Πρόσωπα Ο «πατέρας» του Bάλιουμ

Ο Λίο Στέρνμπαχ, ο άνθρωπος που φιλοδόξησε να απαλλάξει τους ανθρώπους από
το άγχος μ’ ένα χάπι, πέθανε την περασμένη εβδομάδα στο σπίτι του, στη Βόρεια
Καρολίνα των ΗΠΑ, σε ηλικία 97 ετών.

Λίο Στέρνμπαχ. Με τη γυναίκα του, τη Χέρτα, σε μια φωτογραφία του 2003

Ο Στέρνμπαχ ήταν ο χημικός της Roche που το 1963 εφηύρε το ηρεμιστικό Βάλιουμ,
ένα από τα πρώτα και πιο επιτυχημένα από τα λεγόμενα «φάρμακα lifestyle» – τα
φάρμακα τα οποία παίρνει κανείς λόγω του τρόπου ζωής του και που δημιουργούν
έναν τρόπο ζωής. Τα χάπια με το V πέρασαν στη λογοτεχνία ως «κούκλες» το 1966,
με το μυθιστόρημα της Ζακλίν Σούζαν «H Κοιλάδα με τις Κούκλες», και την
επόμενη χρονιά στη μουσική ως οι «Μικροί Βοηθοί της Μητέρας», με το τραγούδι
των Ρόλινγκ Στόουνς για τις απελπισμένες νοικοκυρές που κατέφευγαν σ’ αυτά.
Από το 1969 ώς το 1982 ήταν το φάρμακο που χορηγούνταν περισσότερο από κάθε
άλλο στις ΗΠΑ. Όλοι έπαιρναν κάπου-κάπου μια «κούκλα» και, σύμφωνα μ’ ένα
αστείο της εποχής, εθισμένος στα Βάλιουμ χαρακτηριζόταν ένας ασθενής που
έπαιρνε περισσότερα χάπια από τον γιατρό του. Σύντομα όμως εκφράστηκαν φόβοι
για τον εθισμό που προκαλούσαν, κάποιοι σύγκριναν τα Βάλιουμ με την ηρωίνη και
το χάπι έγινε ένα είδος βολικού αποδιοπομπαίου τράγου, με διασημότητες να
εξομολογούνται τον εθισμό τους: η Λιζ Τέηλορ παραδέχθηκε πως τρεφόταν με
Βάλιουμ και Τζακ Ντάνιελς, ο Μάικλ Ντήβερ, σύμβουλος του Ρόναλντ Ρήγκαν,
απέδωσε την ψευδορκία του ενώπιον ομοσπονδιακού δικαστηρίου σε… ζαλάδα από
το Βάλιουμ.

Ο Λίο Στέρνμπαχ δεν είχε πάντως καμιά σχέση μ’ όλα αυτά. Γεννήθηκε το 1908
στην Αμπάζια, στο τμήμα της Αυστρίας που είναι σήμερα η Κροατία, και έκανε
διδακτορικό στην οργανική χημεία στο πολωνικό Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας. Το
1940 άρχισε να εργάζεται για τη Roche στην έδρα της, στη Βασιλεία, και τον
Ιούνιο του 1941, με τη γυναίκα του, τη Χέρτα, και τους υπόλοιπους Εβραίους
επιστήμονες της εταιρείας, διέφυγε στις ΗΠΑ. Εκεί συνέχισε να εργάζεται για
την Roche (όταν αποσύρθηκε, το 1973, είχε στο όνομά του 230 πατέντες
φαρμάκων), η οποία τον αντάμειψε για το Βάλιουμ με 10.000 δολάρια τον χρόνο
επί 10 χρόνια – ψίχουλα μπροστά στα 10 δισεκατομμύρια δολάρια που κέρδισε η
εταιρεία από το φάρμακο αυτό. Ο Στέρνμπαχ έλεγε πάντως πως δεν τον ενδιέφεραν
τα εκατομμύρια και πως ήταν ικανοποιημένος επειδή πίστευε πως προσέφερε κάτι
καλό. «Πολλοί δεν συνειδητοποιούν πόσες αυτοκτονίες αποφεύχθηκαν και πόσοι
γάμοι σώθηκαν εξαιτίας αυτού του φαρμάκου», είχε δηλώσει. Άλλωστε, η ανάγκη
μας για χημικά βοηθήματα ώστε να τα βγάζουμε πέρα με μια όλο και πιο αγχώδη
ζωή φαίνεται πως είναι πραγματική: τη σκυτάλη από το Βάλιουμ έχουν πλέον πάρει
τα Prozac, Zoloft, Paxil και άλλα αντικαταθλιπτικά…