Mαρτυρίες εξορίας και αγάπης στο νησί του πρίγκιπα Φολεγάνδρου

«Πού είναι τώρα το πανηγύρι της Παναγίας, που ήμουνα, Χριστέ μου, 15 χρονώ κι έβλεπες όλη νύχτα τα αγόρια της ηλικίας μου να χορεύουν το χασαποσέρβικο και γινόταν όλη η πλατεία ένα άσπρο πουκάμισο…»

«Το Νησί μου βρίσκαιται στης Κυκλάδες. Το όνομά της είναι από τον πριγκιπα
Φολεγάνδρου. Οι κάτοικοι ασχολούντε με τους τουρίστες, με τα πλοία, με τα
εστιατόρια με τα πλοία, με εργατική δουλιά, μερικούς μαραγκούς, μερικούς
χτίστες. Αξιοθέατα δεν υπάρχουν…» (από έκθεση μαθητή του Δημοτικού Σχολείου
Φολεγάνδρου, Ιανουάριος 2004).

Πόσο λογοτεχνικό, βαθιά συναισθηματικό, ουσιαστικά ιστορικό μορεί να ‘ναι το
υλικό του αρχείου της κοινότητας ενός νησιού της άγονης γραμμής; Το υλικό του
Κοινοτικού Αρχείου της Φολεγάνδρου εντοπίστηκε τυχαία τον Ιούλιο του 2004 στο
βοηθητικό κτίσμα του Δημοτικού Σχολείου της Χώρας, κατά τη διάρκεια εργασιών
αποκατάστασης του κτιρίου. Οι ξεχασμένες κούτες περιείχαν μητρώα, εγκυκλίους,
διατάγματα, δημόσια έγγραφα, επιστολές, αποφάσεις και αποκόμματα εφημερίδων.

Το Δημοτικό Σχολείο της Χώρας – άδειο το καλοκαίρι – πρόσφερε τις αίθουσές του
για την έκθεση τμήματος του υλικού που καλύπτει την περίοδο 1825-1970, μαζί με
φωτογραφίες εποχής, αφηγήσεις κατοίκων και συνεντεύξεις.

Μέρος του υλικού της έκθεσης αλλά και αποσπάσματα προσωπικών συνεντεύξεων και
κειμένων (εκθέσεις του σχολείου κ.ά.) συμπεριελήφθησαν και στην έκδοση με
τίτλο «Ιστορίες – Φολέγανδρος, η ελάχιστη κλίμακα», που εξέδωσε η εταιρεία
Media dell Arte σε επιμέλεια της Λάρας Καλλίρη και με φωτογραφίες της
Δέσποινας Σπύρου. Κάθε ιστορικό γεγονός παρουσιάζεται με παράλληλη έκθεση του
εγγράφου και της αντίστοιχης αφήγησης.

Γλαφυρή είναι η μαρτυρία ενός κατοίκου για την περίοδο της μεταξικής
δικτατορίας και των πρώτων εξορίστων: «Ήτανε οι πρώτοι ξένοι που είδαμε ποτέ
στη Φολέγαντρο. Αυτοί λοιπόν φτιάξανε μια δημοκρατία εδώ πέρα. Υπήρχανε
καθηγητές πανεπιστημίου οι οποίοι διδάσκανε φοιτητές που είχανε σταλεί ως
κομμουνισταί. Υπήρχανε οι μουσικοί κι είχανε φτιάξει ορχήστρα, είχε ηθοποιοί
και φτιάξανε θέατρο, υπήρχανε και γιατροί. Κι ύστερα είχανε: μαγείρους, δυο
ραφτάδικα, δυο τσαγκαράδικα, δυο υδραυλικά κι εξυπηρετούσαν. Μετά άρχισαν να
πηγαίνουν και οι δικοί μας εκεί για διάφορες δουλειές. Αυτοί δεν παίρναν από
τους κατοίκους λεφτά. Υπήρχανε οι αγρότες, είχανε νοικιάσει στο Λιβάδι ένα
κτήμα το οποίο παρήγαγε πράγματα που δεν τα ‘βαζε το μυαλό σου. Στο τέλος
αναθέσανε στους υδραυλικούς να κόψουνε μονάδες λεφτά από μολύβι κι έγραφαν
απάνω ΟΣΠΕΦ – Ομάδα Συμβίωσης Πολιτικών Εξορίστων Φολεγάνδρου. Είχανε
οργανώσει μια κοινωνία, δίνανε παραστάσεις, συναυλίες, και πήγαινε ο κόσμος κι
έβλεπε. Βέβαια είχανε στείλει και αρκετούς χωροφύλακες και μας κηνυγούσανε,
δεν θέλαν να έχουμε πολύ επαφές μ’ αυτούς, είχαν αγοράσει δυο γαιδάρους, τον
έναν τονε λέγανε Μεταξά και τον άλλο Ντάκο, που ήταν ο διοικητής ασφαλείας στη
Θεσσαλονίκη και κουβαλάγαν νερό από τα Κάτω Πηγάδια…».

INFO

«Ιστορίες: Το Κοινοτικό Αρχείο Φολεγάνδρου 1825-1970», έκθεση, 27 Σεπτεμβρίου
– 11 Οκτωβρίου στο κτίριο της Ελληνικής Εταιρείας για την Προστασία του
Περιβάλλοντος και της Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Τριπόδων 28, Πλάκα, τηλ. 210-3225.245).