Πρόσωπα «H μνήμη των οστών»

«Οι νεκροί δεν μιλούν, οι επιζήσαντες σωπαίνουν, γι’ αυτό οι τραγωδίες
επαναλαμβάνονται», γράφει ο Ίβο Άντριτς

Κλία Κοφ. «H αλήθεια δεν κάνει τους νεκρούς να ξαναζήσουν, αλλά τους επιτρέπει να ακουστούν»

H Κλία Κοφ θέλει να δώσει φωνή στους νεκρούς για να σταματήσει αυτός ο φαύλος
κύκλος. Εγγλέζα η ίδια, γεννημένη στο Λονδίνο από μητέρα που γεννήθηκε στην
Τανζανία και Αμερικανό πατέρα, σπούδασε Ανθρωπολογία στο Πανεπιστήμιο του
Στάνφορντ, στην Καλιφόρνια. Σήμερα είναι ανθρωπολόγος – ιατροδικαστής του ΟΗΕ,
έχει ανασκάψει μαζικούς τάφους στη Ρουάντα, την Κροατία, τη Βοσνία και το
Κόσοβο. Στη «Μνήμη των οστών», το βιβλίο της που κυκλοφόρησε πρόσφατα στη
Γαλλία (Εκδ. Heloise d’ Ormesson), περιγράφει τις εμπειρίες της από τα χρόνια
που πέρασε σκάβοντας τη γη, αναλύοντας θραύσματα, αποκαθιστώντας διαμελισμένα
σώματα, ταξινομώντας ευρήματα, πιστοποιώντας ηλικία, φύλο, αιτία θανάτου.
Σύμφωνα με την ιταλική «Κοριέρε», το βιβλίο της διαβάζεται σαν μυθιστόρημα,
χωρίς ποτέ να ολισθαίνει στο μακάβριο. «Μερικές φορές, ένα κουρέλι, ένα δόντι
μωρού, μια τούφα μαλλιά είναι κομμάτια της αλήθειας και της ταυτότητας, ένας
τρόπος για να βρεις τον τόπο όπου θα κλάψεις και θα προσευχηθείς, έστω κι αν ο
τόπος αυτός είναι ο τόπος της εκτέλεσης. H μνήμη γίνεται σκοπός γι’ αυτόν που
τα έχασε όλα και αφετηρία για τη δικαιοσύνη. Εμείς δεν μπορούμε να ξαναδώσουμε
τη ζωή, αλλά αλλάζουμε τη μνήμη των επιζώντων. H ιατροδικαστική έρευνα
επηρεάζει τη συλλογική μνήμη έπειτα από μια σύγκρουση, αφαιρεί τα άλλοθι αυτών
που προσπαθούν να αρνηθούν την ευθύνη».

Δεν θα μάθουμε ποτέ την αλήθεια για όλες τις σφαγές. H διεθνής Δικαιοσύνη
είναι επιλεκτική, δικάζει τον Μιλόσεβιτς, αφήνει ελεύθερο τον Πινοσέτ, ξεχνάει
στη ζούγκλα τον Πολ Ποτ, κλείνει τα μάτια στις επιπτώσεις των «ανθρωπιστικών
πολέμων», αλλά η ανασκαφή των κοινών τάφων και η ιατροδικαστική δουλειά
ανθρώπων, όπως της Κλία, μας αποκαλύπτουν κομμάτια της αλήθειας. «Υπάρχουν
στοιχεία που αντιστέκονται στον χρόνο, στην αποσύνθεση», γράφει η Κλία. «Στη
Βοσνία, πολλά θύματα έχουν πυροβοληθεί στην πλάτη. Στη Ρουάντα, πολλά πτώματα
είχαν τα χέρια υψωμένα στο πρόσωπο, σαν για να προφυλαχτούν από τη ματσέτα. Σε
έναν τάφο υπήρχαν δεκάδες νεκροί που έφεραν όλοι τραύμα στην κνήμη -οι σφαγείς
τούς έκοβαν τον αχίλλειο τένοντα, μου αφηγήθηκε μια επιζήσασα. Έτσι πείστηκα
πως τα θύματα συνεχίζουν να έχουν φωνή, πως οι νεκροί μπορούν να αφηγηθούν το
μαρτύριό τους. Στο Κόσοβο, η αφήγηση αυτή ήταν πιο δύσκολη, γιατί οι Σέρβοι
σφαγείς μετέφεραν πολλά πτώματα αλλού…».

Σήμερα η Κλία εργάζεται για μια μη κυβερνητική οργάνωση, η οποία ασχολείται με
ανθρώπους που εξαφανίσθηκαν σε καιρό ειρήνης. «Υπάρχουν χιλιάδες αγνοούμενοι,
ακόμη και στην Αμερική. Λαθραίοι, περιπλανώμενοι, θύματα βίας και
ανθρωποκτονιών, εξαφανίσεων και απαγωγών. Και αυτοί πρέπει να αποκτήσουν μια
μέρα ταυτότητα». «H αλήθεια δεν κάνει τους νεκρούς να ξαναζήσουν», καταλήγει
στο βιβλίο της, «αλλά τους επιτρέπει να ακουστούν».