Δρόμοι

Οι ωοθήκες…

… της μαντάμ Μποβαρί τής μιλούσαν με επιτακτική φωνή. Δεν είναι ούτε η πρώτη
ούτε η τελευταία ηρωίδα της λογοτεχνίας που θριαμβεύει ή πεθαίνει χάρη στη
φυσική επιλογή. Φαίνεται πως η ανθρώπινη φύση, που εδώ και εκατομμύρια χρόνια
την κουβαλάμε μέσα στα γονίδιά μας, δεν εκδηλώνεται μονάχα στην κρεβατοκάμαρά
μας, το γραφείο μας ή το πεδίο της μάχης, αλλά και σε πιο ευγενικές ανθρώπινες
δραστηριότητες όπως η λογοτεχνία. Τουλάχιστον αυτό υποστηρίζουν δύο ψυχολόγοι,
ο Ντέιβιντ Μπάρας και η κόρη του Νανέλ, σε ένα βιβλίο που επιγράφεται «Οι
ωοθήκες τής μαντάμ Μποβαρί».

H Σταχτοπούτα…

… είναι παραμύθι που η υπόθεσή του επιβεβαιώνεται από τις στατιστικές: τα
παιδιά διατρέχουν περισσότερο κίνδυνο να φονευθούν ή να κακοποιηθούν από τους
θετούς παρά από τους φυσικούς τους γονείς. Στην πραγματική ζωή γνωρίζουμε
πολλά παραδείγματα στοργικών και τρυφερών θετών γονέων, αλλά – όπως εξηγούν οι
Μπάρας – τα ιστορικά στατιστικά δεδομένα επιβεβαιώνουν δυστυχώς το κλασικό
παραμύθι, με το στερεότυπο της κακιάς μητριάς. Ύστερα είναι και εκείνοι οι
«ομηρικοί» καβγάδες ανάμεσα στους θαλάσσιους ελέφαντες: θυμίζουν κάτι από την
έχθρα ανάμεσα στον Αγαμέμνονα και τον Αχιλλέα. Με βάση τη θεωρία της εξέλιξης
των ειδών, οι Μπάρας εξηγούν την τραγική οργή του Οθέλλου σε έναν κόσμο όπου
τα δύο μέτρα και σταθμά για τις γυναίκες που ξεστρατίζουν είναι πιο αυστηρά
από ό,τι για τους ερωτύλους άνδρες.

H εξήγηση…

… που δίνουν οι Μπάρας στη μοιχεία που διαπράττει η μαντάμ Μποβαρί είναι
απλή: ένα θηλυκό που αναζητεί καλύτερα γονίδια. Όμως, τι γίνεται με ένα άλλο
επίσης σημαντικό γεγονός του μυθιστορήματος, την αυτοκτονία της Έμμας; Ίσως,
όμως, υπάρχει και για την αυτοκτονία μια εξήγηση με βάση της θεωρία της
εξέλιξης: είναι η λύση που δίνει ένα άτομο που νιώθει παγιδευμένο σε μια
αφόρητη κοινωνική κατάσταση. Τι ζητούσαν λοιπόν οι ωοθήκες της μαντάμ Μποβαρί,
σύμφωνα με τους Μπαράς; Ό,τι ζητάει κάθε γυναίκα σε έναν άνδρα: καλό
παρουσιαστικό, υγεία, χρήμα, κοινωνική θέση, εξυπνάδα, θάρρος, σιγουριά και
ευχάριστη προσωπικότητα (όλα όσα δηλαδή μπορούν να διαλύσουν την ανασφάλεια
του γονιδίου για το μέλλον του).

Οι Μπάρας…

… πατέρας και κόρη δεν αφήνουν ήσυχο ούτε τον φύλακα στη σίκαλή του. Το
βιβλίο του Σάλιντζερ, λένε, είναι μια ιστορία για τη νεανική αλλοτρίωση και
εξέγερση. Οι γονείς είναι όλο απαιτήσεις από τα παιδιά τους και «είναι απόλυτα
λογικό τα παιδιά να αντιδρούν σε αυτό». Τέτοιες συγκρούσεις ξεσπούν παντού
«ανάμεσα στους νέους και τον κόσμο των μεγάλων με τον οποίο πρέπει να μάθουν
να συμβιβάζονται». Όχι πως περιμέναμε τον Δαρβίνο να μας το πει αυτό. H
αναπαραγωγή και η επιβίωση ήταν πάντα τα αγαπημένα θέματα της λογοτεχνίας. Ο
Σοφοκλής, ο Σαίξπηρ και ο Φλωμπέρ γνώριζαν την ανθρώπινη φύση καλύτερα από
κάθε ψυχολόγο.