Kυνήγι θησαυρού για το νέο αντιγριπικό εμβόλιο

Πριν από ένα χρόνο, στις βιομηχανίες αντιγριπικών εμβολίων επικρατούσαν
πολικές θερμοκρασίες, αντίστοιχες με τα επίπεδα κερδοφορίας. Σήμερα, στον ίδιο
κλάδο επικρατεί πυρετός εξαγορών εν όψει του νέου εμβολίου που θα
καταπολεμήσει τη γρίπη των πτηνών. Ο αγώνας δρόμου των μεγάλων φαρμακευτικών
εταιρειών και η ανάδειξη του νικητή που θα λανσάρει την «απάντηση» στο
ενδεχόμενο πανδημίας, μοιάζει με παγκόσμια σταυροφορία στο όνομα της δημόσιας
υγείας. Το ίδιο το εμβόλιο βρίσκεται, φυσικά, στη θέση του «άγιου
δισκοπότηρου».

Σαν ντόμινο

Οι εξελίξεις είναι αλυσιδωτές. Στις αρχές Σεπτεμβρίου η ελβετική
φαρμακοβιομηχανία Novartis εκδήλωσε ενδιαφέρον για την εξαγορά του 58% της
αμερικανικής εταιρείας Chiron, αντί 4,5 δισ. δολαρίων. Μία εβδομάδα αργότερα
ήρθε η απάντηση του βρετανικού «γίγαντα» GlaxoSmithKline με την αγορά της
καναδικής φίρμας ID Biomedical, έναντι 1,2 δισ. δολαρίων.

H κινητικότητα των παικτών επηρέασε και τους ρυθμούς παραγωγής. Ο κολοσσός
Sanofi-Aventis, γαλλικών συμφερόντων, εκσυγχρονίζει με 150 εκατ. δολάρια το
μεγάλο εργοστάσιό του στην Πενσυλβάνια των ΗΠΑ, ώστε να διπλασιάσει την ετήσια
παραγωγή έως το 2009 φτάνοντας τα 100 εκατ. δόσεις. H Glaxo, με τη σειρά της,
ρίχνει στη μάχη 100 εκατ. ευρώ, για να αυξήσει την παραγωγή εμβολίων στο
παράρτημα της Δρέσδης και μέχρι το 2008 να φτάσει τα 80 εκατ. δόσεις. Επίσης,
η ID κατασκευάζει νέο εργοστάσιο στον Καναδά -έναντι 80 εκατ. δολαρίων -για να
προσεγγίσει τα 75 εκατ. δόσεις τα επόμενα δύο χρόνια.

«Φωτιά» στα εργαστήρια

Αυτή την περίοδο η ίδια εταιρεία πραγματοποιεί αλλεπάλληλα τεστ για το δικό
της αντιγριπικό εμβόλιο -το Fluviral -η κυκλοφορία του οποίου αναμένεται έως
το 2007. Εντύπωση, τέλος, προκαλεί η πρόσφατη ανακοίνωση της βρετανικής
φαρμακευτικής βιομηχανίας Acambis, ότι το προϊόν που ετοιμάζει θα μπορούσε να
παράσχει προστασία από όλους τους τύπους της γρίπης, συμπεριλαμβανομένης της
γρίπης των πτηνών.

Ζήτημα κέρδους

Τα ανακλαστικά μιας βιομηχανίας που μέχρι πριν από ένα χρόνο βρισκόταν εν
υπνώσει, μοιάζουν πλέον να λειτουργούν στην εντέλεια και οι οικονομικοί
διευθυντές είναι έτοιμοι να αναθεωρήσουν τους τρεις βασικούς λόγους, για τους
οποίους τα εμβόλια δεν αποτελούν κερδοφόρα επένδυση: Πρώτον, διότι η χορήγησή
τους χαρακτηρίζεται από μικρή συχνότητα και πραγματοποιείται σε έκτακτες
περιπτώσεις. Δεύτερον, επειδή οι μεγαλύτεροι αγοραστές εμβολίων δεν είναι ποτέ
ιδιώτες, αλλά κυβερνήσεις που ενδιαφέρονται για μεγάλες παρτίδες σε μικρές
τιμές. Τρίτον, επειδή το ενδεχόμενο -έστω και μίας -δικαστικής περιπέτειας
ύστερα από καταγγελία ασθενούς θα επέφερε συντριπτικό πλήγμα στο κύρος της
κατασκευάστριας εταιρείας.

