Eμπορικά σχέδια απειλούν τα προσφυγικά της Aλεξάνδρας

H αρχιτεκτονική μελέτη των Αντώνη Νουκάκη και Βαρβάρας Μπαμπάλου-Νουκάκη για τα προσφυγικά στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας που κατατέθηκε στο ΥΠΕΧΩΔΕ το 2002, υποστήριζε τη διατήρηση των πολυκατοικιών και τα κενά ανάμεσά τους να γεμίζουν από θεματικούς κήπους. Το υπουργείο τον Νοέμβριο του 2002 διέκοψε τη μελέτη με τη δικαιολογία ότι το έργο δεν θα ήταν έτοιμο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004

Ο αγώνας μεταξύ ποδοσφαίρου και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς συνεχίζεται: γήπεδο
Παναθηναϊκού – προσφυγικά Λεωφόρου Αλεξάνδρας σημειώσατε «X». Μόνο που ο
Σύλλογος Αρχιτεκτόνων οσμίστηκε πρόβλημα για το συγκρότημα των οκτώ
προσφυγικών πολυκατοικιών, μετά την πρόσφατη ανακοίνωση του δήμου της Αθήνας
και του ΥΠΕΧΩΔΕ για εξυγιαντική παρέμβαση στον Ελαιώνα με αθλητικές
εγκαταστάσεις και επιχειρηματική δραστηριότητα.

«H ανακοίνωση για τον Ελαιώνα, συγκεκριμένα η πρόταση μεταφοράς του
γηπέδου του Παναθηναϊκού στην περιοχή, ανοίγει αυτόματα το ζήτημα των
προσφυγικών. Κατά πληροφορία μας, ο επιχειρηματίας που θα αναλάβει τις
εμπορική δραστηριότητα στον Ελαιώνα, θα είναι κατά προτίμηση ο ίδιος που θα
αναλάβει και την εμπορική δραστηριότητα στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας. Και επειδή,
κατά την εκτίμησή μας, δεν προβλέπεται να δημιουργηθεί ζώνη πράσινου στον χώρο
αυτό, όπως δήλωσε η δήμαρχος Αθηναίων, πιστεύουμε ότι θα προχωρήσουν στη λύση
της κατεδάφισης των πολυκατοικιών και στη διατήρηση των δύο από αυτές, για να
δείξει η Πολιτεία ότι σέβεται το αρχιτεκτονικό παρελθόν μας», εξηγεί στα «NEA»
ο πρόεδρος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Παναγιώτης Γεωργακόπουλος.

Ένας νέος κύκλος υπεράσπισης, από την πλευρά των αρχιτεκτόνων, αρχίζει
γι’ αυτή τη σειρά των οκτώ πολυκατοικιών, έκτασης 14,5 στρεμμάτων στην περιοχή
Κουντουριώτικα. Χτισμένα πριν από 69 χρόνια από τους αρχιτέκτονες Κωνσταντίνο
Λάσκαρη και Δημήτρη Κυριακού, δημιουργήθηκαν από την τελευταία κυβέρνηση του
Ελευθερίου Βενιζέλου για τις ανάγκες στέγασης των προσφύγων. Και μαζί με τον
Σύλλογο Αρχιτεκτόνων, το Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής
ICOMOS, η διεύθυνση Νεωτέρων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού, η επιτροπή
Πολεοδομίας του δήμου έχουν διατυπώσει την άποψη ότι τα Κουντουριώτικα
αντιπροσωπεύουν το ευρωπαϊκό κίνημα του μοντερνισμού (Bauhaus) του ’30,
αποτελώντας το μοναδικό δείγμα οργανωμένης δόμησης. Επίσης, συγκαταλέγονται
μεταξύ των 113 σημαντικότερων έργων της ελληνικής αρχιτεκτονικής του 20ού
αιώνα, καθώς διαθέτουν μοναδικές κατασκευαστικές αρετές, συνδυάζοντας στο
χτίσιμό τους την πέτρα με το μπετόν.

