TPITH AΠOΨH Ποιες είναι οι αξίες της Eυρώπης;

H αποκομμένη γραφειοκρατική ηγεσία των Βρυξελλών πανηγύριζε ανιστόρητα στις 3
Οκτωβρίου για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία. Όλοι
υποστηρίζουμε ένθερμα την ευρωπαϊκή προοπτική αυτής της χώρας, γιατί η Ένωση
δεν είναι ένα χριστιανικό club, ούτε υπάρχει κάποια αντιπαλότητα ανάμεσα στις
δύο ιδεατές οντότητες, που σχηματικά ονομάζονται «Δύση» και «Ισλάμ».

Όμως, η συμφωνία αυτή καταβαράθρωσε απαράδεκτα το «αξιακό σύστημα» της
Ευρώπης, αφού η Τουρκία μέχρι την προηγούμενη Δευτέρα δεν είχε εκπληρώσει τα
κριτήρια εκείνα, τα οποία είχαν τεθεί στην Κοπεγχάγη, σε ό,τι αφορά τα
ανθρώπινα δικαιώματα.

Τι εννοώ; Στις 28 Σεπτεμβρίου του 2005 ένα μεγάλο ερευνητικό ινστιτούτο της
Ουάσιγκτον δημοσίευσε μια φοβερή έκθεση για την κατάσταση των ανθρώπων με
διανοητικά προβλήματα στην Τουρκία («Guardian», Torture claims
threatens Turkey’s bid to join EU, 28/9/2005).

Οι περιγραφές που σκιαγραφούνται στην έκθεση τούτη θυμίζουν αναμφίβολα ένα
ολοκληρωτικό κράτος. Έτσι, στο μεγαλύτερο ψυχιατρικό ίδρυμα της χώρας ένας
σημαντικός αριθμός παιδιών πεθαίνουν κάθε χρόνο από ασιτία (ή αφυδάτωση).
Επίσης, χιλιάδες άτομα – που δεν είναι ασθενείς – εγκλείονται ακούσια στα
ψυχιατρικά καταστήματα και κρατούνται παράνομα (για πολιτικούς λόγους).

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για τη
χώρα αυτή (Amnesty International’s Human Rights Concerns). Έτσι, μέσα
στο 2005 δολοφονήθηκαν εν ψυχρώ 21 πολίτες από τις δυνάμεις ασφαλείας, επειδή
δεν σταμάτησαν για να υποστούν έλεγχο.

Δεν θα είχε καμία σημασία να απαριθμήσω εξαντλητικά αυτόν τον απίθανο κατάλογο
των τρομακτικών καταχρήσεων, οι οποίες δεν έχουν καμία συμβατότητα με το
δυτικό μοντέλο της δημοκρατίας. Θα αναφέρω μόνο ένα πράγμα: H Ευρωπαϊκή
Επιτροπή εκτιμούσε στα τέλη του 2003 ότι η Τουρκία απείχε πολύ από την
ικανοποίηση των κριτηρίων της Κοπεγχάγης, σε ό,τι αφορά τη δημοκρατική της
δομή!

Ωστόσο, οι απομονωμένες πολιτικές ελίτ των Βρυξελλών υποτίμησαν σκόπιμα αυτά
τα μεγέθη και έκλεισαν την επίμαχη συμφωνία με την Τουρκία. Πού πάσχει, κατά
τη γνώμη μου, αυτή η απόφαση;

Κατ’ αρχήν, η επιλογή τούτη ακρωτηριάζει βάναυσα τη φιλοσοφία της Ένωσης, αφού
ενισχύεται η ευρωπαϊκή προοπτική μιας χώρας, η οποία καταπατά – μέχρι σήμερα
τουλάχιστον – την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το κράτος δικαίου. Δηλαδή, όλα
εκείνα τα μεγέθη τα οποία συνιστούν το αξιακό σύστημα της Κοινότητας
(Τσάτσος, Το αξιακό σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Από εδώ και πέρα
πλέον ο ευρωπαϊκός λόγος για τα ανθρώπινα δικαιώματα θα είναι σημαντικά
αποδυναμωμένος.

Επιπλέον, με την προκείμενη επιλογή θα αποδιαρθρωθεί επικίνδυνα η πολιτική
δυναμική της Ένωσης, αφού με την παρουσία της Τουρκίας θα προκύψει ένα χαλαρό
σχήμα και μια τεράστια αγορά, δηλαδή αυτό ακριβώς που επιζητούσε ο Μπλερ
(«Economist», Now make Turkey’s case, 7/10/2005). Όχι όμως μια ισχυρή
Ευρώπη που θα παρεμβαίνει αποφασιστικά στα παγκόσμια ζητήματα.

Βεβαίως, πολλοί ισχυρίζονται ότι με την απόφαση της 3ης Οκτωβρίου ανοίγει μια
καινούργια εποχή, όπου θα αποδειχθεί αν η Ευρώπη μπορεί να «αφομοιώσει» μια
ισλαμική χώρα (με διαφορετικό πολιτισμό). Αυτό θα ήταν απόλυτα ορθό, αν πίσω
από την εν λόγω συμφωνία δεν υποκρυπτόταν η αγγλική πολιτική, η οποία θέλει να
χρησιμοποιήσει την Τουρκία ως Δούρειο Ίππο για να καταστρέψει το όραμα μιας
ομοσπονδοποιημένης Ευρώπης.

Τέλος – σε ένα άλλο επίπεδο – προκαλεί εντύπωση η ακατανόητη ενδοτικότητα της
ελληνικής κυβέρνησης, η οποία δεν εκμεταλλεύθηκε τις ανύπαρκτες επιδόσεις της
Τουρκίας στα ανθρώπινα δικαιώματα για να πιέσει τον Ερντογάν στο ζήτημα της
Κύπρου. Μάλλον, η λέξη veto είναι άγνωστη για τον Έλληνα Πρωθυπουργό!

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; H απόφαση της 3ης Οκτωβρίου μπορεί «να
διαβασθεί» με πολλούς τρόπους. Όμως, ένα πράγμα είναι σίγουρο: H αξιακή
φιλοσοφία της Ευρώπης υπέστη ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα, αφού άρχισε ενταξιακές
συνομιλίες με ένα κράτος το οποίο στοιχειωδώς δεν προσαρμόσθηκε στα κριτήρια
της Κοπεγχάγης. Έτσι επιβεβαιώθηκε ότι δεν μπορούμε να μιλούμε για τα
«ανθρώπινα δικαιώματα έξω και πέρα από οικονομικά ή πολιτικά συμφέροντα»
(Κονδύλης)!

O Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