Οι περιπέτειες των γαλάζιων ιγκουάνα

Θα νόμιζε κανείς πως τα γαλάζια ιγκουάνα έχουν την τύχη με το μέρος τους.
Ελκυστική εμφάνιση, μυθική σαν του δράκου, ένα δέρμα που αλλάζει χρώμα από το
γκρίζο στο μπλε όποτε θέλει και έδρα στο ειδυλλιακό περιβάλλον της Καραϊβικής.
Τα φαινόμενα όμως απατούν.

Το ιγκουάνα απειλείται με εξαφάνιση, περισσότερο από κάθε άλλο ερπετό της Γης.
Έχουν απομείνει μόλις 25 στο νησί Γκραντ Καïμάν και χωρίς τη βοήθεια των
ειδικών, οδεύει προς την εξαφάνιση με μαθηματική ακρίβεια.

Γι’ αυτό, οι επιστήμονες εφαρμόζουν ένα επείγον πρόγραμμα διάσωσης του είδους.
Την τελευταία δεκαετία, τοπικά και διεθνή γκρουπ διατήρησης της άγριας πανίδας
μελετούν κάθε λεπτομέρεια της ψυχολογίας και της συμπεριφοράς των ιγκουάνα για
να βρουν τι έχει πάει στραβά κι εκτρέφουν ιγκουάνα σε διαμορφωμένους χώρους
για να αυξήσουν τον πληθυσμό.

Εξαίρεση στον κανόνα. Τέτοιου είδους προσπάθειες της τελευταίας στιγμής
σπάνια πετυχαίνουν, αλλά φαίνεται μέχρι τώρα πως αυτή θα είναι εξαίρεση στον
κανόνα, χάρη στις ιδιορρυθμίες του γαλάζιου ιγκουάνα. Και οι επιστήμονες είναι
αισιόδοξοι. «Αυτό το είδος μπορούμε να το σώσουμε», λέει στο περιοδικό «New
Scientist» ο Φρέντερικ Μπέρτον, επικεφαλής του προγράμματος διάσωσης.

H ανάλυση του DNA αποκαλύπτει ότι τα γαλάζια ιγκουάνα κατάγονται από τα
ιγκουάνα της Κούβας, από τα οποία αποκόπηκαν πριν από τρία εκατομμύρια χρόνια.
Μία θεωρία λέει ότι το είδος εγκαταστάθηκε στην Καραϊβική όταν ένα μοναχικό
θηλυκό στη διάρκεια μίας καταιγίδας παρασύρθηκε στα ανοιχτά πάνω σε κορμό
δέντρου σε απόσταση 300 χιλιομέτρων και άφησε τα αυγά της στα νησιά
Καïμάν. Αυτό εξηγεί τη χαμηλή γενετική ποικιλία στους σημερινούς
απογόνους της. Θα μπορούσε να είναι και η πηγή της κρίσης, καθώς οι πληθυσμοί
που προέρχονται από διασταύρωση ειδών δεν έχουν ανθεκτικότητα. Αλλά αυτό δεν
συμβαίνει στην περίπτωση των ιγκουάνα. «Δεν παρουσιάζουν όλα τα διασταυρωμένα
είδη τα ίδια συμπτώματα. Τα ιγκουάνα τα καταφέρνουν καλά».

Αντίθετα, ο κίνδυνος για τη διαιώνιση του είδους προέρχεται από τους συνήθεις
υπόπτους: τους ανθρώπους. Όταν οι Ευρωπαίοι αποίκισαν τα νησιά Καïμάν το
1741, τα ιγκουάνα μετανάστευσαν στην ενδοχώρα, σε λιγότερο φιλόξενο
περιβάλλον. Οι πρώτοι άποικοι μερικές φορές κυνηγούσαν τα ιγκουάνα για να τα
φάνε, μια που είναι το μεγαλύτερο ζώο στο νησί με μήκος 1,4 μέτρα και βάρος 10
κιλά. Τα σκότωναν επίσης γιατί νόμιζαν ότι καταστρέφουν τα χωράφια τους. Ο
πληθυσμός τους μειώθηκε πολύ τον 20ό αιώνα, όταν κατασκευάστηκαν δρόμοι,
αναπτύχθηκαν οι ακτές και αποψιλώθηκαν τα δάση. Ο χειρότερος εχθρός τους είναι
οι σκύλοι και οι γάτες που σκοτώνουν τα νεαρά ιγκουάνα.