Μικρό μερίδιο

Δεδομένων όλων αυτών, οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους… Οι παγκόσμιες
πωλήσεις εμβολίων για τη γρίπη έφτασαν πέρυσι τα 8,5 δισ. δολάρια, μέγεθος που
αντιστοιχεί μόλις στο 2,5% των συνολικών πωλήσεων φαρμάκων. Παρά το γεγονός
ότι το ποσοστό αυξήθηκε κατά μισή μονάδα από το 2003, το περιθώριο κερδοφορίας
παρέμενε μικρό συγκριτικά με το «σίγουρο» χαρτί του κλάδου: τα φάρμακα κατόπιν
συνταγολόγησης.

Μία έκθεση της Merrill Lynch πριν από ενάμιση χρόνο είχε προκαλέσει αίσθηση,
αλλά δεν μπορούσε από μόνη της να δώσει μεγαλύτερη ώθηση.

Σύμφωνα με αυτήν, το διάστημα 2003­2008 προβλεπόταν αύξηση στις πωλήσεις
εμβολίων κατά 13%. H πρόβλεψη του κέρδους για το τέλος του 2006 ήταν 10 δισ.
δολάρια, αριθμός όχι και τόσο απρόσιτος σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα.
Πάντως, την ώθηση που δεν κατάφερε να δώσει ο μεγάλος διεθνής οίκος, την έδωσε
η φημολογία για τον ιό των πουλερικών. Δηλαδή, λειτούργησε ένας πάγιος
κανόνας: ενίοτε η οικονομία αποτελεί υπόθεση «κλίματος».

Ανταγωνισμός… δωρεών

Πάντως, μέχρις ότου ανακοινωθεί η ύπαρξη του εμβολίου για τη γρίπη των πτηνών,
η εταιρεία που πρέπει να αισθάνεται ασφαλής είναι η ελβετική Roche, η οποία
από το 1997 μέχρι σήμερα παρέχει στις κυβερνήσεις το μοναδικό αντιβιοτικό που
έχει δοκιμαστεί σε πειραματόζωα (αν και όχι σε ανθρώπους). Το φάρμακο Tamiflu
είχε σχετικά επιτυχημένη πορεία από τη στιγμή που το αμερικανικό ερευνητικό
κέντρο Gilead Sciences πώλησε τα δικαιώματα στη Roche. Το 2001 οι πωλήσεις
απέφεραν 76 εκατ. δολάρια, ενώ τον επόμενο χρόνο είχαν φτάσει τα 134 εκατ. H
εκτόξευση των κερδών ήρθε ένα χρόνο αργότερα, οπότε ο Παγκόσμιος Οργανισμός
Υγείας απηύθυνε έκκληση στις δυτικές κυβερνήσεις να αποθηκεύσουν ικανές
ποσότητες Tamiflu, ως προληπτικό μέτρο. Μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2004 ο
θετικός απολογισμός απέδωσε 456 εκατ. δολάρια. Σε μια επίδειξη καλής θελήσεως
­ και ισχύος ­ τον περασμένο μήνα η εταιρεία δώρισε 3 εκατ. δόσεις στον ΠΟΥ.
Και ενώ αναμένονται παραγγελίες από 30 χώρες, η Glaxo ­ ο άλλος μεγάλος
«παίκτης» ­ ανακοίνωσε ότι θα προβεί σε μια μικρότερη δωρεά του δικού της
αντιβιοτικού με το όνομα Relenz.

Ο «υπόγειος» ανταγωνισμός ανησυχεί πρωτίστως τα κράτη του τρίτου κόσμου, που
ζητούν επανειλημμένως από τον ΠΟΥ να παρέμβει ώστε να λήξει το μονοπώλιο της
Roche σε ό,τι αφορά την παραγωγή του Tamiflu. Με αυτόν τον τρόπο,
υποστηρίζουν, θα ανοίξει ο δρόμος για την παραγωγή φθηνότερων εκδοχών του
αντιβιοτικού από άλλες εταιρείες. Προοπτική που μέχρι σήμερα έρχεται σε ευθεία
σύγκρουση με τις επιταγές της οικονομίας του κλάδου: οι υψηλές τιμές, στις
οποίες συνήθως πωλούνται τα αντιβιοτικά ή τα εμβόλια, αντισταθμίζουν το κόστος
έρευνας και εισάγουν ένα κίνητρο για την περαιτέρω εξέλιξή τους.