Mεγάλο παζάρι στους πάγους

Μοιάζει κάπως άκαρδο, αλλά αυτή είναι η αλήθεια: τα κακά μαντάτα για τις
πολικές αρκούδες είναι καλά για τον Πατ Μπρο. Ο κύριος Μπρο, επιχειρηματίας
από το Ντένβερ, δεν φταίει βέβαια καθόλου που λειώνουν οι πάγοι του Αρκτικού
Ωκεανού και που απειλούνται τα ζώα του και οι παραδόσεις του, καθώς οι πιο
ζοφερές προβλέψεις για το φαινόμενο του θερμοκηπίου μοιάζουν να βγαίνουν
αληθινές.

Οι τελευταίες έρευνες για τους παγετώνες του Αρκτικού – που το φετινό
καλοκαίρι έλειωσαν όσο ποτέ άλλοτε στην ιστορία – φαίνεται να δικαιώνουν τον
Πατ Μπρο, που αγόρασε αυτό το έρημο λιμάνι στο Τσόρτσιλ, στον Κόλπο του
Χάντσον, από την καναδική κυβέρνηση το 1997. Και μάλιστα σε τέτοια τιμή:
σχεδόν 7 δολάρια. Όμως, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Μπρο, το Τσόρτσιλ θα
του αποφέρει 100 εκατομμύρια δολάρια τον χρόνο, όταν οι γραμμές ναυσιπλοΐας
στον Αρκτικό θα γίνουν χιλιάδες μίλια συντομότερες από ό,τι στον Νότο, καθώς
θα έχουν πια υποχωρήσει σημαντικά οι πάγοι.

Μεγάλες επιχειρήσεις και μεγάλες και μικρές χώρες ακολουθούν σήμερα το
παράδειγμα του Πατ Μπρο, αναζητώντας στις παρθένες αρκτικές περιοχές φυσικούς
πόρους αξίας εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ακόμη και πριν οι πάγοι
αρχίσουν να λειώνουν τόσο γρήγορα, πολλές χώρες στριμώχνονταν στα παγωμένα
νερά της Θάλασσας Μπάρεντς, με το δέλεαρ του πετρελαίου και του φυσικού αερίου
που βρίσκεται στον βυθό. Το ένα τέταρτο του πετρελαίου και του φυσικού αερίου
που δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμη βρίσκεται στον Αρκτικό, σύμφωνα με την
Αμερικανική Γεωλογική Υπηρεσία. H τήξη των πάγων αποκαλύπτει και άλλους
θησαυρούς: υποσχόμενες γραμμές ναυσιπλοΐας, ίσως μέσα από το Βορειοδυτικό
Πέρασμα, νέους προορισμούς κρουαζιερών, σημαντικά αλιεύματα. «Είναι η θετική
πλευρά του φαινομένου του θερμοκηπίου, αν υπάρχει τέτοια πλευρά», λέει ο Ρον
Λεμιέ, υπουργός Μεταφορών της τοπικής κυβέρνησης Μανιτόμπα, που επενδύει
εκατομμύρια στο Τσόρτσιλ.

«Οικοπεδοφάγοι»

Όσο περισσότερο όμως ο Αρκτικός παύει να είναι ένα παγωμένο «οικόπεδο» τόσο
μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι «φράχτες». Σύμφωνα με το Δίκαιο της Θαλάσσης
του ΟΗΕ, οι περιοχές καθορίζονται από το πόσο μακριά φτάνει η υφαλοκρηπίδα
κάθε χώρας μέσα στη θάλασσα. Το 2001, η Ρωσία έκανε το πρώτο βήμα, απλώνοντας
το πόδι της μέχρι τον Βόρειο Πόλο και διεκδικώντας τον μισό Βόρειο Παγωμένο
Ωκεανό. Οι ΗΠΑ, αρκτική χώρα κι αυτή εξαιτίας της Αλάσκας, θα μπορούσε να
κάνει το ίδιο. «Όσο υπάρχει πάγος», λένε οι αρχηγοί των 150.000 Ινουίτ
(Εσκιμώοι) που ζουν στον Αρκτικό, «κανείς δεν νοιάζεται, επειδή μονάχα εμείς
κυνηγούμε, ψαρεύουμε και ταξιδεύουμε σε αυτούς τους πάγους. Όταν όμως θα
λειώσουν, τότε όλος ο κόσμος θα ενδιαφερθεί».