Το χρώμα των γαλάζιων ιγκουάνα είναι γκρι στην αρχή της μέρας, αλλά καθώς το αίμα τους θερμαίνεται, αλλάζει και γίνεται γαλάζιο, προσελκύοντας την προσοχή όλων στο περιβάλλον τους

Σε διψήφιο αριθμό. Το 1988, μία επιστημονική έρευνα βρήκε ότι τα
ιγκουάνα κόντευαν να εξαφανιστούν και άρχισαν οι προσπάθειες διάσωσής τους δύο
χρόνια αργότερα. Αλλά τα πράγματα χειροτέρευσαν. Το 1995, ο Μπέρτον και οι
συνεργάτες του υπολόγισαν ότι ζούσαν μόλις 105 ζώα στο νησί. Το 2001, ο
αριθμός είχε πέσει στα 25. Μία διεθνής ομάδα επιστημόνων επισκέφτηκε το Γκραντ
Καïμάν για να καταστρώσει το σχέδιο σωτηρίας. Ο κύριος στόχος ήταν να
αυξήσουν τον πληθυσμό στα 1.000 ερπετά εκτρέφοντας ιγκουάνα σε προστατευόμενες
περιοχές.

Επιδεικνύουν ακόμα κάποιες συγκεκριμένες συμπεριφορές, που τα βοηθούν να
επιβιώνουν. «Οι νεοσσοί δεν δέχονται καμία βοήθεια από τους γονείς τους», λέει
ο Μπέρτον. Τα θηλυκά θάβουν τα αυγά τους 30 εκατοστά κάτω από το έδαφος, από
όπου βγαίνουν έπειτα από 65 ή 100 μέρες, ανάλογα με την εξωτερική θερμοκρασία.
«Πρέπει να βγουν μόνα τους από τις φωλιές και να αποφύγουν τα φίδια. Φοβούνται
ενστικτωδώς τα φίδια και πηγαίνουν πάνω στα δέντρα όταν τα δουν». Έτσι, οι
επιστήμονες ελπίζουν πως όταν αφήσουν ελεύθερα τα ιγκουάνα που εκτρέφονται σε
προστατευόμενες περιοχές θα μπορούν να φροντίσουν τον εαυτό τους».

Μοναχικά και επικοινωνιακά ταυτοχρόνως

Μελετώντας τα γαλάζια ιγκουάνα, οι επιστήμονες βρίσκουν πολλά στοιχεία
που τους κάνουν να ελπίζουν ότι θα καταφέρουν να τα σώσουν. Τα ερπετά
προσαρμόζονται εύκολα στο περιβάλλον και μαθαίνουν γρήγορα. Είναι χορτοφάγα,
τρώνε φύλλα, λουλούδια και φρούτα. Στις λίγες εκατοντάδες χρόνια που
βρίσκονται οι Ευρωπαίοι στο νησί, τα αγαπημένα τους φυτά έχουν αυξηθεί από 50
σε 130 – μετρώντας κι αυτά που έφεραν μαζί τους οι άποικοι.

Παρόλο που τα ιγκουάνα ζουν μόνα τους και είναι εκ φύσεως μοναχικά ζώα, εκτό
από την περίοδο ζευγαρώματος, έχουν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη την ικανότητα της
επικοινωνίας. «Χρησιμοποιούν πολλές κινήσεις του κεφαλιού, αλλάζουν το χρώμα
του σώματός τους, ανασηκώνουν την ουρά τους, ανοιγοκλείνουν τα βλέφαρα και το
στόμα τους», λέει η δημιουργός ντοκιμαντέρ Δωροθέα Σουάμπ, που έχει περάσει
μήνες κινηματογραφώντας τα γαλάζια ιγκουάνα. Επίσης, μπορούν και παρακολουθούν
το ένα το άλλο με τις μυρωδιές τους.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου