ΔPOMOI

(Από μια ιδέα…

…που μας έδωσε ο Κώστας Μητρόπουλος, όταν επέστρεψε από τις διακοπές του
στην Ιταλία – τη γύρισε όλη με το αυτοκίνητό του, ζωή να ‘χει). Κόσμος στα
βιβλιοπωλεία. Όποτε καταφτάνει άλλη μια «διεθνής επιτυχία». Να διαβάζαμε
κιόλας. Μα δεν διαβάζουμε. Λύνουμε προβλήματα. Σπάζουμε κώδικες. Άραγε τι να
σημαίνει το χαμόγελο της Τζοκόντας; Τι ήθελε να πει ο καλλιτέχνης; Ποιο είναι
το κλειδί του «Κώδικα Ντα Βίντσι»; Κάπως αποκρουστική είναι η ιδέα πως η τέχνη
υπάρχει για να ξεσκεπάζει μυστικά.

Μια φορά…

…και έναν καιρό, το μυθιστόρημα ήταν απόλαυση. Τώρα έχει πέσει πολλή
σοβαρότητα. Αυτά που έγραψαν ο Ραμπελαί και ο Θερβάντες στον «Γαργαντούα» και
τον «Δον Κιχώτη» ήταν πολύ λιγότερο σοβαρά και ωστόσο επιχείρησαν να μας
απελευθερώσουν με αυτά από σοβαρότητες όπως η προσωπολατρία, τα κηρύγματα, οι
νόμοι, οι πατριωτισμοί, οι ιδεαλισμοί. Τα εργαλεία τους όμως ήταν η παρωδία
και η βλασφημία, οι αντιήρωες και η βωμολοχία – όλα τους εργαλεία της
κωμωδίας. Οι πορνογράφοι ξέρουν καλά πως το γέλιο σε μια σεξουαλική σκηνή
είναι σαν πιστολιά σε αίθουσα συναυλίας. H ελαφρότητα είναι μια πράξη
εξυπνάδας, μια πράξη κριτικής. Φτάνει ένα κακό βιβλίο να εκτεθεί σε μια
ποσότητα εξυπνάδας και καταρρέει όπως μια μούμια που εκτίθεται στο φως. Αυτό
συμβαίνει με τον «Κώδικα Ντα Βίντσι». Και με τις βαρύγδουπες μπαρούφες που από
κάτω τους αγανακτούν τα ράφια των βιβλιοπωλείων.

Μια παράξενη…

…διαστροφή στην ιστορία του πνεύματος, σημειώνει ο συγγραφέας Χάουαρντ
Τζάκομπσον στην εφημερίδα «Γκάρντιαν»: «Για τον ίδιο λόγο που κάποτε διαβάζαμε
μυθιστορήματα – για να απελευθερωθούμε από τη σοβαρότητα και την παραδοξότητα
– για τον ίδιο λόγο σήμερα δεν διαβάζουμε μυθιστορήματα που μας προσφέρουν
αυτήν ακριβώς την υπηρεσία». Έχουμε επιστρέψει πίσω στον σκοτεινό Μεσαίωνα της
φαντασίας. Διαβάζουμε για να κοιμηθούμε. Διαβάζουμε για να λιαστούμε στην
ακρογιαλιά. Διαβάζουμε για να σκοτώσουμε τον χρόνο μας στο τρένο. Πόσοι από
εμάς διαβάζουμε για να διαβάσουμε; Απαρνιόμαστε ολότελα την ιδέα της τέχνης
(αυτό ακριβώς κάνουμε και με κάθε σελίδα του Νταν Μπράουν). Ή την αποδεχόμαστε
μονάχα όταν πρόκειται για κάτι που θεωρούμε από χέρι «σοβαρό». Μα δεν είναι
αυτό ένα είδος λογοκρισίας στο οποίο όλοι έχουμε υποκύψει;

Μερικά…

…πράγματα, λέμε, δεν πρέπει να τα ξεψαχνίζουμε ούτε να τα κοροϊδεύουμε. Και
μέρα με τη μέρα μακραίνει ολοένα ο κατάλογος των «αγίων» τόπων και θεμάτων,
περίπου όπως μάκραιναν και τα μενού του Γαργαντούα. Δεν αποκλείεται κάποτε να
βρεθεί κάποια Βουλή που να κάνει τη σοβαροφάνειά μας νόμο. Ό,τι βρίσκουμε
απαράδεκτο στην ανθρώπινη συμπεριφορά, το θεωρούμε απαράδεκτο και στην τέχνη.
Ξεχνάμε φαίνεται πως η τέχνη υπάρχει για να λέει αυτά ακριβώς τα οποία δεν
μπορούν να ειπωθούν αλλιώς.