Ολοένα και περισσότερο, μεγάλες επιχειρήσεις, οι οκτώ χώρες που έχουν «πόδι»
στον Αρκτικό και άλλες χώρες πολύ πιο μακρινές περιμένουν τη μεγάλη
μεταμόρφωση που θα φέρουν οι αλλαγές στο κλίμα. Ακόμη και η διψασμένη για
ενέργεια Κίνα έχει εγκαταστήσει έναν σταθμό στο νορβηγικό νησί Σπιτσβέργη.

Μια ματιά στον παγκόσμιο χάρτη με τον Βόρειο Πόλο στο κέντρο του θα έφτανε για
να καταλάβει κανείς γιατί αυτά τα νέα σύνορα είναι τόσο σημαντικά: μερικές
χώρες που μοιάζουν να βρίσκονται στα πέρατα της Γης σε σχέση με άλλες
φαίνονται να γειτονεύουν. Και γειτονεύουν πραγματικά.

Το παιχνίδι

Στα χρόνια της βρετανικής αυτοκρατορίας, ο Ράντγιαρντ Κίπλινγκ είχε ονομάσει
τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων στην Κεντρική Ασία «Μεγάλο παιχνίδι». Ο
Κρίστοφερ Γουίφερ, αναλυτής ενεργειακών θεμάτων στην Άλφα Μπανκ της Μόσχας,
ονομάζει αυτό το ζωηρό ενδιαφέρον για τον Αρκτικό Ωκεανό «Μεγάλο παιχνίδι στο
νέο ψυχρό κλίμα».

ΠΟΙΟΣ ΘΕΛΕΙ TI

«Στον Αρκτικό Ωκεανό η επόμενη σύγκρουση»

Ιωσήφ Στάλιν. Είχε… επεκτείνει τα σύνορα της ΕΣΣΔ μέχρι τον Βόρειο Πόλο

«Ο ΣΤΑΛΙΝ τράβηξε κάποτε μια γραμμή από το Μούρμανσκ μέχρι τον Βόρειο
Πόλο και το Τσούκσι, και είπε: «Σοβιετική Πολική Περιοχή». Κανείς δεν
στενοχωρήθηκε», λέει ο Άρθουρ Τσιλινγκάροφ, αρκτικός εξερευνητής και
αντιπρόεδρος της ρωσικής Βουλής. Τώρα, αντί για τον Στάλιν, τις γραμμές τις
τραβάει μια διεθνής επιτροπή και η ίδια η γεωγραφία των υφαλοκρηπίδων. H
λεγόμενη «αποκλειστική οικονομική ζώνη» που ελέγχει μια χώρα, συνήθως
εκτείνεται στα 230 μίλια από τις ακτές της. Όμως, βάσει του άρθρου 76 του
Δικαίου της Θαλάσσης, αυτή η ζώνη μπορεί να επεκταθεί αν μια χώρα αποδείξει
ότι η υφαλοκρηπίδα της εκτείνεται και πέρα από αυτή την απόσταση. Οι ειδικοί
προβλέπουν ότι στον Αρκτικό Ωκεανό θα γίνει η επόμενη μεγάλη σύγκρουση. Γιατί
μόνο εκεί συγκλίνουν τα σύνορα πέντε χωρών – Ρωσία, Καναδάς, Δανία, Νορβηγία
και ΗΠΑ. Οι άλλες τρεις αρκτικές χώρες – Ισλανδία, Φινλανδία και Σουηδία – δεν
έχουν ακτές στον ωκεανό.

Επιμέλεια: Ρούσσος Βρανάς