TPITH AΠOΨH Δεξιά και αριστερά ηλεκτρόνια

H απελευθέρωση της αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας, όπως είναι φυσικό, θα
καταργήσει το μονοπώλιο της ΔΕΗ. Οι εξαγγελθείσες κινητοποιήσεις των
εργαζομένων της επιχείρησης και η εναντίωσή τους σ’ αυτήν την προοπτική,
συνδέονται με τον φόβο της απώλειας θέσεων εργασίας και άλλων προνομίων,
εξαιτίας του ανταγωνισμού. Αναμενόμενο. Εκείνο που δημιουργεί ερωτηματικά,
είναι η ιδεολογικοποίηση του ζητήματος μέσω της υπεράσπισης του «δημόσιου
χαρακτήρα» των υπηρεσιών μεταφοράς ηλεκτρονίων από την μια άκρη του καλωδίου
στην άλλη. Θέση που στηρίζουν όχι μόνο οι συνδικαλιστές, αλλά και ποικιλώνυμοι
εραστές της θεωρίας των «στρατηγικού χαρακτήρα ΔΕΚΟ», και που την περιβάλλουν
με το άρωμα ενός παλιομοδίτικου αλλά άκρως ανθεκτικού σοσιαλισμού. Μάλιστα,
παρά τα όσα έχουν μεσολαβήσει από την εποχή του κρατικομονοπωλιακού
καπιταλισμού, η αντίθεση μεταξύ δημοσιοποιημένων (εθνικοποιημένων;) και
ιδιωτικοποιημένων τομέων της οικονομίας, παραπέμπει ακόμη στην αντίθεση
αριστεράς και δεξιάς.

Είναι βέβαια γεγονός ότι η ΔΕΗ δεν ανήκει στις προβληματικές και
υπερχρεωμένες, όπως ας πούμε η Ολυμπιακή ή η Λάρκο. Αυτό όμως δεν οφείλεται
στο καταπληκτικό μάνατζμεντ ή στις εγγενείς αρετές του δημόσιου τομέα.
Οφείλεται στην ύπαρξη ενός εξαιρετικά ανταγωνιστικού καυσίμου (λιγνίτης) σε
συνδυασμό με τις υψηλές τιμές του πετρελαίου. Οφείλεται στον κρατικό
προστατευτισμό που της επιτρέπει να διατηρεί σε λειτουργία μονάδες ακατάλληλες
και εκτός προδιαγραφών. Οφείλεται ακόμη στην αποφυγή του κόστους για την
αντιρρύπανση, το οποίο πληρώνει το κοινωνικό σύνολο και πολύ περισσότερο οι
τοπικές κοινωνίες: οι τιμές της τέφρας και των σωματιδίων που καταγράφονται
στην Πτολεμαϊδα και στη Μεγαλόπολη θα ήταν απαγορευτικές για κάθε ευνομούμενη
χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οφείλεται τέλος στη μη κοστολόγηση μέρους των
υποδομών (φυσικό αέριο) πράγμα που της επιτρέπει να ασκεί αθέμιτο ανταγωνισμό
στις αναδυόμενες ήπιες πηγές ενέργειας – τις οποίες άλλωστε υπονομεύει με κάθε
μέσον.

Από την άλλη μεριά, όσοι δεξιοί, συντηρητικοί και φιλελεύθεροι είχαν
εναποθέσει όλες τους τις ελπίδες στον αυτόματο πιλότο της ιδιωτικοποιημένης
ενεργειακής αγοράς, μάλλον διαψεύσθηκαν. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν
βελτιώθηκαν οι τιμές στο επίπεδο του καταναλωτή – ως όφειλαν λόγω του
ανταγωνισμού – ενώ παράλληλα άνοιγε ένα καινούργιο πεδίο κερδοσκοπίας. Το πιο
διάσημο παράδειγμα ήταν αυτό της Καλιφόρνιας κατά τα έτη 2000 και 2001. Οι
ιδιώτες παραγωγοί συνεννοήθηκαν να οργανώσουν μια τεχνητή ανεπάρκεια
ηλεκτρικού ρεύματος προκειμένου να ανεβάσουν τις τιμές: Είτε βγάζοντας κάποιες
μονάδες εκτός λειτουργίας με το αιτιολογικό των επισκευών. Είτε προκαλώντας
συμφόρηση στις γραμμές υψηλής τάσης. Είτε εξάγοντας σε γειτονικές πολιτείες,
όπου μια θυγατρική του ίδιου ομίλου επιφορτιζόταν με την επαναπώληση της
ενέργειας στους παγιδευμένους πελάτες. H κυβέρνηση της Καλιφόρνιας
παρακολουθούσε τα γεγονότα χωρίς να παρεμβαίνει και όταν τα πράγματα έφτασαν
σε αδιέξοδο αποφάσισε να δανειστεί προκειμένου να αποφευχθεί η χρεοκοπία των
εταιρειών διανομής. Άλλοι, όπως η Ένρον, κήρυξαν πτώχευση αφού όμως είχαν
τσεπώσει υπερκέρδη από τη διαφορά των τιμών. Όπως έγραψε ένας γνωστός
οικονομολόγος, ο Πολ Κρούγκμαν, η «κρίση της Καλιφόρνιας συνοψίζεται στον εξής
τίτλο: πώς μπορείτε να κλέψετε 30 δισ. δολάρια μέρα μεσημέρι».

Όμως, για όσους ξέρουν στοιχειωδώς από Φυσική, η ενέργεια δεν έχει ούτε γεύση
ούτε χρώμα. Δεν είναι καν προϊόν. Είναι ένα άυλο αγαθό που απλώς επιτρέπει διά
των μετασχηματισμών της την εκτέλεση ορισμένου έργου. Είναι δωρεάν παρεχόμενη
από τη φύση, αρκεί να διαθέτουμε τις κατάλληλες μηχανές. Στο πολύ κοντινό
μέλλον θα παράγεται από ήπιες και ανανεώσιμες πηγές με δυνατότητες
ιδιοπαραγωγής στη μικρή κλίμακα, από το εργοστάσιο ως τον μεμονωμένο
καταναλωτή. Ιδιαίτερα η συμπαραγωγή (ταυτόχρονη παραγωγή ηλεκτρισμού και
θερμότητας) θα βελτιώσει σημαντικά τις σημερινές αποδόσεις και θα προσφέρει
ποικιλία εφαρμογών. Τα μεγάλα και βαριά δίκτυα θα γίνουν περιττά και ευέλικτοι
ενεργειακοί φορείς, όπως το υδρογόνο, θα αντικαταστήσουν τα ενεργοβόρα
κεντρικά συστήματα. H εποχή της νέας ενεργειακής οικονομίας θα φέρει και το
τέλος των διλημμάτων (κράτος ή αγορά) καθώς νέα υποκείμενα – συλλογικά ή
ιδιωτικά – θα πάρουν τη σκυτάλη. Όσο για την Αριστερά, θα υποχρεωθεί να γίνει
οικολογική αν θέλει να παραμείνει στην επικαιρότητα της ιστορίας.