Σκουλήκια που… ανθίζουν στον βυθό

Στον βυθό της θάλασσας πολλές φορές τα πράγματα δεν είναι αυτά που
φαίνονται. Πάρτε για παράδειγμα ένα όμορφο ροζ λουλούδι που φυτρώνει πάνω σε
ένα οστό φάλαινας. Έτσι τουλάχιστον νομίζει κανείς όταν το αντικρύζει πρώτη
φορά. Μία πιο προσεκτική ματιά όμως φανερώνει ότι το λουλούδι είναι στην
πραγματικότητα θαλάσσιο ζώο και μάλιστα σκουλήκι που έχει ανοίξει το σπιτικό
του μέσα στο κόκαλο.

Ένα σκουλήκι «ζόμπι» ζει στα ανοιχτά της Σουηδίας πάνω στο κουφάρι μιας φάλαινας. Οι επιστήμονες υποπτεύθηκαν την παρουσία του και το ανακάλυψαν χρησιμοποιώντας υποβρύχια κατασκοπευτικά ρομπότ

Ένα τέτοιο θαλάσσιο σκουλήκι «ζόμπι», που τρέφεται από τα οστά της νεκρής
φάλαινας, ανακάλυψαν οι επιστήμονες στα ανοιχτά της Σουηδίας. Το περίεργο
πλάσμα βρέθηκε πάνω στο κουφάρι μίας φάλαινας του είδους minke σε ρηχά νερά
των σκανδιναβικών ακτών. Παρόμοια σκουλήκια είναι γνωστά από τα βάθη του
Ειρηνικού Ωκεανού αλλά κανένας ειδικός δεν περίμενε να βρει έναν νέο εκπρόσωπο
του είδους στη Βόρεια Θάλασσα. Την ανακάλυψη ανακοίνωσαν πριν από λίγες ημέρες
Σουηδοί και Βρετανοί επιστήμονες που έδωσαν στο σκουλήκι την επιστημονική
ονομασία Osedax mucofloris, η οποία σημαίνει «το λουλούδι με τη βλέννα που
τρώει κόκκαλα».

«Μοιάζουν με λουλούδια που βγαίνουν από τη φάλαινα. Στην πραγματικότητα έχουν
ριζώσει στο κόκαλό της», εξηγεί στο BBC News Online ο Άντριαν Γκλόβερ,
ερευνητής στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου. «Το τμήμα του ζώου που
είναι εκτεθειμένο στο θαλασσινό νερό καλύπτεται από βλέννα και είναι γλοιώδες.
Αυτός είναι πιθανότατα ο αμυντικός μηχανισμός του».

Υποβρύχια εργαστήρια. Μόλις πρόσφατα οι επιστήμονες άρχισαν να
κατανοούν τη σημασία μιας νεκρής φάλαινας για το θαλάσσιο οικοσύστημα. Όταν τα
θηλαστικά πεθαίνουν και παρασύρονται στον βυθό (φαινόμενο που έχουν ονομάσει
«πτώση της φάλαινας»), οπότε αρχίζει η διαδικασία της αποσύνθεσης και της
σήψης, γίνονται πηγή τροφής για διάφορους οργανισμούς. Εκεί κρύβονται πολλά
μυστικά του βυθού, αλλά το δύσκολο είναι να βρεθούν τα σημεία όπου καταλήγουν
οι φάλαινες.

Γι’ αυτό στη Σουηδία οι επιστήμονες ακολούθησαν διαφορετική τακτική. Τον
Οκτώβριο του 2003 ο Γκλόβερ και ο συνάδελφός του Τόμας Ντάλγκρεν από το
Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ βύθισαν στα ανοιχτά κοντά στο ερευνητικό τους
εργαστήριο το κουφάρι μιας φάλαινας minke 120 μέτρα από την επιφάνεια της
θάλασσας. Χρησιμοποιώντας τηλεκατευθυνόμενα ρομποτικά οχήματα κατέγραψαν με
κάμερες τι συμβαίνει στον βυθό. Τον Αύγουστο του 2004 η ομάδα κατάφερε να
ανασύρει ένα οστό από το κουφάρι.

Προς μεγάλη τους έκπληξη βρήκαν πως το κόκαλο φιλοξένησε ένα είδος θαλάσσιου
σκώληκα, το οποίο νόμιζαν ότι κατοικεί μόνο σε μεγάλα βάθη – μέχρι και τρία
χιλιόμετρα στον Ειρηνικό Ωκεανό πάνω σε οστά της γκρίζας φάλαινας. Οι ειδικοί
διαπίστωσαν πως τα δύο σκουλήκια έχουν μεγάλες ομοιότητες μεταξύ τους, παρ’
όλο που τους χωρίζουν δύο ωκεάνιες λεκάνες και περισσότερα από 2.500 μέτρα
βάθος.

