει την Τουρκία είναι ευκταίο. H καταδίκη του Ορχάν Παμούκ
για παράδειγμα. Βλέπουν σε αυτήν ένα πολύ χρήσιμο βήμα στον δρόμο που
απομακρύνει τη χώρα τους από την Ευρώπη – και οδηγεί ένας Θεός ξέρει πού.

Το τουρκικό κατεστημένο είναι που υποκινεί την εθνικιστική υστερία, που την τροφοδοτεί με «πληγωμένη εθνική υπερηφάνεια» και «διεθνείς συνωμοσίες». Στη φωτογραφία, εθνικιστές σχηματίζουν με τα δάχτυλά τους το σήμα των Γκρίζων Λύκων

Ο Ορχάν Παμούκ, ένας από τους πλέον καταξιωμένους Τούρκους συγγραφείς, έχει
κληθεί να παρουσιαστεί στις 16 Δεκεμβρίου ενώπιον της τουρκικής Δικαιοσύνης.
Κατηγορείται για δημόσια δυσφήμηση της τουρκικής ταυτότητας: σε συνέντευξη που
παραχώρησε τον Φεβρουάριο στην ελβετική εφημερίδα «Tages-Anzeiger», μίλησε για
το «ένα εκατομμύριο Αρμενίους» και τις «30.000 Κούρδους» που φονεύθηκαν στην
Τουρκία. Σύμφωνα με το άρθρο 301 του νέου τουρκικού Ποινικού Κώδικα, το
αδίκημα αυτό τιμωρείται με ποινή φυλάκισης έξι μηνών έως τριών ετών.

Με τη βοήθεια των MME, η συνέντευξη αυτή προκάλεσε ένα πρωτοφανές κύμα
αντιδράσεων, που μετατράπηκε γρήγορα σε συλλογική υστερία. Ο γνωστός
συγγραφέας βρισκόταν στο εξωτερικό όταν ξέσπασε όλο αυτό. Αποφάσισε, και με το
δίκιο του, να καθυστερήσει την επιστροφή του.

Ο Ορχάν Παμούκ ανήκει στο σπάνιο εκείνο είδος ποιοτικών και συνάμα εμπορικών
συγγραφέων. Όταν, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, οι πωλήσεις του βιβλίου του
«H καινούργια ζωή» ξεπέρασαν τις 100.000 αντίτυπα, μια μεγάλη (εθνικιστική)
εφημερίδα δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο «Λένε ψέματα!»: ο συγγραφέας και ο
εκδότης του κατηγορήθηκαν ότι είχαν φουσκώσει τα νούμερα. H εφημερίδα
καταδικάστηκε για συκοφαντία. Έμειναν όμως οι καταγγελίες ενός γηραιού
ιστορικού, ο οποίος είχε ανιχνεύσει στο έργο του Παμούκ μια υποψία κριτικής
και ειρωνείας έναντι του ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας, του Μουσταφά Κεμάλ
Ατατούρκ. Για ορισμένα μέλη του κατεστημένου, αυτό ήταν αρκετό για να
στιγματιστεί ο Παμούκ ως προδότης.

Έκτοτε ο λογοτεχνικός κόσμος παραμένει διχασμένος. Από τη μία, αυτοί που τον
απεχθάνονται· από την άλλη, αυτοί που δεν τον απεχθάνονται. H υπόθεση του
Ορχάν Παμούκ δεν έμεινε φυσικά εκτός του καβγά για την ένταξη στην EE.

«Εμείς» – «Αυτοί»

Για τους Τούρκους εθνικιστές ο κόσμος είναι χωρισμένος σε «εμείς» και «αυτοί».
Είναι προφανές πως ένας άνθρωπος όπως ο Παμούκ βρίσκεται πιο κοντά στο
«αυτοί». Ο Παμούκ δεν είναι πολιτικός συγγραφέας, έχει όμως συνείδηση του
ρόλου που προσδοκά κανείς από έναν διανοούμενο, εκφέρει έναν λόγο ανθρωπιστικό
και δημοκρατικό. Τα μέλη της «λέσχης αντι-Ορχάν Παμούκ» πιστεύουν πως ασκεί
κριτική ώστε να εξασφαλίσει το Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Διότι στη χώρα μας υπάρχει ένα σύνδρομο Νόμπελ. Το εθνικιστικό μέτωπο είναι
πεπεισμένο πως ο κόσμος ολόκληρος συνωμοτεί εις βάρος της Τουρκίας, και
πιστεύει πως το βραβείο αυτό θα απονεμηθεί σε Τούρκο συγγραφέα μόνον εφόσον
αυτός πείσει τον έξω κόσμο ότι είναι, και θα παραμείνει, προδότης της πατρίδας
του. Το τουρκικό κατεστημένο απειλείται σήμερα από τη δημοκρατία, μια
αναπόφευκτη συνέπεια της σύμπραξης με την E.E. Αυτό είναι που υποκινεί την
εθνικιστική υστερία, που την τροφοδοτεί με «πληγωμένη εθνική υπερηφάνεια» και
«διεθνείς συνωμοσίες». Προκειμένου να συντηρήσει την παράνοια, δεν διστάζει να
χρησιμοποιήσει οτιδήποτε· τίποτε λοιπόν δεν εγγυάται ότι ο Ορχάν Παμούκ δεν θα
χρησιμεύσει, ακόμη μια φορά, ως αποδιοπομπαίος τράγος.

Ο Murat Belge είναι καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο
Μπιλτζί, στην Κωνσταντινούπολη, εκδότης και δημοσιογράφος.

Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη