Ο ψεύτης Zίγκμουντ Φρόυντ

Ψυχίατροι, ιστορικοί και φιλόσοφοι αποφάσισαν να στήσουν τον Φρόυντ στον
τοίχο. Χωρίς την ψυχανάλυσή του, λένε, μπορεί να ζήσει κανείς καλύτερα! Τι
έκανε άραγε όλους αυτούς τους επιστήμονες να τα βάλουν με τον Βιεννέζο
ψυχαναλυτή, 66 ολόκληρα χρόνια μετά τον θάνατό του;

Οι θεωρίες και οι θεραπευτικές τεχνικές του Ζίγκμουντ Φρόυντ θα βρεθούν στο
εδώλιο αυτές τις ημέρες στο Παρίσι, καθώς ιστορικοί, ψυχίατροι και φιλόσοφοι
από δέκα χώρες του κόσμου συγκεντρώνουν τα «πυρά» τους σε μία «μαύρη βίβλο»
κατά της φροϋδικής ψυχανάλυσης.

«Να ζούμε, να σκεφτόμαστε και να είμαστε καλύτερα χωρίς τον Φρόυντ», αυτό
είναι το μήνυμα των δοκιμίων τους, που τα έχουν συγκεντρώσει σε έναν τόμο 800
σελίδων.

H άγρια κριτική που δέχεται ο Φρόυντ δεν είναι βέβαια κάτι καινούριο. Από το
1973, ο φιλόσοφος Φρανκ Τσιόφι έθετε από τη συχνότητα του BBC ένα ερώτημα που
ήταν εντυπωσιακό για την εποχή του: «Μήπως ο Φρόυντ ήταν ένας ψεύτης;». Και το
1993, ο καθηγητής Φρέντερικ Κρους έγραφε στο περιοδικό «Νιου Γιορκ Ριβιού οφ
Μπουκς» ένα αλησμόνητο δοκίμιο με το οποίο διέλυε την ψυχανάλυση. Ακολούθησαν
τα χρόνια τού Προζάκ, της χημικής και φαρμακολογικής οδού προς την ψυχική
ευεξία, των «σύντομων» θεραπειών και των αγωγών συμπεριφοράς αντί για την
παραδοσιακή και παρατεταμένη ανάλυση που διαρκεί 10 χρόνια.

Άνεμος ελευθερίας. H νέα προσέγγιση ήταν πάντως τόσο σαρωτική, που
προκάλεσε ένα αντίθετο, φιλοφροϋδικό ρεύμα, τόσο στην Αμερική όσο και στην
Ευρώπη, τουλάχιστον από πολιτιστική και ουμανιστική άποψη. Άλλωστε, όπως λέει
η διευθύντρια της έκδοσης Κατρίν Μεγιέρ στον πρόλογο, «ασχέτως εάν σήμερα έχει
πάρει τη μορφή ενός άκαμπτου δόγματος, η γενιά του 1968 είχε ζήσει την
ψυχανάλυση σαν έναν άνεμο ελευθερίας».

Στο Παρίσι, ο «πατέρας» Φρόυντ ακόμη… ζει και βασιλεύει (ίσως η έκδοση της
«μαύρης βίβλου» εκεί να μην είναι παρά μια φροϋδική παρόρμηση των συγγραφέων
της να σκοτώσουν τον «πατέρα» τους, σχολιάζει η εφημερίδα «Κοριέρε ντέλα
Σέρα»). «H Γαλλία, μαζί με την Αργεντινή είναι η πιο φροϋδική χώρα του
κόσμου», λέει η Μεγιέρ. Σύμφωνα με στοιχεία του γαλλικού υπουργείου Υγείας,
από τους 13.000 ψυχιάτρους που υπάρχουν στη Γαλλία, το 70% εφαρμόζει θεραπείες
ψυχαναλυτικής έμπνευσης. Στις Σχολές, οι ιδέες του Φρόυντ – το Οιδιπόδειο
σύμπλεγμα, η στοματική, η πρωκτική και η φαλλική φάση, η ψυχολογία των λαθών –
διδάσκονται σαν να είναι ακλόνητες αλήθειες. Τον περασμένο Φεβρουάριο, ο τότε
υπουργός Υγείας Φιλίπ Ντουστ – Μπλαζί (νυν υπουργός Εξωτερικών) υπέκυψε στις
πιέσεις των οπαδών τού ψυχαναλυτή Λακάν και εξαφάνισε από την επίσημη
ιστοσελίδα τού υπουργείου του στο Ίντερνετ την τελευταία έκθεση του Γαλλικού
Ινστιτούτου Υγείας η οποία, ανάμεσα στις διάφορες θεραπείες, κατέτασσε την
ψυχανάλυση στην τελευταία θέση από άποψη αποτελεσματικότητας.

«Είναι κατανοητή η γοητεία που άσκησε η ψυχανάλυση. Είναι σημαντικό να μπορεί
κανείς να δίνει ένα νόημα σε κάθε στιγμή της ζωής μας, ακόμη και σε εκείνες
που στερούμαστε. Μερικοί ασθενείς ωφελήθηκαν από την ψυχανάλυση, ορισμένοι
θεραπεύτηκαν. Έξυπνοι άνδρες και γυναίκες σαγηνεύτηκαν από την ψυχανάλυση, από
τον ρομαντισμό της, από το μυστηριώδες λεξιλόγιό της», παραδέχεται η «μαύρη
βίβλος». Όμως, οι 33 συγγραφείς απ’ όλον τον κόσμο φυλάνε την επίθεσή τους για
το τέλος, εναντίον «μιας θεωρίας που στηρίχτηκε στα ψέματα του ιδρυτή της».
Ανάμεσα στους πιο σημαντικούς από αυτούς ξεχωρίζουν ο Μίκελ Μπορς –
Γιάκομπσεν, καθηγητής της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, ο Ζαν
Κοτρό, ψυχίατρος και διευθυντής του κέντρου κατά του άγχους της Λυών, ο
Ντιντιέ Πλε, διευθυντής του γαλλικού ινστιτούτου γνωστικής θεραπείας και ο Ζακ
Βαν Ριλέρ, καθηγητής της Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λουβέν.

«Αυτό πρέπει να τελειώσει»

Πέρα από τις γνωστές επικρίσεις για έλλειψη επιστημονικότητας – ο φιλόσοφος
Καρλ Πόπερ την είχε χαρακτηρίσει «μεταφυσική και όχι επιστήμη» – το βιβλίο
κατηγορεί την ψυχανάλυση για ψευδολογίες, ανεπαρκή αποτελεσματικότητα και
συστηματική παραποίηση δεδομένων εκ μέρους του Φρόυντ. H αποστολή των 33 είναι
να χτυπηθεί «η τελευταία κυρίαρχη ιδεολογία μετά τη μαρξιστική» και μαζί με
αυτή μια γαλλική «πολιτιστική υπερβολή». «Πιστεύουν στον Φρόυντ όπως πιστεύουν
στο Ευαγγέλιο», γράφει ο Βαν Ριλέρ, ένας μεταμεληθείς φροϋδικός. «Αυτό πρέπει
να τελειώσει».