Άναψε φωτιές ο Aρχιμήδης

Τα «εμπρηστικά» κάτοπτρα του Αρχιμήδη άναψαν και πάλι φωτιές! Αυτή τη φορά
σε Αμερικανούς επιστήμονες που θέλησαν να επιβεβαιώσουν ή να διαψεύσουν τον
αρχαίο Έλληνα μαθηματικό. Καθηγητές από το MIT αναπαρέστησαν το πείραμα με τα
κάτοπτρα και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Αρχιμήδης… δεν επαναλαμβάνεται.

Αναπαράσταση της καταστροφής με τα κάτοπτρα του Αρχιμήδη. Οι επιστήμονες έμειναν με την απορία αν πρόκειται για μύθο ή πραγματικότητα

Σάββατο, 22 Οκτωβρίου. Σαν Φρανσίσκο. Δεκάδες επιστήμονες από το Ινστιτούτο
Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης και το Πανεπιστήμιο της Αριζόνας συγκεντρώνονται
στο λιμάνι. Συνοδευόμενοι από τους χρηματοδότες τους, του τηλεοπτικού δικτύου
Discovery Channel (πρόγραμμα «MythBusters»), φέρουν μαζί τους εκατοντάδες
κάτοπτρα – μπρούντζινα αλλά και καθρέφτες. Στόχος τους, η επιστημονική
διερεύνηση των κατόπτρων του Αρχιμήδη, ώστε να διαπιστωθεί αν πρόκειται για
μύθο ή πραγματικότητα.

Ο Ιωάννης Ζωναράς

Όπως γράφει ο Ιωάννης Ζωναράς (Βυζαντινός κανονολόγος και ιστορικός, τέλη 11ου
– μέσα 12ου αιώνα) στο έργο του «Επιτομή Ιστοριών», ο Αρχιμήδης,
διευθύνοντας την άμυνα των Συρακουσών κατά των Ρωμαίων, κατέκαψε «με έναν
απίστευτο τρόπο όλο τον ρωμαϊκό στόλο» που πολιορκούσε την πόλη το 212 π.X.:
στρέφοντας «ένα είδος καθρέφτη» προς τον ήλιο, συγκέντρωσε τις ακτίνες και τις
κατηύθυνε στα πλοία του εχθρού.

Τους δίχασε

Προχθές, στο Σαν Φρανσίσκο, τα νερά θόλωσαν… Μαζί τους και οι επιστήμονες.
Τα πλοία του εχθρού δεν κάηκαν, ολοσχερώς τουλάχιστον, αφήνοντας την
επιστημονική κοινότητα να διχάζεται ανάμεσα στον μύθο και στην πραγματικότητα.
Στην πρώτη προσπάθεια, οι ακαδημαϊκοί του MIT, χρησιμοποιώντας ως κάτοπτρο
συσκευές από μπρούντζο και γυαλί έκτασης 27 τετραγωνικών μέτρων, προσπάθησαν
να κάψουν ένα παλιό ψαροκάικο, 80 ετών, 45 μέτρα μακριά μέσα στη θάλασσα.
Φλόγες δεν φάνηκαν, όμως η ξύλινη επιφάνεια της βάρκας άρχισε να καίγεται. Οι
επιστήμονες έμειναν με ένα μεγάλο ερωτηματικό και αποφάσισαν να επαναλάβουν το
πείραμα, αφού πρώτα μείωσαν την απόσταση από τα κάτοπτρα και το πλοιάριο.

Στα 22,5 μέτρα

H δεύτερη προσπάθεια έγινε στα 22,5 μέτρα. Το αποτέλεσμα και πάλι δεν ήταν
σαφές. Προκλήθηκε πράγματι φωτιά, όμως, ήταν μικρή και στο τέλος έσβησε μόνη
της. Ο «εχθρός» είχε ξεφύγει άλλη μια φορά με μερικές φθορές. Ακολούθησε και
τρίτη προσπάθεια, η τελευταία. Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνας
άλλαξαν το κάτοπτρο. Χρησιμοποίησαν καθρέφτες σε σχήμα άνθους με πέταλα, όμως
και πάλι τίποτα. Ούτε καπνός ούτε φωτιά…

«Δύσχρηστο όπλο το κάτοπτρο»

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ και ειδικοί έμειναν με την απορία. «Το πιο πιθανό είναι να
πρόκειται για μύθο», δήλωσε ο Πίτερ Ρις, παραγωγός της εκπομπής «MythBusters»
του Discovery Channel, που και πέρυσι επιχείρησε να ελέγξει τη θεωρία του
εμπρηστικού κατόπτρου, καταλήγοντας πως πρόκειται για μύθο. «Δεν λέμε ότι δεν
μπορεί να γίνει. Απλώς λέμε ότι είναι εξαιρετικά δύσχρηστο (το κάτοπτρο) ως
όπλο». Προβληματισμένος όμως εμφανίστηκε και ο καθηγητής του MIT Ντέιβιντ
Γουάλας: «Ποιος μπορεί να πει αν ο Αρχιμήδης τα κατάφερε ή όχι;», διερωτήθηκε.
«Είναι ένα από τα πιο ισχυρά μαθηματικά μυαλά της Ιστορίας. Δεν θα ήθελα να
υποτιμήσω την ευφυΐα ή τις ικανότητές του».