Χαρέμι από αρσενικά. Το σκουλήκι «ζόμπι» έχει μήκος 1-2 εκατοστά.
Ριζώνει στα οστά της φάλαινας από τα οποία ρουφά τα θρεπτικά συστατικά με τη
βοήθεια βακτηρίων που μοιράζονται τη μακάβρια κατοικία του. Το σκουλήκι έχει
ένα λοφίο που μοιάζει με λουλούδι κι από κει τραβά οξυγόνο από το νερό. Το πιο
εντυπωσιακό στοιχείο τους είναι το αναπαραγωγικό τους σύστημα. «Τα θηλυκά
σκουλήκια του Ειρηνικού έχουν ένα χαρέμι από αρσενικά μέσα στους σωλήνες τους,
όπου τα κρατούν αιχμάλωτα για να γονιμοποιήσουν τα αυγά τους και μετά
απελευθερώνονται στο νερό», λέει ο δρ Γκλόβερ. «Δεν είμαστε σίγουροι τι
συμβαίνει με την αναπαραγωγική βιολογία των σκουληκιών από τη Σουηδία. Προς το
παρόν έχουμε βρει μόνο θηλυκά. Τα αρσενικά έχουν εξαφανιστεί και φαίνεται
περίεργο».

Όλα τα σκουλήκια του είδους που έχουν βρεθεί ώς τώρα μοιάζουν πολύ με τα
«σωληνοσκούληκα» που κατοικούν στις ηφαιστειακές ρωγμές του ωκεάνιου βυθού,
γνωστές και ως υδροθερμικοί αγωγοί. Αυτό ενισχύει τη θεωρία όσων πιστεύουν ότι
οι νεκρές φάλαινες στον βυθό βοηθούν στην ισορροπία του υποθαλάσσιου
οικοσυστήματος και χρησιμεύουν ως σημείο ανασύνταξης δυνάμεων για πολλούς
οργανισμούς που ταξιδεύουν στις θάλασσες του κόσμου.

Όμως, οι φάλαινες απειλούνται άμεσα από κυνηγούς που δρουν νόμιμα ή όχι σε
πολλές περιοχές της γης. Ο πληθυσμός τους μειώνεται παγκοσμίως και βέβαια
μειώνονται και τα κουφάρια που καταλήγουν στον βυθό προσφέροντας καταφύγιο σε
τόσους οργανισμούς. Οι επιστήμονες φοβούνται ότι ήδη αρκετοί κάτοικοι του
βυθού έχουν εξαφανιστεί καθώς δεν βρίσκουν πια κατοικία και τροφή.

Συνδαιτυμόνες στο δείπνο του βυθού

Στα βαθιά τα φαινόμενα απατούν. Το ροζ λουλούδι που ανθίζει στο νερό δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα σκουλήκι που τρέφεται από μία νεκρή φάλαινα σαν τα ζόμπι. Στους σωλήνες του το θηλυκό κρατά αιχμάλωτα τα αρσενικά για να γονιμοποιήσουν τα αυγά του

ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ για την πτώση της φάλαινας στον βυθό του ωκεανού όταν
πεθαίνει αποκαλύπτουν μία περίεργη και πολύχρωμη σύναξη διαφορετικών πλασμάτων
πάνω στο κουφάρι της.

Μάλιστα, πολλά από αυτά δεν κατοικούν πουθενά αλλού στον ωκεανό.

Αλλά επειδή οι επιστήμονες σπάνια βρίσκουν κουφάρι φάλαινας στον βυθό του
ωκεανού, μερικοί όπως ο Κρεγκ Σμιθ, ωκεανογράφος στη Χαβάη, στέλνουν στον βυθό
νεκρές φάλαινες που βρίσκουν στις παραλίες. Και μετά παραμονεύουν για να δουν
ποιος τις επισκέπτεται. Μία νεκρή φάλαινα είναι βιολογικός θησαυρός για το
θαλάσσιο οικοσύστημα. Διαθέτει περισσότερα από δύο εκατομμύρια γραμμάρια
άνθρακα στο λίπος της και στα οστά. Οργανισμοί «ζόμπι» που τρέφονται με
πτώματα είναι η πρώτη φορά που εμφανίζονται. Μετά καταφθάνουν βακτήρια και
ασπόνδυλα που κατατρώγουν το κουφάρι. Όταν τα οστά αρχίζουν να εκλύουν θείο,
μαζεύονται τα σκουλήκια που βρίσκουν έτσι ένα υποκατάστατο για τους
υδροθερμικούς αγωγούς του βυθού. «Είναι πιθανό ότι οι πρόγονοι του γιγαντιαίου
σωληνοσκώληκα στους αεραγωγούς του βυθού ζούσαν κάποτε πάνω σε νεκρές
φάλαινες», λέει ο Σμιθ.

Τα σκουλήκια «ζόμπι» διασπούν το λίπος της φάλαινας χρησιμοποιώντας βακτήρια
που κατοικούν στο εσωτερικό τους και φαίνεται πως οι νεκρές φάλαινες είναι τα
μόνα σημεία του βυθού όπου μπορεί κανείς να τα βρει. Αλλά καθώς οι φάλαινες
εξαφανίζονται, οργανισμοί όπως τα σκουλήκια μπορεί να χαθούν για πάντα.
Υπολογίζεται πως έχει χαθεί το 75% μεγάλων πληθυσμών φάλαινας, κάτι που
σημαίνει πως το 40% των ειδών που εξαρτώνται από αυτές απειλείται με
εξαφάνιση.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου