TPITH AΠOΨH H κρυμμένη εικόνα

Σε μια χώρα όπου όλοι και όλα «φωτίζονται», θα περίμενε κανείς τουλάχιστον από
τον πολίτη-τηλεθεατή να ξέρει ποιος είναι και κατά πού πάει. Όμως αυτά τα φώτα
τυφλώνουν ή, το ίδιο κάνει, απονευρώνουν την ευαισθησία, διαλύουν μέσα στον
πολτό της κοινοτοπίας τα κριτήρια για το σημαντικό και το ασήμαντο. Νομίζουμε
ότι γνωρίζουμε, επειδή, όσοι ενδιαφερόμαστε, ακούμε και διαβάζουμε κάθε μέρα
νούμερα και στατιστικές κι επίσημες δηλώσεις κι αντιδηλώσεις. H πραγματική
συλλογική εικόνα μας είναι, φοβούμαι, τελείως άλλη.

Δημοσιεύθηκε αυτές τις μέρες, μέσα σε εκκωφαντική, φυσικά, σιωπή, η Έκθεση της
Διεθνούς Αμνηστίας για την κατάσταση των δικαιωμάτων στην Ελλάδα. Για όποιον
τη διαβάσει, το σοκ δεν μπορεί παρά να είναι μεγάλο. Δίπλα στα προφανή (τη
δημοκρατικότητα του πολιτεύματος και τις τυπικές εγγυήσεις των ελευθεριών)
θρονιάζονται, μέσα από αδιάσειστα στοιχεία, γεγονότα που δεν θα τολμούσαμε να
πιστέψουμε: τα δικαιώματα των αλλοδαπών και των μειοψηφιών παρουσιάζονται στην
Έκθεση ως «γκρίζα περιοχή», η στάση του επίσημου κράτους όσον αφορά την παροχή
ασύλου και τη μεταχείριση των «παράνομων» μεταναστών χαρακτηρίζεται ανοιχτά ως
«αποτυχία», η αγνόηση ή παράκαμψη των υποχρεώσεων που πηγάζουν από διεθνείς
συνθήκες εμφανίζεται ως συστηματική και αδικαιολόγητη, ενώ ο βαθμός προστασίας
από διακρίσεις ομάδων (με ιδιαίτερη έμφαση στους Ρομά) και ατόμων με
αντικομφορμιστική συμπεριφορά αναδεικνύεται ως πολύ χαμηλός. Πόσο δημοκρατική
είναι άραγε μια Πολιτεία στην οποία συμβαίνουν όλα αυτά και όπου, ακόμα
χειρότερα, μόνο ξένοι τα βλέπουν και τα στηλιτεύουν;

Ανάμεσα στις γραμμές επίσημων οικονομικών, αυτή τη φορά, μελετών, όπως ο
συγκριτικός πίνακας ανταγωνιστικότητας, προκύπτει ένα άλλο αβίαστο όσο και
οδυνηρό συμπέρασμα: ως χώρα ζούμε χωρίς να παράγουμε. Επί χρόνια τώρα, καίμε
το λίπος μας, δηλαδή τα φυσικά (ναυτιλία, τουρισμός) ή τα επίκτητα (κονδύλια
κι επιδοτήσεις) αποθέματά μας, χωρίς να γυμνάζουμε κανένα σημείο του εθνικού
μας σώματος. Μιλάμε για εξυγίανση, αλλά την εννοούμε υπό τη λογιστική της
κυρίως διάσταση (πάντως και σ’ αυτό το πλαίσιο η απόσταση ανάμεσα στο σχετικό
νοικοκύρεμα των προηγούμενων χρόνων και το απίστευτο ξεχαρβάλωμα της παρούσας
κυβέρνησης είναι τεράστια). Καλούμε για επενδύσεις, αλλά στη βάση κινήτρων που
προωθούν την αντίθετη νοοτροπία του εφησυχασμού και της αποφυγής ρίσκου.
Υμνούμε την ιδιωτική πρωτοβουλία, αλλά την υποτάσσουμε στην κρατική κι ακόμα
χειρότερα στην κομματική χειραγώγηση. Αδιαφορούμε για την παιδεία και την
έρευνα, σάμπως αυτές να μην είναι οι κατ’ εξοχήν παραγωγικές δραστηριότητες.
Και μένουμε με τον βολικό μύθο της παραοικονομίας (που κι αυτή είναι ελάχιστα
παραγωγική, αν συγκριθεί, για παράδειγμα, με την αντίστοιχη ιταλική) και την
ισοπεδωτική ψυχαγωγία της σκανδαλολογίας (σαν η «διαπλοκή» να μην οφειλόταν
πρωταρχικά, ίδιο φίδι που δαγκώνει την ουρά του, ακριβώς στην έλλειψη
παραγωγικών διεξόδων).

Χάνουμε, τέλος, μέρα με τη μέρα, τη συλλογική ανθρωπιά μας, αυτό το τόσο
πολύτιμο στοιχείο μιας έστω μυθοποιημένης ελληνικότητας. H οικειότητα των
χώρων και των καταστάσεων μας εμποδίζει συνήθως να το αντιληφθούμε. Άκουσα
πρόσφατα στενούς φίλους, που γύρισαν έπειτα από χρόνια από το εξωτερικό, να
καταγράφουν, χωρίς σχεδόν να παραπονιούνται, πόσοι από τους γηγενείς οικείους
τούς γύρισαν την πλάτη ή δεν απάντησαν στα τηλεφωνήματά τους. Κι είδα αίφνης,
με τα ίδια μου τα μάτια, αλλά με άλλα μάτια, πόσοι ελάχιστοι από τους
περαστικούς ανταποδίδουν κάθε πρωί τον χαιρετισμό του πλανόδιου λατερνατζή της
γειτονιάς μας. Μια καλημέρα δεν στοιχίζει τίποτα. Αποκαλύπτει όμως πάρα πολλά.

Ο K. Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του
ΠΑΣΟΚ.