H ανυπέρβλητη γοητεία της εφημερίδας

Από την εποχή που ο Σπύρος Μελάς έγραφε πως, γενικά, η εφημερίδα «όταν σε
επαινεί είναι το έγκριτο φύλλο και όταν σε βρίζει η παλιοφυλλάδα» έχουν
περάσει τουλάχιστον πενήντα χρόνια. Στο διάστημα αυτό πολλά έχουν αλλάξει στις
εφημερίδες, όσον αφορά τις σχέσεις τους με τον κόσμο. Καλό είναι, όμως, τώρα
το φθινόπωρο που ανασυγκροτούμε τα ενδιαφέροντά μας για τον χειμώνα, να
αναγνωρίσουμε μια προτεραιότητα σ’ ένα επικοινωνιακό μέσον, όπως η εφημερίδα,
που όμοιό του δεν έχει υπάρξει από καταβολής κόσμου.

Αν το βιβλίο ή το λογοτεχνικό περιοδικό διαχειρίζονται την «αιωνιότητα», η
εφημερίδα ανακεφαλαιώνει τη «στιγμή» που μεταβάλλεται σε αιωνιότητα. Όλοι οι
άνθρωποι που έχουν γνωρίσει και γνωρίζουν τον κόσμο μέσα από τον «καθημερινό»
λόγο μιας εφημερίδας έχουν κερδίσει, για όσο ζούνε, μια μορφή «αθανασίας».
Είτε διαβάζει κανείς με πάθος τα «κοινωνικά» (γάμους, κηδείες, μνημόσυνα
κ.λπ.) είτε σπεύδει να «βυθιστεί» στις καλλιτεχνικές σελίδες είτε, τέλος,
αντιλαμβάνεται την «πολιτική» ως τη μοναδική πραγματικότητα, δεν κάνει τίποτε
άλλο παρά να υπογραμμίζει την πεποίθησή του ότι ο «χρόνος» είναι κάτι που
ελέγχεται, που ορίζεται, άρα ο ίδιος ο άνθρωπος είναι «αθάνατος». Ο «χρόνος»
που κέρδισε, σε σχέση με την εφημερίδα, έγινε μια ανεξάλειπτη προσωπική του
περιουσία, που τη στοιχειώνουν μνήμες, επιθυμίες, συμπεριφορές, γεγονότα.

Επειδή, ακριβώς, η εφημερίδα είναι η πλήρης διαφάνεια και «έκθεση»,
μεταβάλλεται, μέσα στον χρόνο, σ’ ένα κείμενο μυστικό, σχεδόν απόκρυφο. Ο
τρόπος που μ’ αυτόν θυμάται ο καθένας, ή ακόμη ο τρόπος που μ’ αυτόν ξεχνά, τα
κείμενα που έχει διαβάσει σε μιαν εφημερίδα μεταβάλλει γεγονότα απτά και
συγκεκριμένα σε «δείκτες» μιας ζωής, που ο καθένας την φέρνει και την
αναγνωρίζει μόνο ως προσωπικό του λογαριασμό. Το πιο ευρύ επικοινωνιακό μέσον,
η εφημερίδα, μεταβάλλεται, με τον χρόνο, στο ημερολόγιο ενός αναχωρητή.
Τεράστιας σημασίας, για την ύπαρξη της ανθρωπότητας, γεγονότα, χάρη στην
εδραίωσή τους, μέσω της εφημερίδας, γίνονται αιώνια, επειδή μεταβάλλονται σε
αποδεικτικά της ευτυχίας ή της δυστυχίας του κάθε ανθρώπου. Σάμπως το γεγονός
ότι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι διαβάσανε (ποτέ γιατί είδαν ή άκουσαν), την
ίδια ακριβώς «στιγμή», για λογής περιστατικά, να πρόσθεσε στα τελευταία ένα
βάθος και, προ παντός, μιαν ανατριχίλα πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι στην
πραγματικότητα διατηρούσαν. Οραματίζεται κανείς ένα μάθημα στα Πανεπιστήμια,
που θα είναι η καταφυγή σε «σώματα» με παλιές εφημερίδες και η ανάγνωσή τους,
στα ίδια τα «σώματα», βέβαια, κι όχι στην ηλεκτρονική τους αναπαραγωγή.

Κυκλοφορεί ως «ανέκδοτο», χάρη σ’ έναν παλιό πολιτικό που το επαναλάμβανε
διαρκώς, πρόκειται όμως για γεγονός που έχει συμβεί. Έλεγε, λοιπόν, ο
πολιτικός, χαμογελώντας, ότι μια μικρή επαρχιακή εφημερίδα (δική μας) είχε
εγκαλέσει, για τη στάση της, αποκαλώντας την «συνάδελφο», μιαν, τεράστιας
κυκλοφορίας, αμερικανική εφημερίδα. Πέραν της απήχησης ή της περίφημης
«παρεμβατικότητας», επειδή όλα υφίστανται, ταυτόχρονα με τη δραματικότητά
τους, και ως υποψήφια ανάμνηση, δεν θα μπορούσε να θυμάται κανείς με την ίδια
ένταση τόσο ένα φύλλο της ισπανικής «El Pais» όσο κι ένα φύλλο της εφημερίδας
«Τα Θερμιά» (συνεχίζουν να εκδίδονται άραγε;) της Κύθνου, αφού και οι δύο στο
ίδιο εύφορο έδαφος της «στιγμής» καλλιεργούνε;

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».