Τα 228 διαμερίσματα των πολυκατοικιών αγοράστηκαν αποκλειστικά από
πρόσφυγες της Μικράς Ασίας και πέρασαν στους κληρονόμους τους. Τα τελευταία 39
χρόνια διάφοροι κρατικοί φορείς ασχολούνται με την κατεδάφισή τους και την
αξιοποίηση των 14,5 στρεμμάτων της περιοχής, συζητώντας για χώρους στάθμευσης,
εμπορικά κέντρα, ανάπλαση των ενδιάμεσων εκτάσεων σε χώρους πράσινου. Από αυτά
τα διαμερίσματα, 90 κατοικούνται και 137 εξαγοράστηκαν από την Κτηματική
Εταιρεία του Δημοσίου αποζημιώνοντας τους ιδιοκτήτες με 18 εκατομμύρια
δραχμές.

Το 2002 το ΥΠΕΧΩΔΕ ανακοίνωσε πρόταση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για
μελέτη ανάπλασης της Λεωφόρου Αλεξάνδρας και των Κουντουριώτικων. H εντολή του
υπουργείου για τα προσφυγικά εξηγούσε: «Θα γίνει διαμόρφωση πρασίνου του χώρου
των έξι κτιρίων που θα κατεδαφιστούν (σύμφωνα με το Προεδρικό Διάταγμα του
1976 και το Προεδρικό Διάταγμα του οποίου η υπογραφή επίκειται πολύ σύντομα)
καθώς και του ελεύθερου χώρου ανάμεσα στα δύο διατηρητέα κτίρια που θα
παραμείνουν. H μελέτη θα περιλαμβάνει χώρους πρασίνου, διαμορφωμένους
περιπάτους, καθιστικά, φωτιστικά».

Από τις προτάσεις που κατατέθηκαν, η επιτροπή του υπουργείου ξεχώρισε
τη μελέτη των αρχιτεκτονικών γραφείων Βασίλη Γιαννάκη, Σέβας Καρακώστα, Αντώνη
Νουκάκη και Βαρβάρας Μπαμπάλου-Νουκάκη, η οποία όμως κατέληξε σε οριστική
διακοπή. Στην πρόταση των μελετητών για τα Κουντουριώτικα, το ζεύγος Νουκάκη
επισήμαινε την άποψη του αρχιτεκτονικού κόσμου ότι «το συγκρότημα των
προσφυγικών πολυκατοικιών πρέπει να διατηρηθεί στο σύνολό του, τονίζοντας τη
σημασία του για την πόλη ως αυτοτελούς συγκροτήματος του μοντερνισμού και ως
ιστορικού τεκμηρίου συγκεκριμένης πολιτικής πράξης και πρακτικής, που
αντιστοιχεί στο πρόγραμμα στέγασης των προσφύγων από την κυβέρνηση Βενιζέλου».

Μεγέθυνση αντί αναβάθμισης

Ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων επαναφέρει το ζήτημα διατήρησης των προσφυγικών και
αντιδρούν στην πρόταση της Πολιτείας, να διατηρηθούν πιθανόν με κλήρωση δύο
από τις οκτώ πολυκατοικίες για να κλείσουν τα στόματα… «H σκέψη διατήρησης
των δύο με κλήρο είναι το δείγμα του πολιτισμικού επιπέδου των πολιτικών μας»,
τονίζει ο Παναγιώτης Γεωργακόπουλος. «Με λύπη διαπιστώνουμε ότι όλο το σύστημα
γύρω από την αξιοποίηση των δημόσιων χώρων της πόλης έχει πάρει εμπορικό
χαρακτήρα. Όλες οι κινήσεις της Πολιτείας γίνονται στη σφαίρα της ποσοτικής
μεγέθυνσης και όχι της ποιοτικής αναβάθμισης του περιβάλλοντος».